Батанes провинциясының Уяган муниципалитетінің тарихы

Кіріспе

Батанес провинциясының, Филиппин муниципалитеті

Уюган, ресми түрде Уюган муниципалитеті () – Филиппиннің Батанес провинциясындағы 6-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 1380 адамды құрайды, бұл провинциядағы ең азат тұрғындары бар қала және Калайяннан кейін елдегі ең азат тұрғындары бар екінші қала.

Тарих

Испания отарлауына дейін мыңдаған жылдар бұрын, мыңға жуық адам қазіргі Уюганның әр жерінде орналасқан қорғалған жартастар мен төбелерде өмір сүрді. Бұл қоршалған елді мекендер “Идианг” деп аталатын, “Иди” немесе “Идиан” – үй немесе туған жер деген мағына беретін иватан сөзінен шыққан. Олар иватан тайпаларына жататын, бірдей иватан тілінде сөйлейтін, бірақ әртүрліше акценттері бар еді. Бұл жерді мекендеген иватан тайпалары, мүмкіндігі болған жерде егін егіп, балық аулаған. Олар сондай-ақ қайық жасаушы және теңіз саяхатшылары болды, солтүстікке қарайғы көршілес Тайваньмен және оңтүстікке қарайғы Кагаянмен сауда-саттық жүргізді. Иватан тайпаларының елді мекендері іс жүзінде тайпалық үкіметке ие болды, бұл адам эволюциясының ерте кезеңдеріндегі тайпалық үкіметтерден көп ерекшеленбеді. Елді мекенді басқарған басшы және оның орынбасары болды. Сол кездегі руаралық қақтығыстар (Арап ду Тукон) немесе Төбедегі соғыс жиі кездесетін, бірақ бұл тек ер адамдарға қатысты. Соғыс кезінде азық-түлікпен қамтамасыз ететін әйелдерге зиян келтіруге жалпы заң тыйым салған. 1600 жылдардың соңында Доминикан миссионерлері Батанеске келді. Бастапқыда жергілікті халық испан отарлаушыларына қарсы болды, бірақ олар баяу-баяу испан билігіне бейімделе алды. Испандықтардың өмір салты, сенімдері және дәстүрлері иватан тайпаларынан мүлдем өзгеше болды, сондықтан олардың әлеуметтік әдет-ғұрыптарын, табиғатын, діни сенімдерін немесе жерге деген сүйіспеншілігін түсінбеді. Шіркеу жазбаларына сәйкес, аралдардағы алғашқы қасиетті мисса және крещение қазіргі Уюганның Имнажбуында өткізілді. Испан миссионерлері Батанестегі қиын жағдайды ескере отырып, иватан халқын Кагаянға қоныстандыруға тырысты, бірақ олар үнемі үйлеріне қайтып, Батанеске қайта оралды. 1782 жылы испан генерал-губернаторы Хосе Баско и Варгас иватан халқының испан короліне бағынуға келісімін алу үшін экспедиция жіберді. 1783 жылдың 26 маусымында іс жүзінде иватан тәуелсіздігі жоғалды, өйткені сол күні (қазір Батанес күні деп аталады) испан коронасының өкілдері Батанес басшылары мен ақсүйектерінің өкілдерімен Васай жазығында (қазіргі Баскода) Батанесті Испания империясына ресми түрде қосу рәсімін өткізді. Жаңа провинция Provincia de la Conception деп аталды. Генерал-губернатор Хосе Баско и Варгас “Конте де ла Конкиста де Батанес” атағын алды, ал Баско қаласы оның құрметіне аталды. Доминикан ордені миссиялар құрды, олардың ішінде Сан-Хосе-де-Ивана миссиясы болды, ол қазіргі Уюган мен Сабтангтың барлық аумағын қамтыды. Испандықтардың Манила шығанағындағы жеңілісінен кейін американдықтар Батанеске келді. “Принстон” кемесі 1900 жылдың ақпан айында Баско шығанағына тоқтады. 1901 жылы провинция қалашыққа қайта жіктелді, бірақ 1909 жылы провинциялық мәртебесі қайта жаңартылды, соның ішінде Уюган жеке қалашық (муниципалитет) ретінде құрылды. Америкалық мемлекеттік мектеп жүйесі енгізілді және жалпы денсаулық сақтау мен санитариялық кампания басталды. 1930 жылдары американдықтар испан кезеңінде салынған жол жүйесін (El Camino Real) ауыстырған жақсы жол жүйесін салды.

