Гаму: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Филиппиннің Исабела провинциясындағы Гаму муниципалитеті. Гаму (; ) ресми түрде 4-ші сыныптағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 30 655 адамды құрайды.

Жапон футболшысы.

Этимология

Ежелгі мәтіндердегі Гаму немесе гамут атауы топыраққа терең сіңген, когон шөбіне ұқсас биік шөптердің тамырларын білдіреді. Гаму бастапқыда "гамут" деп аталған, бұл, әдетте, тамырынан дәрі ("гамот") жасалған жергілікті өсімдіктің аты болған. Әкесі Жозе Бугариннің Ибанаг сөздігінен: style=font style:italic; line height:2.1em; │ text="Гаму т, тамыр немесе түбір [атауы] – Санта-Роза-де-Лиманың қамқоршысы, 1839 жылға дейін Кагаян провинциясының құрамында болған, содан кейін Нюэва-Визкая провинциясы құрылып, оған қосылған қала".

Тарих

Гаму 1741 жылғы 5 желтоқсанда Батаваг (қазіргі Илаган қаласының жанындағы Луллутан) және Итугод (қазіргі Лензон ауылы) қалаларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Қала, екі қаланың тұрғындары үшін келісімге келген орын ретінде таңдалды, сондай-ақ екі қалада халық санының аздығына байланысты, олар өздерінен-өздері күнкөріс қамтамасыз ете алмайтындықтан, бұл қадам қабылданды. Халық мәселесі кейін испандықтардың жаулап алған тайпаларды қалаға күштеп қоныстандыру арқылы ішінара шешілді. Бастапқыда Кагаян аңғарының бір бөлігі болған Гаму, 1856 жылғы 24 мамырда жаңа провинция құрылғанда Ньюэва-Визкая провинциясына қосылды. Кейіннен, 1859 жылғы 31 наурызда Кагаян аңғары бөлінгенде және Исабела провинциясы құрылғанда, Гаму Исабеланың құрамына кірді. Аймақты христиан дініне өткізу үшін алғашқы миссия ретінде Сан-Габриэль-де-Батауаг 1612 жылы доминикан миссионерлері, әке Луис Флорес және оның көмекшісі әке Хуан де Ста Ана басшылығымен құрылды. Миссия алғашқыда Батауагта, қазір Луллутан деп аталатын Илаган ауылында орналасқан. Алайда, испандықтардың жасаған зұлымдықтары мен қатыгездігіне наразы болған Батауагтың жергілікті халқы көтеріліс ұйымдастырып, миссия тасталып кетті. 1673 жылы миссия әке Педро Санчес және әке Жеронимо Улос тарапынан қайта жаңғыртылды. Кейбір жергілікті тұрғындардың қарсылығына қарамастан, Тыныштық елшісі болып тағайындалған әке Педро Хименес көптеген адамдарды Кабаган және Итугодқа қоныстануға көндірді. Осының нәтижесінде, миссияның алғашқы жеті қаласының ішінде Кабаган, Итугод және Санта-Роза-де-Гаму пайда болды. Санта-Роза-де-Гаму және Итугодтың Әзіре Анасы 1741 жылғы 5 желтоқсанда қаржылық қиындықтарға байланысты біріктірілді, ал Гаму орталық елді мекен ретінде таңдалды. Әке Мартин Фернандес шіркеуді салып, 1774 жылы Гамуға қосылған қаланы жоспарлады. 1779 жылы екі бірлестік әке Санин басшылығымен бірікті, Гаму миссияның орталық орталығы болды. Бастапқыда 1922 жылға дейін доминикан әкелерінің қамқорлығында болған Гаму, американдық үкімет кезінде филиппин діни қызметкері әке Феликс Доминго басқаруға келді. Ла Салет миссионерлері 1962 жылдан 1977 жылға дейін Гамуға жауапкершілікті жүктеді. 1949 жылғы желтоқсанда болған жер сілкінісі шіркеу мен монастырды қиратты, нәтижесінде 1950-1951 жылдары испан шіркеуінің қираған орнына ағаштан жасалған шіркеу салынды.

