Кіріспе

Филиппиннің Изабела провинциясындағы муниципалитет.

Кесон, ресми түрде Кесон муниципалитеті (; ; ), Филиппиннің Изабела провинциясындағы 4-ші сыныптағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 27 037 адамды құрайды. Кесон, Кесон-Табук тас жолы арқылы Калинга провинциясымен шектесетін қала. Батысында Табук қаласы орналасқан.

Этимология

Қала Президент Мануэль Л. Кесонның құрметіне аталды, бұл 1959 жылдың 21 маусымында бекітілген No. 2418 Республикалық заңмен жүзеге асырылды.

Тарих

Кесон құрылғанға дейін, ол Маллиг жазығы деп аталатын кең ауыл шаруашылығы жерлерінің бір бөлігі болған және сирек қоныстанған. Тарихшылар оның ең алғашқы тұрғындары Кордильера және Иррая аймақтарының игороттары мен калингалары болғанын айтады. Игороттар мен калингалар көбінесе таулы жерлерде тұрса да, тарихшылар осы тайпалық адамдардың төмендіктерге, әсіресе Каньяу обрядтарына аң аулау үшін уақыт-уақытпен түсетінін байқаған. Кесон орны – 1598 жылдың 24 мамырында құрылған, бірақ көп ұзамай тарихи жазбалардан жоғалған испан миссиясы – Налабанган. Мануэль Л. Кесон Филиппин Ұлттық Достастығының Президенті болып сайланғанда, оның басқаруының басты бағдарламаларының бірі Маниладан басқа елдің басқа аймақтарында дамуды ынталандыру болды. Осы мақсатқа жету үшін Президент Кесон жаңа қоныстар үшін кең, қоныстанбаған жерлерді ашты, оларға қоныстануды шешкендер оларды дамытады деп үміттенді. Минданаодан басқа, Лусонның басқа бөліктері де, соның ішінде Изабела провинциясы, әсіресе провинцияның солтүстік-батыс бөлігі, кейін Маллиг жазығы деп аталды, қоныстану және даму үшін ұсынылды. Президент Кесон аймақтың қоныстану және ауыл шаруашылығын дамыту әлеуетін атап өтіп, бүкіл Маллиг жазығын өзінің ауылдық даму бағдарламасы бойынша жобалық алап ретінде жариялады. Осы жарияламен қолдау көрсету мақсатында ол Ұлттық жерді қоныстандыру басқармасын құрды, ол кейіннен Жерді қоныстандыру даму корпорациясы (LaSeDeCo) болып қайта аталды. Кейіннен бұл корпорация қайта ұйымдастырылды. Ол кезде LaSeDeCo-ның басты мақсаты негізінен білікті қоныстанушыларға жерді бөлуді қадағалау және жеңілдету болды. Ауылдық және ауыл шаруашылығын дамытуға осы мүмкіндік пайда болғаннан кейін және 1920 жылдары Караболло тауларының етегімен өтетін Балете асуының салынысы аяқталғаннан кейін, Илокос және Орталық Лусон аймақтарының жүздеген тұрғындары Маллиг жазығындағы үкімет бағдарламасын пайдалануды шешті. Аймақ қоныстану және ауыл шаруашылығын дамыту үшін жер ретінде жарияланғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды және аймақ кейіннен жапондық басқаруға көшті. Алғашқы қоныс аударушылар солтүстіктен келген калинга тайпаларының шабуылдарынан кейін қайта құруда қиындықтарға тап болды. Калингаға қарсы күрескендердің бірі – Иса Эстрада, оның құрметіне барселон аталды. Тек үкімет пен тайпалардың басшылары келіссөздер жүргізіп, жаулықты тоқтатуға келіскеннен кейін ғана қоныс аударушыларға төнген қауіп сейілді. Аймақта бейбітшілік пен қауіпсіздік орнағаннан кейін, қоныс аударушылардың ағыны күшейді, әсіресе болашақ Кесон орналасқан Баррио Нарра аймағында. Бірақ аймаққа қоныс аударушылардың үнемі келуі тұрғындардың негізгі қажеттіліктеріне деген сұранысты арттырды. Облыстық шенеуніктер, әсіресе Изабеланың жалғыз округінің өкілі Дельфин Альбано, Маллигтен жаңа муниципалитет құрудың шұғыл және қажеттілігін түсінді. Альбано авторлық құқығындағы 736 нөміріндегі заң жобасы кейіннен Филиппин Сенаты және Президент Карлос П. Гарсия тарапынан 1959 жылы 2418 нөміріндегі Республика арқылы мақұлданды. Муниципалитеттің атауы муниципалитеттің дамуына үлкен үлес қосқан Президент Кесонның құрметіне берілді. Хилдебрандо Пексон 1960 жылдан 1967 жылға дейін муниципалитеттің алғашқы мэрі болып тағайындалды, ол мерзімі аяқталғаннан кейін 1967 жылғы жергілікті сайлауда Гермоген Падилламен алмастырылды. 1971 жылы Гавино Гаскон Падильяға қарсы шығып, сайланды. 1976 жылы оның орнын Уильям Корпуз басқарды, ал 1978 жылы ол өз кезегінде қызметтен алынды. Корпуздың орнын бұрынғы әскери офицер Ониат Табанкура басқарды. 1986 жылы EDSA төңкерісі арқылы президент Фердинанд Маркос құлатылған кезде, президент Корасон Акино бүкіл Филиппин бойынша барлық жергілікті басшыларды алмастыратын жарлық шығарды. Корпус әкімшілік міндетін атқарушы болып тағайындалды. 1988 жылғы жергілікті сайлауда Гавино Гаскон өзінің мэрлік креслосын қайта алды. Ол 1992 және 1995 жылдары қайта сайланды. 1987 жылғы Филиппин Конституциясында және 1991 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару кодексінде белгіленген мерзімге байланысты 1998 жылғы сайлауда мэр лауазымы ашық жарыс ретінде қалды. Адвокат Эдуардо Кабантак қала әкімі болып сайланды. Ол 2001 жылғы жергілікті сайлауда қайта сайланды. 2004 жылы қайта сайланды. Гасконның ұлы Дэрил аталған сайлауда мэр болып жеңіске жетті. Дэрил Г. Гаскон 2010 жылы және 2013 жылы үшінші және соңғы мерзімге қайта сайланды. 2016 жылы қазіргі вице-мэр Джимми С. Гамазон қазіргі кеңесші Эдуардо Р. Кабантакқа қарсы жеңіске жетті, ол бұрынғы лауазымын қайтаруды көздеді. 2019 жылдың мамыр айында Гамазон қарсылықсыз жеңіске жетті, ал оның сенімді серігі заңгер Иса В. Покв�...

