Кіріспе
Швед химигі және минералогы Иохан Готтсхалк Валериус (11 шілде 1709 – 16 қараша 1785) – швед химигі және минералогы.
Johan Gottschalk Wallerius (11 July 1709 – 16 November 1785) was a Swedish chemist and mineralogist.
Өмірбаян
Валлерий Швецияның Нерке (қазіргі Эребру округінің) Стора Меллоса қаласында дүниеге келген. Ол проректор Эрик Нильсон Валлерий мен оның әйелі Элизабет Транэяның ұлы болды. Ол физик, философ және теолог Нильс Валлерийдің (1706–1764) кіші ағасы еді. Йохан Готтшальк 1725 жылы Уппсала университетіне түсіп, математика, физика және медицинаны оқығаннан кейін 1731 жылы магистр дәрежесін алды. Ол 1735 жылы медицина докторы дәрежесін алған Лунд университетінде оқуын жалғастырды. Осы бітіруден кейін ол Уппсалаға оралып, өз зертханасында химия курсын ашты. Бұл курс фармацевтика және химия студенттеріне демонстрацияларды көруге және тәжірибелерді өздері жасауға мүмкіндік берді. Оқытудың танымалдығы Валлерийге 1741 жылы Уппсала университетінде медицинаға көмекші болып, ал 1750 жылы химия, медицина және фармацевтика жаңа профессоры болып тағайындалуға мүмкіндік берді. Сол жылы Валлерий Швед Корольдік ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 1767 жылы химия кафедрасынан зейнеткерлікке шықты, ал оның орнын шәкірті Торберн Бергман (1735–1784) басты. Валлерий ауыл шаруашылығы химиясының негізін қалаушы деп есептеледі, бұл негізінен оның кең таралған еңбегі «Agriculturae fundamenta chemica» (1761, швед тілінде «Åkerbrukets chemiska grunder» деген атпен сол жылы жарық көрген және кейін көптеген басқа тілдерге аударылған) маңыздылығына негізделген. Ол химиялық, минералогиялық және геологиялық тақырыптар бойынша бірнеше зерттеулер жариялады және өзінің жеке шаруашылығы Хагельстенаны Эльсикеде (Уппсаладан оңтүстікке қарай) тәжірибелік алаң ретінде пайдаланды. Денсаулығының нашарлауына байланысты Университеттен зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол химия принциптерін өз шаруашылығында ауыл шаруашылығын жақсарту үшін қолданды және өз нәтижелерінің бір бөлігін «Rön, rörande landtbruket. Om svenska åkerjordartenas egenskaper och skiljemerken samt deras förbättring genom tienlig jordblanning» атты еңбегінде жариялады, ол Швед Корольдік ғылым академиясының сыйлығымен марапатталды.
Басқа дереккөздер
Nordisk familjebok, 2-ші басылым, том 31, col. 498f. Хьялмар Ф. Өзара көмек: XVIII ғасырдағы швед химиясының әлеуметтік және ғылыми тәжірибесі. Уппсала: Уппсала университеті, 2003 ж. 225 б. (Жазулар; 30)
Hjalmar F. Mutual Favours: The social and scientific practice of eighteenth century Swedish chemistry. Uppsala: Uppsala universitet, 2003. 225 p. (Skrifter; 30)