Gamu was founded in December 5, 1741 as a result of the merging of the towns of Batavag (near present day Lullutan in Ilagan) and Itugod (now barangay Lenzon). The town was established on its present site as a compromise for residents of the two towns and also the fact that both towns were too few in population to survive on their own. The population problem was later partially resolved through the forced settlement of conquered tribes into the town by the Spanish. Originally part of the Cagayan Valley, Gamu was later annexed to Nueva Vizcaya when the province was established on May 24, 1856. Subsequently, on March 31, 1859, it became part of Isabela with the subdivision of Cagayan Valley and the creation of the Province of Isabela. San Gabriel de Batauag, the first mission to Christianize the area, was established by Dominican missionaries in 1612, led by Father Luis Flores and his assistant, Fr. Juan de Sta Ana. The mission was initially situated in Batauag, now known as Lulutan, a barrio in Ilagan. However, due to grievances and maltreatment by the Spaniards, the natives of Batauag revolted, leading to the abandonment of the mission. In 1673, the mission was restored by Fr. Pedro Sanchez and Fr. Geronimo Ullos. Despite resistance from some natives, Fr. Pedro Jimenez, appointed as Ambassador of Peace, successfully persuaded many to settle in Cabagan and Itugod. Consequently, the towns of Cabagan, Itugod, and Santa Rosa de Gamu t emerged from the original seven envisioned by the mission. Santa Rosa de Gamu t and Our Lady of Victories of Itugod merged on December 5, 1741, due to financial constraints, with Gamu serving as the central settlement. Fr. Martin Fernandez constructed the church and planned the town, which was annexed to Gamu t in 1774. In 1779, the two entities merged under the leadership of Fr. Sanin, with Gamu as the central seat of the mission. Initially under the care of Dominican Fathers until 1922, Gamu saw a transition during the American Regime when Fr. Felix Domingo, a Filipino secular priest, took charge. The La Salette missionaries assumed responsibility for Gamu from 1962 to 1977. In December 1949, an earthquake devastated the church and convent, leading to the construction of a wooden church in 1950 1951 adjacent to the ruins of the Spanish Church.

География

Гаму Исабела провинциясының орталық бөлігінде орналасқан. Ол провинцияның астанасы Илаганнан және елдің астанасы Маниладан белгілі бір қашықтықта жатыр. Солтүстік жағынан Илаган қаласымен, солтүстік-батысында Кирино муниципалитетімен, оңтүстігінде Рейна Мерседес муниципалитетімен, оңтүстік-батысында Бургос муниципалитетімен, ал оңтүстік-шығысында Нагилиан муниципалитетімен шектеседі. Гамудың жалпы жер аумағы 129,40 шаршы километрді құрайды, онда 16 барғай бар, олардың 3-еуі қалалық барғайлар – I, II және III округтер, ал қалғандары ауылдық барғайлар болып есептеледі.

Демография

2020 жылғы санақта Гаму, Изабеланың халқы 30 655 адамды құрады, халық тығыздығы .

Әскери

Филиппин армиясының 5-ші жаяу әскер дивизиясының штабы – Camp Melchor F. dela Cruz лагері Упи барангайында орналасқан. 2023 жылы күшейтілген қорғаныс ынтымақтастығы туралы келісім аясында бұл база АҚШ әскеріне ашылған Филиппиндегі төрт стратегиялық әскери базаның бірі болды, себебі база Тайваньға жақын орналасқан.

Мәдениет

2013 жылғы 23 тамызда қала Кулиглик фестивалін тойлады, бұл туралы қалалық әкімдіктің жарлығымен ресми түрде қаланың ресми мерекесі деп жарияланды.