География

Кесон муниципалитеті – Исабела провинциясын құрайтын 34 муниципалитеттердің бірі. Провинцияның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде Санта-Мария және Кабанган муниципалитеттерімен, оңтүстігінде Маллиг муниципалитетімен, шығысында Дельфин Альбано және Санто-Томас муниципалитеттерімен (барлығы Исабела провинциясының ішінде) және батысында Калинга провинциясындағы Табук қаласымен шектеседі. Ішкі аймаққа жатқан муниципалитет, оның абсолютті орналасқан жері 121°32’ мен 121°41’ арасындағы шығыс бойлық және 17°14’ мен 17°26’ арасындағы солтүстік ендік бойында. Оның муниципалды орталығы 17°18'42.90"N және 121°36'19.59"E координаталарында орналасқан.

Басты қолжетімділік жолы – Кагаян аңғарының ұлттық тас жолы, ол муниципалитетті солтүстік-оңтүстік бағытта тікелей кесіп өтеді және оны Исабела провинциясының басқа муниципалитеттерімен байланыстырады. Шығыс жағында Санто-Томас муниципалитетіне (Исабела) жалғасатын провинциялық жол орналасқан. Кесон қаласы Илаганнан, Маниладан және Тугегараодан шалқая орналасқан. Муниципалдық мүліктер кеңсесінің мәліметтеріне сәйкес, Кесонның ауданы 268,26 км² құрайды, бұл Исабеланың жалпы жер ауданының (10 664,4 км²) шамамен 2,52% -ына тең. Бұл көрсеткіш аталған кеңсе жүргізген нақты салық картасына негізделген. Сол көрсеткіш Кесонның ескі қала жоспарында да қолданылған және цифрлық планметрді пайдалану арқылы расталған. Осы мәліметтер бойынша Кесон Исабеланың 34 муниципалитеті ішінде 13-орында және 2-ауданының 11 муниципалитеті ішінде 3-орында (Сан-Мариано ең ірісі – 1469,50 км², одан кейін Аврора – 300,56 км²). Ол көршілес Маллиг (133,4 км²) және Роксас (184,8 км²) муниципалитеттерінен үлкен.

