Кіріспе

Ла Юнион провинциясындағы муниципалитет, Филиппин

Сан-Хуан, ресми түрде Сан-Хуан муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Ла Юнион провинциясындағы 2-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 40 507 адамды құрайды.

Ерте тарих

Испандықтар келгенге дейін Сан-Хуан – Илокано халқының Даландан деп аталған қонысы болған, ол аймақта көптеп өсетін Citrus aurantium Linn жемісінің атауы.

Испанияның отаршылдық дәуірі

1582 жылы Сан-Хуан, 1587 жылғы 25 сәуірде жарық көрген Nueva Segovia Bi centenario сувенирлік кітапшасында көрсетілгендей, Августин орденінің билігімен миссиялық бекет деп жарияланды. 1586 жылға қарай қала епархияның орталығына айналып, Августин әкелері Сан-Хуан Баутистаның католик қамқоршысының құрметіне оны Сан-Хуан деп атады. Қалада 6 000 халқы бар Августин монастыры болды. Оның алғашқы діни қызметкері – Агустин Нино монахы. Кейіннен епархия орталығы Бауангқа көшірілді, Сан-Хуан кейде Бауангтың, ал кейде Бакотанның шағын бөлімшесі (визита) болды. 1707 жылы Сан-Хуанда Жақсы Жаңалықшы Иоанн шіркеуі салынды. 1772 жылы миссиялық бекет Доминикан орденінің билігіне берілді. 1807 жылы Сан-Хуан жеке епархия ретінде құрылды. 1850 жылғы 2 наурызда генерал-губернатор Антонио Мария Бланко Ла-Унион провинциясын құрған кезде Сан-Хуан осы провинцияның құрамына кірді. 1898 жылы Филиппин революциясының соңғы күндерінде үлкен өрт Сан-Хуанды толығымен қиратты. Шіркеу, монастырь және пасторлық үйлер жойылғаннан кейін шіркеу тіркеулері жойылды, бірақ 1898 жылдан 1917 жылға дейінгі тіркеулер сақталды және микрофильмге түсірілді. Қалалық туу тізілімдері 1922 жылы басталды.

Американың басып кіру дәуірі

Испания-Америка соғысынан кейін, әке Мариано Гэрлан дін қызметкері болып тағайындалды. Ол Сан-Хуан қаласының тумасы, қаладағы алғашқы филиппин дін қызметкері және Нуэва Сеговияның революцияда күрескен "Тоғыз дін қызметкерінің" бірі болды. Ол 1902 жылы шіркеуді қайта құруды бастады, ол оның ізбасары, әке Евстакио Окампо басшылығымен аяқталды. Тағы бір жергілікті тұрғын, сондай-ақ Мариано Гаерлан, "Баталладор" псевдонимімен "Biag ti Maysa a Lakay, Wenno Nakaam ames a Bales" (яғни, "Қарлы шалдың өмірі немесе қорқынышты кек алу") атты кітап жазды. Бұл кітап 1909 жылы жергілікті илокано тілінде жарық көрді. Ол бастапқыда Илокос Сур провинциясының Кандон қаласынан шыққан, онда ол сондай-ақ тұрақты мекені мен мемлекеттік қызметке ешқашан сайланбаған саясаткерлік амбицияларына ие болды. Оның бірнеше баласы болды, олардың ішінде Сан-Хуан қаласының сол кездегі мэрі Антонио "Матиас" Акиноға үйленген Нивес Гаерлан және партизандық жасақтың басшысы, филиппин соғысының батыры "Капитан" Кандонино Гаерлан болды.

Жапондықтардың басып алуы

1941 жылдан 1945 жылға дейін Сан-Хуан қаласы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон басқыншыларының оккупациясы астында болды. 1942 жылдың 19 қаңтарында Гэрлан Филиппиндегі жапон күштеріне қарсы алғашқы партизандық шабуылды бірлесіп жетектеді, ол Кандон қаласының оңтүстік жағында жүзеге асырылды. Кейіннен ол Филиппиндегі АҚШ Қарулы күштерінің 121-ші жаяу әскер полкінің үшінші батальонының командирі болып тағайындалды. Бұл полк көбінесе Ла-Унион жаяу әскер полкі деп аталады және оған "капитан" Джордж М. Барнетт басшылық етті. Сол жылы Гэрлан қаласында, әпкесіне барып қайтқанда жергілікті полиция бастығының сатқындығы салдарынан өлтіріліп, басы кесілді. Оның басын спирт құтысына салып, Кандонға қарай жолдағы қалалардың алаңдарында көрсетіп қойды. Сол жерде қала әкімі жапондықтарды мұның дұрыс емес екеніне көндірді, ал құты қаладан батысқа қарай күріш даласына лақтырылды. Соғыс барысында егістік жерлер мен жергілікті қызметтер қиратылды. Азық-түлік жетіспеді. Сан-Хуан 1945 жылы майор Рассел В. Волкманн басшылығымен 121-ші жаяу әскер полкі, Филиппин Ұлттық Армиясы, USAFIP NL және Ла-Унион жаяу әскер полкінің партизандары Сан-Фернандо шайқасында азат етілді. Олар Лингаен шығанағының жағалауында генерал Дуглас МакАртурдың азат етуші күштерін қарсы алуға бет алғанда.

Филиппиннің тәуелсіздігі

Соғыстан кейін инфляция 1950 жылғы қаржы дағдарысына алып келді, одан кейін импорттық бақылау шаралары енгізілді. Мемлекеттік бағдарламалармен салынатын суару жүйелері және ауыл шаруашылығы мамандарының жұмысы өнімділік пен пайдалылықтың өсуімен бірге баяу, бірақ сенімді жаңғыруға ықпал етті.