Туризм

Гаму Изабела провинциясының барлық аймақтарындағы Рим-католик шіркеулерінің ең көп санымен ерекшеленеді. Бұл шіркеулерге паломниктік сапарлар жиі жасалады және елдің түкпір-түкпірінен келген саяхатшылар әрбір шіркеудің құрметіне және оның атымен аталатын Рим-католик иконаларына құрмет көрсету үшін келеді. Гвибангтағы Біздің Анамыздың Қонаққа Баруының Ұлттық ғибадатханасы 1986 жылы Филиппин Католик Епископтар Конференциясы (CBCP) Илаган епархиясының епископы Мигель Пуругганның бастамасымен Ұлттық ғибадатхана мәртебесіне көтерілді. Онда Гвибангтың Біздің Анамыздың Қонаққа Баруының Мария бейнесі сақталған. Архангел Михаил соборы Барангай Упидегі Ұлттық тас жолының бойында орналасқан. 2013 жылдан бері ол Илаган Рим-католик епархиясының епископтық тағы болып табылады, бұл тақ көршілес Илагандағы Әйіргі Сент-Фердинанд соборынан көшірілді. Барангай Гуибангтағы Кедейлер Монастыры – Ассизилік Кираға арналған шіркеу және монастырь. Ол 1991 жылы Лагуна провинциясының Кабуяо қаласынан келген Кедейлер монахтары тарапынан Илаган Рим-католик епархиясының көмегімен және азаматтық жауапкершілігі бар меценаттардың көмегімен құрылды. Лиманың Әйіргі Роза шіркеуі – қаланың қасиетті қамқоршысы Әйіргі Розаға арналған барокко стиліндегі 18 ғасырлық құрылыс. Бұл қаладағы ең көне шіркеу және Изабела провинциясындағы осы сияқты қалған жалғыз шіркеулердің бірі. 2019 жылдың 27 маусымында Филиппин Ұлттық мұражайы және Мәдениет және өнер жөніндегі Ұлттық комиссия (NCCA) Лиманың Әйіргі Роза шіркеуін және оны қоршаған кешенді Филиппиннің маңызды мәдени мүлігі деп таныды. Тарихи белгіні ашу рәсімі 2023 жылдың 12 мамырында өтті.

Жергілікті билік

Исабела провинциясындағы муниципалитет ретінде, қала тұрғындары провинциялық деңгейдегі мемлекеттік лауазым иелеріне дауыс береді. Облыстық үкімет муниципалдық үкіметтің жергілікті іс-әрекеттеріне қатысты саяси билікке ие. Гаму муниципалитеті жергілікті атқарушы орган – әкім және Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексіне сәйкес заң шығару органы – муниципалдық кеңес арқылы басқарылады. Әкім, вице-әкім және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы үш жыл сайын сайланады. Барангайлар да сайланған лауазым иелерімен басқарылады: Барангай капитаны, Барангай кеңесі, оның мүшелері Барангай кеңесшілері деп аталады. Барангайларда SK федерациясы бар, ол барангайды ұсынады, оны SK төрағасы басқарады және оның мүшелері SK кеңесшілері деп аталады. Барлық лауазым иелері де үш жыл сайын сайланады.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Гаму қалалық кеңесінің мүшелері (2022–2025) Лауазымы Аты-жөні Аудандық өкілі Эд Кристофер С. Го қалалық әкімі Тимотео М. Галанза қалалық вице-мэрі Мици П. Кумигад қалалық кеңес мүшелері Шерил Л. Лаббуанан Марш Луиджи Е. Кумигад Эстела К. Бёркли Камило А. Преза Рейнанте Д. Агустин Фелисимо Каро Норберто Лабайо Данте Д. Мартинес

Конгресстегі өкілдігі

Гамю, Изабела провинциясының екінші заңнамалық округіне жатады, оны қазіргі уақытта құрметті Эд Кристофер С. Го өкілдік етеді.

Білім

Изабела облысының мектеп бөлімі қаланың мемлекеттік білім беру жүйесін басқарады. Бөлім кеңсесі – Кагаян аңғары аймағындағы Білім министрлігінің (DepEd) аймақтық кеңсесі. Бұл кеңсе муниципалитет аумағындағы мемлекеттік және жеке бастауыш мектептерді, сондай-ақ мемлекеттік және жеке орта мектептерді басқарады.