Топография және геоморфология

Кесонның муниципалдық ландшафты салыстырмалы түрде жазық жерлермен сипатталады, олар белгілі бір жерлерде толқынды және дөңгелек жерлермен араласады, ал шығыс және батыс жақтарында тау жоталары орналасқан. Төменгі төбелер мен айналасындағы таулар аралық ағыстар мен су жолдарымен сәл тілінген, олар жоғарғы жазықтардан жиналған судың табиғи дренаж жолдары болып табылады. Муниципалитеттің физиографиясы екі негізгі санатқа бөлінеді: аллювиалды жазық және таулы жер. Побласион орналасқан орталық жазықтың биіктігі орташа теңіз деңгейінен шамамен 100 метрді құрайды және негізінен төменгі рельефті және орташа көлбеу аймақтармен сипатталады. Қаланың үштен екі бөлігі осы жазық жерлермен жабылған, оларды жақында шөгіндірген және қалдық топырақтары бар кең аллювиалды жазық деп санауға болады. Бұл аймақтар шығыс және батыс таулы жерлер арасында, сондай-ақ Сьерра-Мадре тауларының етегінде орналасқан. Оңтүстік-батыс бөлігі төменгі төбелермен, толқынды және дөңгелек жерлермен сипатталады, олардың биіктігі орташа теңіз деңгейінен 90-ден 120 метрге дейін жетеді. Бұл негізінен Изабела-Калинга шекарасында басымдық құрайтын тақта тас және құмтас материалдарынан тұрады. Ал шығыс жағы аймақтағы ірі тау тізбегінің етегінің бөлігі болып табылады және Кесонның шығыс жағына үстемдік етеді. Бұл биік рельефті аймақтың ең жоғары нүктелері теңіз деңгейінен 200 метрге дейін жетеді және негізінен жанартаулық тастардан құралған.

Топырақ жүйесі

Филиппин ауыл шаруашылығы министрлігінің Топырақ шаруашылығын басқару бюросы жүргізген педологиялық зерттеулер Кесон аймағында топырақтың екі негізгі сериясын немесе санатын анықтады. Бұл – Баго құмды сазды топырағы және Сан-Хуан сазды топырағы. Сан-Хуан сазды топырағы кеңінен тараған, шамамен 113,94 км² немесе муниципалитеттің 60 пайызын құрайды. Ол бау-бақша шаруашылығы, коммерциялық орман, орман және жайылымдық жерлер сияқты ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану үшін өте жақсы мүмкіндіктерді ұсынады. Ал Баго құмды сазды топырағы муниципалитеттің 40 пайызын алып жатыр. Бұл топырақ түрі негізінен жазық жерлерде күріш өсіруге арналған.

Жер асты сулары және геологиялық құрылымдар

Филиппиннің Ұлттық су ресурстары жөніндегі басқармасының Изабела провинциясының барлық аумағындағы жер асты су ресурстарын бағалауы геологиялық құрылымдар, топография, жер бетінің биіктігі, жауын-шашын және жер асты суларының деңгейі туралы қолда бар деректерге негізделген, барлық деректер түрлі агенттіктердің файлдарында сақталған. Зерттеу нәтижесінде Кесон екі санатқа бөлінді: терең және жасыл ұңғымалар аймақтары. Жасыл ұңғымалар аймақтары әдетте, 0-3 пайызға дейін еңіс бұрышы бар, жақында пайда болған құрылымдардан тұрады. Осы аймақтардың көп бөлігі теңіз деңгейінен 50 метрден төмен биіктікте орналасқан, мысалы, аллювиалды және жағалау жазықтары мен өзен аңғарлары. Жасыл ұңғымаларда терең сулы горизонттар болуы мүмкін және олар тұзды судың енуіне аз бейім. Терең ұңғымалар аймақтары әдетте, шөгінді құрылымдардан тұрады, олардың 90 пайызы су өткізгіштер болып табылады. Олар көбінесе 10%-ға дейін жететін еңістерде, әдетте теңіз деңгейінен 50 метрден жоғары биіктікте орналасқан. Терең ұңғымалардан алынатын су әдетте жақсы сапалы. Кесонның дерлік барлық бөлігі терең ұңғымалар аймағы болып саналады, ал Барукбок ауылының шағын бөлігі, муниципалитеттегі ең төменгі биіктікке ие болғандықтан, жасыл ұңғымалар аймағына жатады. Кесонның астында шөгінді тау жыныстары жатыр, олардың басым бөлігі – жақында жиналған аллювий. Бұл муниципалитеттің көп бөлігін қамтиды, бірақ Барукбок-Эстрада аймағы құмтастан тұрады. Осы аймақтардағы құмтастың ұсақ бөлшекті болуы су деректерінің салыстырмалы түрде жақын орналасуын түсіндіруге болады, себебі құмтастардың су өткізгіштігі судың жақсы сіңуіне мүмкіндік береді.

