Кіріспе

Дасол, ресми түрде Дасол муниципалитеті () - Филиппиннің Пангасинан провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша оның халқы 31 355 адамды құрайды. Дасол коммерциялық тұз өндіруімен танымал. Теңіз суы үлкен тоғандарға құйылады және табиғи булану арқылы су тартылып алынады, бұл тұзды жинауға мүмкіндік береді. Дасол шығанағы Дасолдың барлық жағалауын алып жатыр және қала осы шығанақтан тұзды су алады. Дасол Маниладан солтүстікке қарай және Лингаеннен солтүстікке қарай орналасқан.

Этимология

Қала испан кезеңінде осы аймақта көптеп өсетін "досол" деп аталатын емдік шөптің атымен аталған. Бұл шөптің жапырақтары жасыл, сопақ пішіндес. Ол салыстырмалы түрде өте жасық түйіртек. Бұрын жұққан жараларды емдеу үшін жиі қолданылған, бірақ белгісіз себептермен кереметтей жоғалып кететін (өзінің орнынан кету) сирек қасиеті бар екені байқалды, қайта табылмаған. Испандықтар оның атын жиі "Дасол" деп қате айтқандықтан, 19 ғасырда елді мекен муниципалитет ретінде құрылғанда, "Дасол" ресми атауы болды.

Испанияның отаршылдық дәуірі

1878 жылы Дасол Сан-Исидро-де-Пото муниципалитетінің құрамына кірді, оған қазіргі Мабини муниципалитеті (сол кезде Барио Балинкагуин деп аталған) және Бургас муниципалитеттері де кірді, бәрі Замбалес провинциясында орналасқан. Сол кезде Дасолда небары бірқанақ адам тұрды. Балинкагуин ең көп халқы бар барио болды және кейіннен дербес муниципалитетке айналды. Жақсырақ тұру жағдайларын іздеген халық оңтүстік-батысқа көшті. Олар жақсы балық аулау орындарын тауып, Дасолдың Ули бариосының жағалауында қалды. Дасол 1830 жылы Илокос-Норте провинциясының Паоай қаласынан келген Дон Матиас Гуян бастаған илокано қоныс жайлаушыларымен қайта қоныстанды.

Филиппин революциясы

1898 жылы 14 қаңтарда Орталық Лузонда генерал Франсиско Макабулос басшылығымен революциялық топ құрылды. Пангасинандық топты Висенте дель Прадо басқарды, ол Даниэль Марамбамен бірге испандықтарға шабуыл жасау жөнінде уағдаластыққа келді. 1898 жылы 7 наурызда Батыс Пангасинанның (сол кездегі Солтүстік Замбалес) бірнеше қалаларындағы монастырларға кенеттен бірдей шабуыл жасалды. Сан-Исидро-де-Пото, Дасол және Эгуя аймақтары шабуылға түсті. Бұл қалалардағы испандық жасақтары мен шамамен елу испандық монах жеңіліске ұшырады.

Замбалес пен басқа қалалардан бөліну

1903 жылғы 7 қарашада Замбалес провинциясының солтүстік бөлігі №1004 заңға сәйкес Пангасинан провинциясына қосылды. Аламинос, Болинао, Анда, Сан-Исидро-де-Пото, Бани, Агно және Инфанта муниципалитеттері берілді. Жергілікті тұрғындар Замбалес провинциялық үкіметінің қалалардың мүддесі мен әл-ауқатына немқұрайлы қарағанын айтып, Пангасинан провинциясына қосылуға ынталандырылды. Бірақ, сол себептермен, Замбалесқа қайта қосылу үшін де қозғалыс болды, бұл талап 1950 жылдардың ортасында Замбалесте туған президент Рамон Магасасай президенттік лауазымда болған кезде күшейді. Алайда, Пангасинанның губернаторы Агуэдо Агбаяни қызметке келген кезде бұл ұсыныс толығымен тоқтатылды. 1911 жылы генерал-губернатор Уильям Кэмерон Форбс қол қойған №25 жарлыққа сәйкес, Дасол Сан-Исидро-де-Потодан бөлініп шықты, Сан-Исидро-де-Пото Хосе Аполонио Бургостың құрметіне Бургос, ал Балинкагуин Аполинарио Мабинидің құрметіне Мабини деп аталды.

