Кіріспе

1995 жылғы графикалық роман "Stuck Rubber Baby" – американдық суретші Говард Круздың 1995 жылғы графикалық романы. Ол ондаған жылдар бойы андерграунд суретшісі ретінде жұмыс істегеннен кейін, өзінің тұңғыш графикалық романын жазды. Роман 1960 жылдардағы АҚШ-тың оңтүстігінде азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде гомосексуализм және расизм мәселелерін қамтиды. Кітап автобиографиялық емес болғанымен, атауда айтылғандай, Круздың осы кезеңде Оңтүстікте өскен кезіндегі тәжірибесіне, соның ішінде баланың әкесі болуына негізделген.

Өмірбаян

Хауард Круз 1940 жылдары Алабама штатында баптист пасторы мен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Ол драма мамандығы бойынша білім алып, телевизияда жұмыс істеген соң, комикстер саласына көшті. 1971 жылдан бастап ол "Barefootz" атты комикс жолағын жариялады, ол бірнеше андеграунд комикс басылымдарында, соның ішінде өз атауымен үш нөмірде жарық көрді. Круздің замандастары оған көп көңіл бөлмеді, оны сол кездегі контрмәдениеттік туындылармен салыстырғанда тым әдемі және мейірімді деп есептеді. 1976 жылы Круз гей-бостандық қозғалысына белсенді түрде қатысып, комикске гей кейіпкерін енгізді. 1979 жылы Kitchen Sink Press-тің Денис Китчен Крузді "Gay Comix" комикс антологиясын редакциялауға шақырды; алғашқы саны 1980 жылы жарық көрді. 1983 жылдан 1989 жылға дейін Круз ЛГБТ журналы "The Advocate" үшін "Wendel" атты юмористикалық комикс жолағын жасады.

Жариялану тарихы

Piranha Press, DC Comics-тің балама комикстерге арналған бөлімшесі, Крузбен графикалық роман жазу үшін келісім шарт жасады. Ол кітапты аяқтауға жоспарланған екі жылдық шығындарды қамту үшін оған авторлық гонорардан алдын ала төлем жасады, бірақ кітапты аяқтауға төрт жыл кетті. Қаржылық қиындыққа тап болғанда Круз кітаптан уақыт алып, гранттарға өтініш беру және кітаптың суреттері дайын болмас бұрын түпнұсқа парақтарын сату арқылы қаражат жинады. Piranha Press 1994 жылы Круз кітапты аяқтамай тұрып жабылды. Оның орнына 1995 жылы DC-нің Paradox Press бөлімшесінде қатты мұқабамен, ал 1996 жылы HarperCollins баспасында жұмсақ мұқабамен жарияланды. 2010 жылы DC өзінің Vertigo бөлімшесінде кітаптың жаңа басылымын шығарды. Круздың агенттері Денис Китчен мен Джон Линд кітапты First Second Books баспасына көшірді, ол 2020 жылы 25 жылдық мерекелік басылымын шығарды, оған Круздің жеке архивінен бұрын жарияланбаған материалдар қосылды; кітап оның қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң жарық көрді. Драматург Тони Кушнер кітаптың алғашқы басылымына кіріспе жазды. Суретші Элисон Бекдел 2010 жылғы қайта басылымға кіріспе жазды. Кітап француз, неміс, итальян және испан тілдеріне аударылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап оқиғасынан ондаған жылдар өткен соң, қырық жастағы Толанд Полк 1950-ші және 1960-шы жылдардағы Америка Оңтүстігіндегі, ойдан шығарылған Клейфилд қаласындағы жастығын еске алады. Ата-анасы автокөлік апатында қаза болғаннан кейін, ол өзінің бағытсыз екенін сезінеді. Колледжге барудың орнына, ол бензин құю станциясында жұмыс істеуді таңдайды. Полк афроамерикандық қауымға және Азаматтық құқықтар қозғалысына қатысады. Сонымен қатар, ол гомосексуализмін "емдеуді" үміттеніп, Жинджер есімді фольклор әншісімен қарым-қатынас жасайды. Олардың бір баласы болады, оны олар асырап алуға береді. Полк афроамерикандық қауымның өзінің гомосексуализмін ақ қауымнан гөрі көбірек қабылдайтынын түсінеді. Афроамерикандық орталықты бомбалау, гей досының линчеленуі және басқа да осындай оқиғалар оны әлеуметтік белсенділікке жетелейді.