Жерді пайдаланудың жалпы үлгісі

Жол желісінің тікбұрышты (торлы) жүйесіне ұқсас кластерлік даму жерді пайдаланудың қазіргі үлгісін анықтайды. Тұрғын үйлер, сауда орындары, әлеуметтік нысандар, саябақтар және ашық кеңістіктерді қамтитын салынған аумақтар, Побласионды қоса алғанда, 15 барангайдың ішінде орналасқан, атап айтқанда, Арельяно, Самонте, Сантос және Алунан қалалары муниципалитеттің орталық бөлігін құрайды. Жалпы салынған аумақтың жиынтық көлемі 8,79 км² немесе муниципалитеттің жалпы жер аумағының 5% құрайды. Ауыл шаруашылығы жерлері муниципалитеттің жалпы жер аумағының шамамен 65% бөлігін алып жатыр. Оған күріш, жүгері, темекі егістіктері, көкөніс, жержаңғақ, жеміс ағаштары және басқа да дақылдар егілетін жерлер кіреді. Ашық жайылымдар муниципалитеттің жалпы аумағының шамамен 28% бөлігін құрайды, бірақ олардың аз бөлігі ғана мал жаюға/жайлым ретінде пайдаланылады, ал көп бөлігі бос жатыр. Орман жерлері муниципалитеттің жалпы аумағының шамамен 2,5% бөлігін құрайды және олар муниципалитеттің шығыс бөлігінде орналасқан. Жер классификациясы 36 шаршы километрден асатын үлкен ормандық жерлерді көрсетеді, бірақ бұл көрсеткіш нақты жер пайдалануға емес, жер меншігіне байланысты. Яғни, мемлекеттік жерлер әдетте ормандық жерлер деп аталады. Өзендер мен арналар сияқты су нысандары муниципалитеттің жалпы жер аумағының шамамен 1% бөлігін алып жатыр. Кесонның жер ресурстарын агроөнеркәсіптік даму үшін зор әлеуеті бар екенін ескере отырып, толыққанды пайдаланылмаған деп айтуға болады.

Климат

Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) корона жіктеу схемасын пайдалана отырып, Кесонның климаттық типін III типке жатқызды. III типті климат екі айқын емес маусыммен сипатталады: желтоқсаннан сәуірге дейін орташа екі бес айға созылатын салыстырмалы құрғақ маусым және мамырдан қарашаға дейін жауын-шашынның ең көп болатын кезеңі (қыркүйектен қарашаға дейін). Бұл жіктеу жүйесі температура диапазонына емес, жауын-шашын мөлшеріне негізделген, себебі Филиппиннің тропикалық орналасуы температураның маңызды өзгерісіне мүмкіндік бермейді. Сиерра Мадре Кесонның шекараларымен орналасқанмен, салыстырмалы жазық немесе орташа көлбеу жерлердің көп болуы және биік таулардың жоқтығы орографиялық жауын-шашынның пайда болуын қозғай алмайды. Дегенмен, Кесон муссондық жел жүйелерінің және мерзімді тайфундардың әсеріне бейім, бұл – тұрақты құбылыс.

Жаңбыр жауған

Минанга, Игуиг, Кагаян қаласындағы агрометеорологиялық стансада байқалғандай және тіркелгендей, қаладағы жылдық жауын-шашын мөлшері 92,3 пайызды құрайды, оның 92,3 пайызы мамырдан қарашаға дейін жауады. Жауын-шашынның ең жоғары мөлшері қазан айында, ал ең төменгі мөлшері ақпан айында тіркеледі.

Температура

Температураның күндізгі ауытқулары минималды, жылдық орташа көрсеткіші бар. Жылдың ең ыстық айы – сәуір, орташа температурасы . Дегенмен, температура қаңтарда дейін төмендеп, сәуірде дейін көтерілуі мүмкін.