Шекаралық мәселелер

Дасоль құрылғаннан бері Бургос, Мабини және Инфанта муниципалитеттерімен шекаралары нақты белгіленбеген күйде қалып отыр. Дасоль басшыларының сол кезде келісілген деп мәлімдеген және құжаттарда көрсетілген шекаралар, аталған көршілес муниципалитеттердің шенеуніктері тарапынан қазір сақталмайды. Керісінше, олар Дасоль жеріне еніп кеткен. Мэр Лицеральде қызмет еткен кезеңде Дасоль мен Мабини арасындағы шекараны реттеуге әрекет жасады, бірақ екі қаланың өкілдері арасында өткен екі келісімге қарамастан, әр тарап өз ұстанымында тұрып қалды. Дауды бейбіт жолмен шешуге мүмкіндік көрінбегендіктен, сот арқылы шешуге көшті. Ол, Дасоль үшін маңызды құжаттарды жинау көп уақытты алатынын, сондай-ақ сенімді куәгерлердің қазасынан кейін ауызша келісімдерді растайтын құжаттар қол жетімді емес екенін айтты. Осы мәселе басқа шекаралық дауларда да осылай көрінеді.

Жапондықтар басып алған жер

Дасол шығанағы Екінші дүниежүзілік соғыста бірнеше теңіз шайқастарының куәсі болды. 1944 жылдың 23 тамызында жаңа нысаналарды іздеп жүргенде, американдық USS Harder және USS Hake суасты қайықтарына Кайбокан CD 22 және PB 102 (бұрынғы USS Stewart (DD 224)) шабуыл жасады. Жапондықтар оны жапондық мина тазартқыш кеме және үш түтікшелі тайландтық Phra Ruang эсминеці деп ойлап, суастына қарсы кемемен бірігіп, "Хардер" суасты қайығына тереңдік зарядтарымен шабуыл жасап, батырды. "Хейкке" де шабуыл жасалды, бірақ ол қашып, 1944 жылдың 24 қыркүйегінде Австралияның Фримантель портына жетті. 1944 жылдың 6 қарашасында "Ма Та-31" конвойын күзетіп тұрған кезде, американдық "Батфиш", "Гитарро", "Брейм", "Ратон" және "Рэй" суасты қайықтарынан құралған топ жапондық "Кумано" крейсеріне шабуыл жасады. Барлығы американдық суасты қайықтары конвойға 23 торпеда ұшырды, оның екеуі "Куманоға" тиді. Бірінші соққы кеменің жаңадан ауыстырылған мұрын бөлігін жойды, ал екіншісі оң жақ двигатель бөліміне зақым келтірді. "Кумано" кемесі құтқарылып, "Дорё Мару" жүк кемесімен Дасол шығанағына сүйретілді, содан кейін кеме жағаға шығарылып жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1944 жылдың 25 қарашасында "Кумано" USS Ticonderoga ұшақтарынан жасалған әуе шабуылына ұшырады. Бес торпеда мен төрт 500 фунттық бомба кемеге тиді, ол аударылып шамамен 31 метр (100 фут) тереңдікте батып кетті.

География

Дасол – Пангасинанның батысында орналасқан шағын қалашық, биік жазықта жатыр. Солтүстік жағынан Бургос және Мабини муниципалитеттерімен, шығысынан минералға бай Замбалес тауларымен, оңтүстігінен Инфанта муниципалитетімен, ал батысынан кең Оңтүстік Қытай теңізімен шектеседі. Оның ауданы шамамен 230 шаршы километрді құрайды.

