Кіріспе

Тайуг муниципалитеті, ресми түрде Тайуг муниципалитеті (Тагалог тілінде: Bayan ng Tayug; Илоко тілінде: Ili ti Tayug) – Филиппиннің Пангасинан провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 45 241 адамды құрайды. Тайуг – коммерциялық дақылдар, мал және құс өнімдерін өндіретін ауыл шаруашылығы муниципалитеті.

Этимология

Тайуг қаласының ерекше атауы ықпалды адамдардың немесе әулиелердің есімдерінен емес, қаланың ортасында бір кезде өскен өте биік ағаштан шыққан. Бұл ағаш – бакаиау немесе бакаяо (Мадука бетис (Бланко)), Филиппиннің туған жеріндегі жеміс ағашы саналады. Ол соншалықты биік болғандықтан, сол кездегі адамдар оны "лайог" деп атаған, бұл Капампан тілінде "биік, құрма ағаштары сияқты көтеріңкі" және Илокано тілінде "өте биік; жоғары; көтеріңкі" деген мағынаны білдіреді. Тарихи мәліметтерге сәйкес, Тайуг бұрын Пампанга өзенінің жоғарғы ағысындағы кең елді мекеннің бір бөлігі болған, қазіргі Нюэва-Эсия провинциясының шегінде қамтылған. Бұл жақындық жергілікті халықтың тілдік мұрасы Капампан халқымен байланыс арқылы қалыптасқан болуы мүмкін. Уақыт өте келе, жергілікті тұрғындардың "L" әрпін айтудағы қиындықтарына байланысты, күнделікті сөйлеуде оны "T" әрпімен алмастыру жиі болды. Осы тілдік өзгеріс нәтижесінде Тайуг атауы қалыптасты.

Тарих

Тайуг – августиндіктер құрған ежелгі елді мекен, олар сол кездегі Үстіңгі Пампанга деп аталған, кейіннен Нуэва-Эсиха провинциясы болған аймақты басқарған. Құрылған нақты күні белгісіз, бірақ 18 ғасырдың басында болуы мүмкін, себебі Асинган қаласының шүкіршілік кітабында августиндік дін қызметкері сол кезде Тайуг және Сан-Николас қалаларында миссионерлік жұмыс істегені жазылған. Аугустиндік ордені құрған монастырьлар мен қалалар туралы хроника, Biblioteca Historíca Filipina, 4-томда 1759 жыл құрылған жыл ретінде көрсетілген, ал 1742 жылдың 19 желтоқсанында Ретирода жасалған және Испания королі Филипп V қол қойған құжат Тайугты августиндік миссионерлердің күшімен пайда болған жерлердің бірі деп атайды. Тайуг алғаш рет 1817 жылдың 4 ақпанында Нуэва-Эсиха провинциясында муниципалитет ретінде ресми түрде ұйымдастырылды. 1837 жылы Тайуг Пангасинан провинциясына қарауына берілді. 1851 жылы ол қайтадан Нуэва-Эсиха провинциясына қосылды. Он жылдықтар бойы белгісіздік күйінде болғаннан кейін, қала 1864 жылы соңғы рет Пангасинанға берілді. 1931 жылдың 12 қаңтарында Педро Калоса басшылығымен Филиппин Ұлттық Ассоциациясы деп танылған шаруалардың құпия ұйымы үкіметтік билікке қарсы шабуыл жасады. Олардың мақсаты – американдық үкімшіліктен тәуелсіздікке қол жеткізу, әлеуметтік теңсіздіктер мен экономикалық айырмашылықтарды айыптау және Аглипаян шіркеуінің билігін бекіту болды. Олар муниципалитет ғимараты мен Филиппин констабулярлық бөлімінің бас штабы сияқты маңызды нысандарды басып алып, көрнекті тұлғалардың және түрлі құрылыстардың үйлерін өртеп жіберді. Көтеріліс таңертең басталды және кешке дейін тез басылды, бұл отаршылдық билікке қарсы қысқа, бірақ маңызды сын болды. Педро Калосаға арналған ескерткіш Пангасинан-Нуэва-Виская және Тайуг-Сан-Квинтин жолдарының қиылысында орналасқан, ол осы көтерілістің тарихи маңызын көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала жапон императорлық армиясына қарсы партизандық шабуылға бастамашы болды, бұл елдегі ең алғашқы қарсылықтың бірі болды. Лейтенант Северино Антипорда басшылығымен олар жапондық басқыншыларды бекіністен сәтті ығыстырып, 1942 жылдың 14 сәуірінде муниципалитет ғимаратын қайтарып алды. Алайда, 1942 жылдың 3 мамырында жапондық әскерлер қайтадан пайда болғанда, олардың қорғанысы бір аптадан астам уақытқа созылды, содан кейін олар жеңіліске ұшырады. Кейіннен олар өздерінің ісіне қолдау көрсеткен күдіктілермен бірге өлім жазасына кесілді. Испан отаршылдығы кезеңіндегі отарлық басқарудағы өзгерістер, американдық оккупация кезіндегі көтерілістер және жапон оккупациясы кезіндегі қарсылық қозғалыстары Тайугтың динамикалық тарихын көрсетеді. Осы қиын кезеңдерде Тайуг өзгеріп жатқан жағдайға бейімделіп, жаңа жағдайларға қалып, Пангасинан провинциясындағы өзінің ерекше тарихи және мәдени ерекшеліктерін қалыптастырды.

География

Тайуг – Пангасинан провинциясының шығыс бөлігінде орналасқан, құрлыққа шығу жолы жоқ муниципалитет. Солтүстік жағында Сан-Мануэль және Сан-Николас, шығысында Нативидад, батысында Асинган және Санта-Мария, оңтүстігінде Сан-Квинтин қалаларымен шектеседі. Муниципалитеттің жалпы жер ауданы 51,24 шаршы километрді құрайды, бұл провинцияның жалпы жер аумағының 0,94% болып табылады.

Климат

Тайюгтың климаты екі маусымға бөлінеді: жаңбырлы және құрғақ. Маусымнан қазанға дейінгі айлар көбінесе жаңбырлы күндермен және кейде тайфундармен сипатталатын жаңбырлы маусым деп есептеледі, ал қарашадан мамырға дейінгі құрғақ маусымдағы күндер салыстырмалы түрде ыстық және құрғақ болады.

Демография

2020 жылғы халық санауы бойынша Тайугтың халқы 45 241 адамды құрады. Халық тығыздығы бір шаршы километрге 883 адам шамасында болды.

Жергілікті билік

Тайуг, Пангасинан провинциясының алтыншы округіне қарасты, жергілікті басқару кодексіне сәйкес, қала әкімі – жергілікті атқарушы орган, ал муниципалдық кеңес – заң шығару органы болып табылады. Қала әкімі, вице-мэр және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, сайлау үш жыл сайын өтеді.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Кәсіби кеңес мүшелері (2022–2025) Лауазым аты Конгрессмен Марлин Примисиас Агабас Әкім Тайрон Д. Агабас Әкім орынбасары Лорна Примисиас Такдол Кеңесшілер Маритес Алдок Майкл Ди Мадлин Каботаже Рамирес Магдалена Эрфе Мангелен Генри Уордс Акино Ноэль Фернандо Бинс Самуэль Манцано Бос орын