Салыстырмалы ылғалдылық

Тұрақты жоғары температура аймақта булануды күшейтеді, нәтижесінде ылғалды жағдайлар қалыптасады. Ылғалдылық деңгейі жыл бойында сирек 69,4 пайыздың төменіне түседі, бұл қазан айындағы ең төменгі көрсеткіш. Ал желтоқсан айында 94,3 пайызға дейін көтеріледі. Жылдық орташа көрсеткіш – жоғары 85,9 пайыз.

Халық саны

Халық саны зор өсім көрсетуде. 1960 жылғы халық санағында, муниципалитет ретінде құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Кесонның халқы бар болғаны 5797 адамды құрады. 1970 жылы халық саны 7271 адамға, ал 1975 жылы 8225 адамға жетті, оның жылдық өсімі тиісінше 2,25% және 2,49% болды. Халық санының күрт өсуі 1975 жылдан 1980 жылға дейін басталды, осы кезеңде халық саны 9820 адамға дейін өсті, яғни өсу қарқыны 3,61% құрады. 1980-1990 жылдар аралығында халық саны 16280 адамға өсті, жылдық өсім 5,18% болды. Мұндай өсімге табиғи өсім мен көшіп келушілердің көп болуы себеп болуы мүмкін, әсіресе әртүрлі провинциялардан (көбінесе жақын орналасқан Калингадан) жер іздеушілердің келуі, 1983 жылы Чико өзенінің суару жүйесі іске қосылғаннан кейін Кесонның ауыл шаруашылығындағы өркендеуге ықпал етті. 1990 мен 1995 жылдар аралығында халық санының өсуі 1,59% дейін төмендеді, осы кезеңде 17617 адам тіркелді. 1995 пен 2000 жылдар аралығында өсім 2,66% дейін қайта артты, себебі ұлттық тас жолдың бетондалуы және Кесонның шетелде жұмыс істейтін филиппиндік жұмысшыларының (OFW) – Орталық Шығыс, АҚШ, Канада, Лондон (Ұлыбритания), Гонконг немесе Сингапурда кәсіби маман немесе білікті жұмысшы ретінде жұмыс істейтін азаматтардың ақшалай аударымдарының артуы жергілікті экономиканы жақсартты. Филиппин статистикалық басқармасының 2000 жылғы халық санағы бойынша муниципалитетте 20090 адам тұрды. Бұл сол жылы Исабеланың 1 287 575 тұрғынының шамамен 1,56% құрады. 2004 жылы муниципалды халықты есепке алу кеңсесінде 21669 адам, оның ішінде 4437 шаңырау тіркелді. Кесонның орташа шаңырау мүшелерінің саны 4,98 болса, Исабела провинциясының орташа шаңырау мүшелерінің саны 5,05-ке тең. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, муниципалитет аумағындағы халық тығыздығы 81 адам/км² болды. Қалалық аймақтағы халық тығыздығы 144 адам/км², ал ауылдық аймақтағы халық тығыздығы 65 адам/км² құрады. Провинциялық тығыздықпен салыстырғанда, 10 408,9 км² аумақты және 2000 жылғы санақ бойынша 1 287 575 тұрғыны бар Исабела провинциясының халық тығыздығы 124 адам/км²-ге тең.

Қалалық

Кесонның урбанизация деңгейі салыстырмалы түрде төмен. 2004 жылы оның жалпы халқының шамамен 36 пайызы қалалық барангайларда тұрды. Муниципалитет халқының қалған бөлігі ауылдық барангайларда орналасқан. Кесон қаласында Побласьон аймағы маңызды қоныс салу аймағы болды. Побласьон аймағы Алунан, Арельяно, Самонте және Сантос деп аталатын төрт барангайға бөлінген. Сонымен қатар, Побласьонда Абут, Минагбаг және Барукбок сияқты басқа да ірі елді мекендер орналасқан, олардың барлығы республикалық тас жолмен кесіп өтеді.

Жас пен жыныстық құрылым

Қалалық жыныс қатынасы 1,06-ны құрайды. Бұл 100 әйелге 106 еркек қарасты дегенді білдіреді. Кесон халқының көп бөлігі еңбекке жарамды жаста. 2000 жылы Кесонның 56,73 пайызы немесе 11 398 адам еңбекке жарамды жастағы топқа, 40 пайызы немесе 8 034 адам жас топқа, ал 3,27 пайызы немесе 658 адам 65 жасқа және одан жоғары зейнеткерлік жастағыларға жатты.