Экономика

Қаланың негізгі күнкөрісі тұз өндіру, шағын аулау, багонг жасау, ағаш көмірін жасау, жеміс шарабы жасау және егіншілік (көбінесе күріш егу) қызметтерін қамтиды. Орташа отбасы 5 561,67 песо тауып, 4 506,58 песоны негізінен тұрмыстық қажеттіліктерге жұмсайды. Дасольдің кірісінің көп бөлігі коммерциялық тұз өндіруден түседі, муниципалитетте 14 ірі тұз өндіруші бар. Дасоль металл емес ресурстарға бай. Онда 360 230 000 м³ әктас және 5 245 тонна гуано бар. Дасольдың 0,5 км² жері негізінен күріш және көкөніс өндірісіне пайдаланылады. Муниципалитетте бірнеше кокос және манго плантациялары бар. Zambales тау тізбегінде орналасқандықтан, муниципалитетте 6 513 манго жеміс беретін ағаш бар. Плантациялардың бірі – GMA Network-тің бұрынғы президенті Менардо Хименеске тиесілі Carolina Farm and Mango Orchard. Дасольдің мал шаруашылығының басым бөлігі құс, шошқа, сиыр, ешкі және су буқаларынан тұрады, муниципалитет бойынша 6 370 мал өсіруші бар.

Жергілікті билік

Дасол, Пангасинан провинциясының бірінші округіне қарасты, жергілікті басқару кодексіне сәйкес, қала әкімі – жергілікті атқарушы орган, ал муниципалдық кеңес – заң шығару органы болып табылады. Қала әкімі, вице-мэр және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, сайлау үш жыл сайын өтеді.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Қалалық кеңес мүшелері (2022–2025) Лауазымы Аты-жөні Конгрессмен Артур Ф. Селесте Мэр Ризальде Ж. Берналь Вице-мэр Эдгардо К. Фонтелера Кеңесшілер Анжело Эммануэль М. Габиу Марк Энтони Дж. Каррера Нельсон К. Эспиноса Лорето Б. Риаза Мануэль Б. Ривера Герардо М. Ривера Джон Рэй С. Асео Ричард Б. Гарсия ABC президенті Роландо Басуэль