Thousands of years before Spanish colonization, about a thousand people lived on fortified cliffs and hilltops scattered across today's Uyugan. The fortified settlements were called "Idiang" and derived from the Ivatan word "Idi" or "Idian" which means home or hometown. They belonged to the Ivatan tribes and spoke the same Ivatan language, but with a different accent. The Ivatan tribes who called the place home farmed, where soil permitted, and they fished. They were also a boat making and seafaring people, and they traded with neighboring Taiwan to the North and Cagayan to the South. The Ivatan tribal settlements had a de facto tribal government, not very much different from that of tribal governments in the earlier stages of human evolution. The tribal settlement was headed by a chieftain with a deputy. Inter tribal hostilities (Arap du Tukon) or War on the Hill were common in those days but for men only. Common law prohibited the harming of womenfolk who were the main providers of food in wartime. In the late 1600s, Dominican missionaries landed in Batanes. The native people were in the beginning were hostile to the early Spanish colonizers, but slowly they were able to adopt themselves to Spanish rule. The Spaniards had very different lifestyles, beliefs, and traditions than the Ivatan tribes and did not understand their social customs, nature, religious beliefs, or love of the land. According to church records, the first mass and baptism in the islands was celebrated in what is now Imnajbu in Uyugan. The Spanish missionaries, finding the conditions harsh in Batanes, attempted to resettle the Ivatans in Cagayan, but they always found their way home, sailing back to Batanes. In 1782, Spanish Governor General Jose Basco y Vargas sent an expedition to formally get the consent of the Ivatans to become subjects of the King of Spain. On June 26, 1783, de facto Ivatan independence was lost when on that day (called Batanes Day today) the representatives of the Spanish Crown met the representatives of the chiefs and nobles of Batanes on the Plains of Vasay (in what is now Basco) for the ceremonial formal annexation of Batanes to the Spanish Empire. The new province was named Provincia de la Conception. Governor General Jose Basco y Vargas was named "Conde de la Conquista de Batanes" and the capital town of Basco was named after him. The Dominican Order established missions, among them the San Jose de Ivana mission which included all of present day Uyugan and Sabtang. The Americans followed the Spaniards to Batanes after the Spanish naval defeat at Manila Bay. The Princeton dropped anchor at Basco Bay in February 1900. In 1901, the province was reclassified to a township, but provincial status was restored in 1909, and with it the creation of Uyugan as a separate township (municipality). American public school system was introduced and general health and sanitation campaign was launched. In the 1930s, the Americans built a better road system that replaced the road system (El Camino Real) built during the Spanish period.

География

Уюган Батан аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде Махатао, оңтүстігінде Балитанг бұғазы, шығысында Филиппин теңізі, батысында Иванамен шектеседі. Филиппин статистикалық бас басқармасының мәліметінше, муниципалитеттің жер ауданы Батанес облысының жалпы ауданының бөлігін құрайды. Уюган қаласының орталығы (Исантонино халқының арасында Центро немесе Иди деп аталады) провинциялық орталық Баскодан шақырым қашықтықта орналасқан. Ол бұрын арық болған жердің жағасында, Ивана-Уюган шекарасынан шығысқа қарай бір шақырым жерде жатыр. Муниципалитетте Тынық мұхитының жағасында орналасқан тағы екі ірі елді мекен бар: Итбуд және Имнажбу. Итбуд қалалық орталықтан шақырым қашықтықта, ал Имнажбу солтүстік-шығысқа қарай одан да алыс орналасқан. Жер бедері әртүрлі. Жағалау бойындағы тасты төбелерден бастап, ішкі аймақтардағы шөпті және орманды төбелерге дейін өзгереді. Жердің көп бөлігі егіс шаруалығы үшін пайдаланылады. Иватан тілінде Уюган – ағып жатқан су деген мағынаны білдіреді, ол қаланың өзінен басқа жерде әрқашан жақын болады. Бірақ 1918 жылы болған күшті жер сілкінісі кезінде қаланың ортасынан өтетін қазіргі арық құрғап қалды.

Барангай

Уюган саяси тұрғыдан төрт барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Климат

Уюганның климаты ылғалды мұхиттықтан субтропиктікке дейін өзгереді. Филиппин теңізі мен Тынық мұхиты шығыстан климатты жұмсартады – жазды салқындатады. Қаңтар айында ең суық, мамыр айында ең жылы болады. Қаңтар айының орташа температурасы мамыр айының орташа температурасынан төмен, бірақ солтүстік-шығыс Уюган (Имнябху) аймағында ауа температурасы күрт өзгереді. Жауын-шашынның көп бөлігі жазғы емес айларда түседі, оны аймаққа жиі келетін тайфундар әкеледі. Уюганның жылдық жауын-шашын мөлшері әртүрлі, бірақ солтүстікте ең жоғары, ал оңтүстікте ең төмен. Ең ауыр жауын-шашын солтүстік-батыс Уюган (Сонгет) -тегі Чакаранган тауынан солтүстік-шығыс Уюган (Имнайбу) -дағы Ватохаяо тауына дейінгі құрлық ішіндегі аймақта болады. Суық айлардың басында ауа райы тұманды болады, себебі солтүстіктен (Континенталды Азия / Сібір) келетін суық полярлық ауа оңтүстіктен келетін жылы ылғалды ауамен қағылысады.