Ұлты

Кесон тұрғындарының басым көпшілігі малай нәсілінен шыққан. Хан қытайлары халықтың өте аз бөлігін құрайды, олардың көпшілігі Филиппиннің солтүстігінен көшіп келген. Муниципалитетте бірнеше жергілікті тілдер мен диалектілерде сөйлейтін түрлі топтар қоныстанған. Халықтың көпшілігі илокано тілінде, одан кейін пангасинан тілінде сөйлейді. Бұл олардың көптеген ата-бабалары Илокос және Пангасинан аймақтарынан келгендігімен байланысты. Шындығында, Побласьондағы Самонте ауылы кейде Кесонның "Кішкентай Пангасинаны" деп аталады. Жақындағы мәліметтерге сәйкес, жалпы халықтың 87,58% илокано тілінде сөйлейді. Канканаей және игорот диалектілері халықтың 10,85% құрайды. Бұл Кесонның Тау провинциясына жақын орналасуымен және Чико су тоғанының салынуымен байланысты, бұл тоғанның суару арнасы осы муниципалитетке жеткен. Қалған үй шаруалары итаван, ибанаг және басқа да диалектілерде сөйлейді. Сауда және білім беру салаларында қажеттіліктерге сәйкес, тұрғындардың көпшілігі тагалог және ағылшын тілдерін екінші және үшінші тілдер ретінде қолдана алады.

Дін

Қала тұрғындарының шамамен 61,22 пайызы рим-католиктері болды. Одан кейін Филиппин епископтық шіркеуі, Филиппин тәуелсіз шіркеуі және Iglesia ni Cristo келді. Бұл муниципалитетте лютерандар, методистер, баптистер, Ехоба куәгерлері және Крусадос сияқты басқа да діни ағымдар болды. Шағын бөлігі жергілікті тайпалық діндерге жатты.

Экономика

Кесон экономикасы ауыл шаруашылығы (біріншілік), өнеркәсіп (екіншілік) және қызмет көрсету (үшіншілік) секторларынан құралған. Бұл секторлар экономикалық белсенділіктің әртүрлі салаларын көрсетеді. Көбінесе бұл секторлар бір-бірімен байланысты. Бір сектор басқа бір немесе бірнеше секторды қолдайды, және керісінше. Бір сектордың көрсеткіштері оның өзінің тиімділігімен қатар, басқа секторлармен байланысына да тікелей байланысты. Бұл жұмыспен қамтудың тұрақтылығына, сондай-ақ нақты бір сектордың нәтижелерін және муниципалитеттің жалпы экономикалық жағдайын бағалау үшін маңызды көрсеткіш болып табылады.

Сауда және коммерция

Кесон қаласындағы коммерциялық белсенділік Қоғамдық нарық аумағында және оның төңірегінде шоғырланған. Бұл, Poblacion және көршілес ауылдар үшін қажетті тауарлар мен қызметтердің басты көзі болып табылады. Қоғамдық нарықта және сауда аймағында бөлшек және көтерме сауда, шағын мейрамханалар (кариндериалар), видеоке барлар, шағын дүкендер (сари-сари дүкендері) және тағы да басқа сауда орындары бар. Poblacion ауданындағы қоғамдық нарық Кесонның экономикалық орталығы деп есептеледі. Жақсы асфальтталған Кагаян аңғары трассасы оны Исабела облысының Сантьяго қаласымен және Кагаян облысының Тугегарао қаласымен байланыстырады. Сонымен қатар, муниципалитеттегі басқа ауылдармен муниципалдық және ауылдық жолдар арқылы да байланыс бар. Көптеген шағын дүкендер (сари-сари дүкендері) Кесонның көптеген ауылдарында жолдардың бойында, біркелкі емес таралып орналасқан. Көптеген дүкендер әдетте негізгі үйдің бір бөлігі болып табылады. Көптеген кішкентай ағаштан жасалған орындықтар нипа жапырақтарымен жабылады және иесінің үйіне жақын орналасқан. Көп жағдайда, мұндай дүкендер тұрғын үйлерге жалғастырылған. Әкімшіліктің мәліметтеріне сәйкес, муниципалитетте шамамен 290 кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың 198-і немесе шамамен 68,2%-ы сари-сари дүкендері. Қалғаны шағын мейрамханалар (кариндериа), нан пісіретін орындар, азық-түлік дүкендері және басқа да қызмет көрсететін кәсіпорындар. Муниципалитет негізінен тауарларды тұтынатын қауымдастық болып табылады, мұнда көптеген кәсіпорындар жергілікті тұрғындардың күнделікті қажеттіліктері үшін әртүрлі өнімдерді сатады. Барлық ауылдарда сари-сари дүкендерінің саны әртүрлі, олардың ішінде Арреллано, Барукбок, Минагбаг, Абут, Лепанто, Алунан және Сантос ең көпке ие. Шағын дүкендердің (сари-сари дүкендері) екіұштылығынан басқа, Кесон өркендеген балут өнеркәсібімен де танымал. Барлық 290 кәсіпорынның 15-і балут өндірісімен айналысады. Бұл қызмет тек екі ауылда ғана кездеседі: солтүстіктегі Минагбаг және оңтүстіктегі Алунан. Аймақтағы ең басты экономикалық қызмет күріш шаруашылығы болғандықтан, фермерлер осындай кәсіппен айналысса, оларға қосымша табыс табуға мүмкіндік берер еді.