Стиль және талдау

Круздің бұрынғы жұмыстарына қарағанда, тығыз қара-ақ сурет көбірек ұстамды және аз карикатуралық. Круз өзінің айрықша белгісі – нүктелі бояудан бас тартып, қатты қиыстырылған штрихтарды қолданады. Ол ғимараттарға және басқа да егжей-тегжейлі элементтерге ерекше назар аударады, сондай-ақ кейіпкерлерді ерекшеленіп тұратындай бейнелейді. Бен Боллинг фигуралардың дөңгелектелген бейнелеуін американ суретшісі Пол Кадмустың суреттеріндегілермен салыстырады. Беттер диалогтық тізбектермен тығыз толған. Дөңгелектелген панельдік шекаралармен бөлінген кадрлық оқиға 1980 жылдардың соңында немесе 1990 жылдардың басында өтеді, онда ересек Толанд өзінің ер адам серіктесімен бірге оқиғаны баяндайды. Оқиғаның айтуы ұзақ уақытқа созылған сияқты, себебі олардың киімдері мен айналасы жаздан қысқа дейін маусымдық өзгерістерді көрсетеді.

Шолу

Бұл оқиға автобиографиялық емес, бірақ Крус өзінің Алабама штатының Бірмингем қаласында өткен балалық шағының тәжірибесінен шабыттанды. Ол сондай-ақ 1955 жылы Миссисипиде Эммет Тиллдің қанымен құйылған өлімі және 1963 жылы Бірмингемдегі 16-шы көшедегі баптист шіркеуіне жасалған шабуыл сияқты тарихи оқиғаларды да қамтиды. Comic Book Resources сайтына берген сұхбатында Крус романды 1960 жылдардағы өзінің жеке тәжірибесіне және "Азаматтық құқықтар қозғалысының идеалдарының қаншалықты ұмытылып бара жатқанына" деген ашу-ызасына негіздегенін айтты. Тағы бір сұхбатта Крус: "Менің мақсатым – оқырманның бір ғана сөйлеммен қысқаша баяндауға тырыспайтын, оқиғаларға толы роман жазу еді. Мен оны өмірге ұқсатуды қаладым, бір жыл өміріңді өткізесің, ал болғанның бәрін есіңде сақтап қала алмайсың, бірақ бәрі де бір процестің бөлігі" деді.

Қабылдау және мұра

Stuck Rubber Baby арт Шпигельманның «Maus» (1991) графикалық романының табысын ескере отырып, зор үмітпен жарық көрді. «Stuck Rubber Baby» сыншылар тарапынан жылы қабылдауға ие болды, бірақ сатылымы шамалы болды. Кітап Eisner, Harvey және UK Comic Art Awards сыйлықтарында «Үздік графикалық роман» аталымын жеңіп алды. Ол Америка кітапханалар қауымдастығының лесбияндық және гейлер кітабы сыйлығына және Lambda әдеби сыйлығына ұсынылды. 1995 жылы Ұлыбританияда «Ең жақсы графикалық альбом» үшін Comics Creators Guild Award сыйлығын алды. 2002 жылы Францияның Prix de la critique және Германияның Luche сыйлығын жеңіп алды. Комикс жазушысы Харви Пекар: «Егер жеткілікті адам оқыса, бұл комикстердің ересектерге де қызықты болатынына жұртшылықты көндіруге көмектеседі» деп жазды. 2011 жылы қайта басылғанда Comics Alliance Крус «диссонанстық сезімдердің симфониясын қолданды» деп жазды. Картинист және комикс зерттеушісі Джастин Холл осы туындының маңыздылығы туралы: «Алабама штатындағы азаматтық құқықтар дәуіріндегі нәсіл, сексуалдық бағдар және гендерлік теңдік туралы күрделі толғаныстарымен «Stuck Rubber Baby» қазірге дейін «Ұлы американдық графикалық романға» ең жақын туынды болуы мүмкін» деп жазды. Кітап мазмұнына байланысты қызу пікірталас тудырды. 2004 жылы Техас штатының азаматтары тобы кітапхананың жасөсперімдер бөлімінен оны алып тастауды сұрады. Круздың бұрынғы туындылары Элисон Бекделдің «Dykes to Watch Out For» комиксіне әсер етті. Кейіннен ол «Fun Home» (2006) және «Are You My Mother?» (2012) графикалық романдарын жариялады, олар да жеке адамның гомосексуалдық оянуымен айналысады.