Саяси тарих

Бұл муниципалитетте губернатордың билік етуі туралы ешқандай жазба табылған жоқ, бірақ жазбалар Сантос Хименес, Висенте Лицеральде, Гаспар Эстрада және Педро Эстрада ертедегі капитан муниципалитеттер ретінде ұйымдастырылған үкімет болғанын көрсетеді. Корнелио Эстрада 1898 жылдан 1900 жылға дейін капитан муниципаль болды. Америкаға қарсы қарсылық көрсеткен Катипунанның ең биік кезінде Франсиско Берналь капитан муниципаль болды. Сан-Исидро Путот құрылған кезде қалада әртүрлі мерзімде билік жүргізген үш билеуші болды: Лукас Бонилья (1899-1901), Назарио Накар (1901-1903) және Паулино Мендоса (1904-1908). Дасол муниципалитеті құрылған кезде Аполлонио Касипит оның алғашқы президенті болды. 1912 жылдан 1916 жылға дейін оның орнын Леандро Кристобаль басқарды. 1916 жылдан бастап Каликсто Тобиас муниципалдық президент болды. 1918 жылы Тобиасты белгісіз біреу өлтірді. Оның мерзімі біткенше вице-мэр Северино де лос Рейес қызмет етті. Келесі сайлауда Аполлонио Касипит жеңіп, 1918 жылдан 1920 жылға дейін екінші мерзімде қызмет етті. Оның орнын 1921 жылдан 1925 жылға дейін Педро де ла Роза басқарды. 1925 жылдан 1932 жылға дейін Марсело Хименес сайланып, екі мерзім қатарынан қызмет етті. Келесі сайлауда Флавиано Кристобаль 1932 жылдан 1935 жылға дейін соңғы муниципалды президент болып қызмет етті. Ол Дасолдың алғашқы муниципалды мэрі болып тағайындалды. Оның соңынан Хуан Кастро (1937-1939 жж.) келді. Қала әкімі Кастро өзінің денсаулық жағдайына байланысты өзінің барлық мерзімінде қызмет ете алмады, оның орынбасары, Эмилиана Р. Хименес мерзімінен бұрын мерзімінен бұрын (1940 ж.) қала әкімі қызметін атқарды. Келесі сайлауда Флавиано Кристобаль қайтадан қатысып, жеңіске жетті, сондықтан екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Дасоль қаласының муниципалды мэрі болды. 1944 жылы партизандық қозғалысқа қатысқаннан кейін ол кеңсесін босатуға мәжбүр болды. Оның вице-мэрі Теодоро Милгар мерзімінен бұрын міндетін атқарды. 1946 жылы Филиппин тәуелсіздігіне қол жеткізген кезде Марсело А. Хименесті президент Роксас муниципальдік мэрдің міндетін атқарушы етіп тағайындады. Кастро сияқты, Хименес де бір жылда өзінің бүкіл өкілеттігін атқара алмады. Исидро Бустрия Марсело А. Хименестің 1946 жылдан 1948 жылға дейін мерзімінің аяқталмауын атқарды. 1948 жылғы сайлауда Дамасо Э. Ривера жеңіп, муниципальдік мэр болып қызмет етті. 1950 жылы Ривера өзінің өкілеттігін аяқтамады, ал оның вице-мэрі Сегундо Басуэль өзінің мерзімі біткен мерзімде қызмет етті. 1952 жылы Кристино Р. Хименес жеңіске жетіп, төрт рет (1952-1967), үш рет қайта сайланды. 1968 жылы Рамон Г. Лицеральде мэр болып жеңіп шықты. 1976 жылғы жергілікті сайлаулар әскери жағдайдың болуынан кейін тоқтатылды. Лицеральде, осы уақытқа дейін Дасолдың жалғыз заңгер мэрі болды. 1978 жылы Бенджамин Охоторена 1980 жылға дейін муниципальдік мэр болып тағайындалды. Людовико Р. Эспиноса 1980 жылдың шілдесінен бастап 1986 жылдың 10 маусымында президент Корасон Акино үкіметті қайта ұйымдастырғанға дейін мэр болып сайланды. Мануэль Бунао ОИК-тің мэрі болып 1986 жылдың 16 маусымынан 1986 жылдың 17 қарашасына дейін тағайындалды. Эспиноса апелляцияға шағымданды және ол 1986 жылдың 18 қарашасында қайтадан тағайындалды. 1988 жылдың маусым айында ол жаңа мандатқа сайланды. 1992 жылы 11 мамырда өткен сайлауда Эспиноса Серхио Н. Хименеске жеңілді. Хименес екі рет шайлауда (1995, 1998) Эспиносаны жеңді. 1991 жылғы Филиппин жергілікті мемлекеттік басқару кодексінде белгіленген мерзімге байланысты Серхио Хименес 2001 жылғы сайлауға өз әйелі Анжелита Окампо Хименеске жол берді. Миссис Хименес вице-мэр Мосейс Алехосты жеңіп алды. 2004 жылғы сайлауда Миссис Хименес екінші мерзімге қарсылықсыз жеңіске жетті. 2007 жылғы сайлауда кеңесші Ноэль Накар Хименеске қарсы шығып, Дасол қаласының жаңа мэрі болып жеңіп шықты. Содан кейін ол үш рет қатарынан қызмет етті. 2016 жылғы сайлауда Накар өзінің қызынан өзінің орынбасар ретінде мэрлікке үміткер болды, бірақ бұрынғы PNP бас директоры Иса Верзозаның ұлы Эрик Верзозадан жеңілді.