Өнеркәсіп

Сонымен қатар, шикізатты дайын өнімге айналдыратын өнеркәсіптер де бар. Оларға Сантос барангайындағы сірке зауыты, ағаш, бамбук жиһаздары мен шатырларды өңдеу орны, сондай-ақ Барукбоктағы ротанг шеберханасы кіреді. Муниципалитеттегі кәсіпорынның таралуынан көрінетін тағы бір маңызды мәселе – ауыл шаруашылығы секторының немесе тұрғындардың жеке қажеттіліктеріне қызмет ететін іс-әрекеттердің болуы. Мысалы, Ареллано барангайында Маллиг және Роксас сияқты жақын жердегі муниципалитеттерден ауыл шаруашылығы техникасын жеткізетін төрт кәсіпорын шоғырланған. Бұл жағдай кейбір фермерлердің, әсіресе Побласионнан қашықтағы Турод және Барукбок сияқты барангайларда қолжетімділік мәселелеріне байланысты туындайды. Сонымен қатар, көршілес муниципалитеттердегі кейбір кәсіпорындар осы фермерлерге қаржылай көмек көрсетеді, бұл фермерлерді басқа орталықтарға тартады. Жергілікті тұрғындардың жеке қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін фотоқұралдар, сұлулық салондары және бейнежазбалар беру сияқты қызметтер ұсынатын бірнеше кәсіпорын бар. Муниципалитет аумағында 31 өнеркәсіптік мекеме жұмыс істейді. Олар агроөнеркәсіп, өндіріс немесе қызмет көрсету салаларына жатады. Өнеркәсіптік қызметтердің көп бөлігі астық өңдеуге шоғырланған. Муниципалитет аумағында 10 күріш диірмені (кискисан) жұмыс істейді. Бұл жобалар агроөнеркәсіп ретінде жіктеледі. Өндірісте жиһаз жасау, темір өңдеу және қуыс блоктар жасау маңызды іс-әрекеттер болып табылады. Алайда, Филиппинде ағаш кесуге тыйым салынғандықтан жиһаз жасау саласы да қиындыққа тап болып отыр. Басқа іс-әрекеттерге шина жөндеу шеберханалары, дәнекерлеу орындары және нан пісіру орындары кіреді.

Қаржылық мекемелер

Ауыл шаруашылығына несие берумен айналысатын муниципалитет мекемелеріне Маллиг Плайнс ауылдық банкі, PRBank және Бенито Соливен ауылдық банкі (Побласионда орналасқан) және Барангай Абутта орналасқан Эпифани МПЦИ жатады. Тұрғындар сонымен қатар жақын орналасқан Роксас, Изабеланың қаржылық мүмкіндіктерін пайдаланады, мысалы, Филиппин жер банкі, Филиппин ұлттық банкі, Banco de Oro және Ficobank. Палай сатып алу станциялары да фермерлерге және жеке шаруаларға қаржылық қолдау көрсетеді.

Өсімдік шаруашылығы

Кесон муниципалитеті негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын қауымдастық. Халықтың көп бөлігі күнкөрісі мен табысын ауыл шаруашылығынан көреді. Муниципалдық ауыл шаруашылығы басқармасының мәліметінше, жалпы ауыл шаруашылығы жерлері 58,17 км² құрайды. Осы аумақтың 50,75 км² күріш өндірісіне арналған, оның ішінде 45,84 км² суарылатын, ал 4,91 км² суарылмаған жерлерді құрайды. Басқа да егілген дақылдарға жүгері, көкөністер, сондай-ақ манго, цитрус, кокос және банан сияқты коммерциялық дақылдар жатады.