Демография

2020 жылғы санақта Уюганның халқы 1380 адамды құрады. Халқының тығыздығы... Уюган 1909 жылғы 20 мамырда жеке қалашық (муниципалитет) ретінде құрылғаннан бері халқы көп өзгерген жоқ. Оның халқы Батанес халқының шамамен оннан бір бөлігін құрайды. Уюган халқының жартысы Каюганан және Каювалуганан барангайларын қамтитын Уюган орталығында (Uyugan Centro) тұрады. Ал қалған жартысы Итбуд және Имнажбуда тұрады. Төрт Уюган барангайы немесе муниципалдық аудандары жағалау мен өзендер бойында орналасқан. Олар теңіз бен тұщы суға, олардың күнкөрісіне қажетті ресурстарға байланысты осы жерде өсті. Барлық барангайларда әлеуметтік-экономикалық өмірдің ядросы болып табылатын басты көше бар. Көптеген адамдар иватан тілін бірінші тіл ретінде, ал илокано, тагалог және ағылшын тілдерін екінші тіл ретінде қолданады.

Экономика

Уюган экономикасы негізінен ауыл шаруашылығы мен балық аулауға негіделген. Уюган жерінде егіншілік іспандықтар келгенге дейін замана көп бұрын басталған. Иваттар жерді жақсы көріп, тамақ үшін көптеген өсімдіктерді өсірген. Исантонино шаруалары алғашқыда тамырлы дақылдармен бастады, бірақ испандықтар келгеннен кейін басқа да дақылдарды өсіруді үйренді, сонымен қатар мал және көкөністерді де енгізді. Егіншілік – фермердің отбасын күтіндіруге жеткілікті тамырлы дақылдарды өсіруді білдірді. Камоте және басқа да тамырлы дақылдар Уюганның ең төзімді және кең таралған дақылдары болды, бірақ 1950 жылдары Uyugan шаруашылықтарында мал шаруашылығы тамырлы дақылдардан маңыздырақ болды. Үкімет асыл тұқымды бұқаларды әкелді, ал шаруалар шағын ауқымда "аралас" шаруашылыққа көшті. Уюганның шаруашылықтары ғылыми емес, бірақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы кеңейту қызметкерлері ауыл шаруашылығы әдістеріне бағыт-бағдар және қолдау көрсетеді. Шаруалар сирек өсімдіктер мен жануарлар аурулары және зиянкестері сияқты проблемаларға тап болады. Бүгінгі Исантонино шаруасының отбасын күтіндіруі қиын, себебі жердің топографиясы ең жақсы жағдайда ауыл шаруашылығына жарамсыз, және ескірген шаруашылық әдістері қолданылады. Дегенмен, Уюган әлемдік экономикаға дейін ірі қара мал мен сарымсақтың жетекші өндірушісі болды. Балық аулау муниципалитеттің балыққа деген қажеттілігін жартылай қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Балық аулау әдістері ілгек пен желі және қауырсынды пайдалануды қамтиды. Имнаджбудан солтүстікке қарай Махатаудағы Мади шығанағы орналасқан, ол Батанестің барлық құрлықтағы ең бай балық аулау аймақтарының бірі болып табылады, онда Исантонинолықтар (Уюган), Исанкарнос (Махатао) және басқа Иваттар (Ивасайлар) жағалау балық аулаумен айналысады.

Жергілікті билік

Батанес провинциясының жалғыз конгресс округіне кіретін Уюган қаласын жергілікті басшы ретінде тағайындалған әкім мен жергілікті өзін-өзі басқару кодексіне сәйкес заң шығару органы ретінде муниципалдық кеңес басқарады. Әкім, вице-әкім және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, бұл сайлау үш жыл сайын өтеді.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Қалалық кеңес мүшелері (2019–2022) Лауазым аты Конгрессмен Сириако Б. Гато кіші Әкім Джонатан Энрике В. Нануд кіші Вице-әкім Джоннард С. Балдомар Кеңесшілер Жоналин Дженнивье Б. Вилория Андрес А. Ибай Джеффри Е. Кобико Джозеф С. Ибай Энтони Чарльз С. Ортис Алисия П. Балдомар Изабел Офелия Е. Кобико Джервин Джожи Н. Кобико

Білім

Батанес мектептері бөлімі қаланың мемлекеттік білім беру жүйесін басқарады. Бөлім кеңсесі – Кагаян аңғары аймағындағы Білім министрлігінің (DepEd) аймақтық кеңсесі. Бұл кеңсе муниципалитет аумағындағы мемлекеттік және жеке бастауыш мектептерді, сондай-ақ мемлекеттік және жеке орта мектептерді басқарады.