География

Сан-Хуан Ла-Унион провинциясының батысында, Маниланың солтүстік жолы бойында, 16°39'N және 16°43'N ендіктері мен 120°9'E және 120°15'E бойлықтары арасында орналасқан. Сан-Хуанның солтүстігінде Бароро өзені арқылы Баконотан муниципалитеті, ал шығысында Дасай Дуплас Нагюбубубан арнасы арқылы Сан-Габриэль және Багулин муниципалитеттерімен шектеседі. Оңтүстігінен Сан-Фернандо қаласы, батысынан Оңтүстік Қытай теңізімен шектеседі. Сан-Хуан провинциялық астана және аймақтық орталық болып табылатын Сан-Фернандо қаласының солтүстігінде жатыр. Сондай-ақ, ол Маниладан солтүстікте орналасқан. Сан-Хуанның жалпы жер ауданы – , бұл Ла-Унион провинциясының 4% құрайды. 505,08 гектар немесе 8,46% жер Баконотан муниципалитеті мен Сан-Фернандо қаласының талабында.

Климат

Сан-Хуан климаты қарашадан сәуірге дейін "құрғақ", мамырдан қазанға дейін "ылғалды" болады. Оңтүстік-батыс муссоны ылғалды маусымда көп жауын алып келеді, ал солтүстік-шығыс муссоны шығысқа қарай Кордильера тауларынан өтіп, құрғақ жағдайға себеп болады. Орташа жылдық температура 27,2 °C (81 °F) шамасында.

Демография

2020 жылғы санақ бойынша Сан-Хуан, Ла-Унионның халқы 40 507 адамды құрады. 1896 жылғы жергілікті санақ мәліметтері бойынша Сан-Хуанның халқы 10 510 адамды құраған. Ол кезде 9989 тұрғыны бар 28 барио және 521 "мәсіхші емес" (игороттар) тұратын 4 ранчо болған. Аталған бариолар: Или, Баррака, Панисикан, Талогтог, Сабанган, Табок, Любинг, Синапаган, Какапиан, Какуланг, Санта-Роза, Кааниян, Оакин, Катдонган, Каарусипан, Гингубанаг, Бугбугао, Пакпакак, Лелег, Надсаг, Капакуан, Бакнотан, Дасай, Ал Лангиган, Бомбенег, Балбаллоса, Дуплас және Сан-Фелипе. Ранчолар: Ранчо де Локутан, Инданг, Амонток және Лосоя. Или, сондай-ақ Побласион деп те аталады, 1134 тұрғыны бар, олардың ішінде 2 "Españoles peninsulares", 2 "Mestizos de español", 1122 "naturales" және 8 "Chinos" болған. ХХ ғасырдың басында холера көптеген адамдардың өмірін алып келген індетке айналды. 2000 жылғы санақ бойынша Сан-Хуанда 30 393 түпкілікті Илокано халқы тұрады, олар ұлттық тас жол бойындағы алты барангайға шоғырланған. Бұл жалпы халықтың 33,86%-ын құрайды және жылына 1,8%-ға өсуде. Халықтың орташа тығыздығы шаршы километрге 2964 адамды құрайды. Халықтың 15%-ы тұратын екі қалалық барангайда халық тығыздығы шаршы километрге 3073 адамға жетті, ал қалған ауылдық барангайларда халық тығыздығы шаршы километрге 2886 адамды құрады.

Туризм

Сан-Хуан Солтүстік Филиппиннің серфинг астанасы деп есептеледі және тұрақты, орташа деңгейдегі серфинг мүмкіндіктерімен, сондай-ақ шілдеден қазанға дейін және қарашадан наурызға дейін жалғасатын екі серфинг маусымымен әйгілі. Бұдан бөлек, Museo de San Juan деп аталатын жергілікті музей де бар.

Үй шаруашылығы

Керамика, кілем тоқу, себет өру, бамбуктан бұйымдар жасау және сыпырғыш жасау халық өнеркәсібі ретінде шығарылады. Ауылдық елді мекендерде жергілікті құрылыс жобалары үшін қуыс бетон блоктары өндіріледі.

Ауыл шаруашылығы

Сары жүгері Сан-Хуандағы ең маңызды дақылдардың бірі болып табылады және азық-түлік өнімдері мен крахмал, жүгері майы, сусындар, глютен, дәмдік тағамдар сияқты өнеркәсіптік өнімдерге шикізат ретінде пайдаланылады. Ол жергілікті мал және құс шаруашылығы кәсіпорындарының жем-шөптерінің шамамен 50 пайызын құрайды. Президент Глория Макапагал Арройоның «Бір қала – бір өнім» (OTOP) Филиппин бағдарламасы бойынша кәсіпкерлікті дамыту және жұмыс орындарын жасау мақсатымен ұсынылған.

Жергілікті билік

Сан-Хуан, Ла-Унион провинциясының бірінші округіне қарасты, жергілікті басқарушы орган ретінде тағайындалған әкім мен жергілікті өзін-өзі басқару кодексіне сәйкес заң шығарушы орган ретінде муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім, вице-әкім және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, бұл сайлау үш жыл сайын өткізіледі.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Қалалық кеңес мүшелері (2019–2022) Лауазым аты Конгрессмен Пабло С. Ортега Мэр Артуро П. Валдриз Вице-мэр Мануэль Виктор Р. Ортега-младший Кеңесшілер Марикита П. Ортега Реджинальд М. Нанг Альдрик Г. Карилло Эрнесто Моралес Болонг-младший Норма Б. Лим Жозеф Николас V. Велилла Эрл Ф. Гарсия Ромеро О. Лим