Күріш өндірісі

Өндірістік жазбалар көрсеткендей, муниципалитеттегі палай өндірісінің жалпы көлемі 27 176 метрикалық тоннаға, немесе 543 520 каванға жетті. Палайдың көп бөлігі суармалы күріш егістіктерінен алынды, олардың жалпы көлемі 25 212 метрикалық тоннаны, немесе 504 240 каванды құрады. Суармалы жерлердегі орташа өнімділік гектарына 5,5 метрикалық тонна немесе 110 каванды, ал жаңбырға тәуелді алқаптарда – гектарына 4,0 метрикалық тонна немесе 80 каванды құрады. Бағалық құны бойынша, фермадан шығу бағасы килограмына 10 песо болғандағы палайдың жалпы өндірісі 252,12 миллион песодан кем емес. Орташа өнімділік 14% ылғалдылық деңгейіндегі құрғақ салмақ бойынша және каванның 50 килограмдық салмағы ескеріле отырып есептелді.

Жүгері өнімі

Жүгері – қаланың астық талғанымының екінші көзі. Қалалық ауыл шаруашылығы басқармасы ұсынған мәліметтерге сәйкес, жүгері егілген жалпы аудан 7,16 км² немесе қаланың барлық ауыл шаруашылығы жерінің 12,3% құрайды. 2004 жылғы жүгерінің жалпы өндірісі 3,222 тоннаға немесе 64,440 қаванға жетті, ал орташа өнімділігі гектарына 4,5 тонна немесе гектарына 90 қаванды құрады. Бұл шамамен 22,5 миллион теңгеге бағаланады, фермадан шығу бағасы бір килограмма үшін 7,50 теңге. Орташа өнімділік 14% ылғалдылықтағы құрғақ салмақ бойынша есептелген.

Көкөністер

Ауыл шаруашылығы деректері сонымен қатар көкөністер фермаларда және үйдің арт жағында да өсірілетінін көрсетті. Егілген жалпы аудан 10,5 гектарды құрайды. Көкөністердің ішінде баклажан, аққаурай (ампалая), помидор, тәтті картоп, упо, бұршақ, габи, печай, окра, тықсы және моңғол бұршағы (манго) бар.

Жеміс ағаштары

Кесон муниципалитетінің барлық аумағында жеміс ағаштары шамамен 20,5 гектар жерді алып жатыр. Банан, каймито, тамаринд, папайя, авокадо, гуава сияқты және басқа да көп кездесетін жеміс ағаштары көбінесе үйлердің артқы аулаларына отырғызылады.

Мал және құс шаруашылығы

Кесонның 15 барангайларында карабао, ірі қара, шошқа, ешкі және жылқы сияқты мал түрлері өсіріледі. Абут, Каллангуган және Минагбагтағы бірқатар ірі қара мал мен Минагбагтағы қарабауларды есептемегенде, осы жануарлар көбінесе ауыл шаруашылығы жерін жырту және шаруашылық өнімдерін тасымалдау үшін жұмыс малдары ретінде пайдаланылады. Осы ірі жануарлар (3,812 бас ірі қара және 2,627 бас қарабао) коммерциялық мақсатта емес, көбінесе шаруашылыққа көмек ретінде өсіріледі немесе ұсталады. Дегенмен, кейбір ірі қара мал жергілікті тұтыну үшін таза сүт пен еттің жақсы көзі болып табылады. Жұмыс малдары егін егу үшін жерді дайындау және өнімді тасымалдауда, әсіресе қол тракторын сатып алуға шамасы жетпейтін отбасылар үшін маңызды рөл атқарады. 7,664 шошқа мен 977 ешкі жергілікті тұрғындардың қосымша табысын және протеиннің қосымша көзін құрайды. Шошқа мен ешкі муниципалитеттен тыс жерлерде көлемді саудаға сирек шығарылады. Жылқы тек бірнеше барангайларда ғана өсіріледі. Олар көбінесе Абут және Лепанто барангайларында кездеседі. Олар шаруашылық өнімдерін тасымалдау және кейбір тұрғындарды тасымалдау үшін қолданылады. Барлық барангайларда үй жануарлары ретінде иттер ұсталады. 15 барангайдың барлығында 4,615 ит бар. Ал құс шаруашылығы, негізінен жергілікті тауық және үйрек түрлерінен тұрады, олар коммерциялық көлемде өсірілмейді. Эстрада және Минагбаг барангайларын қоспағанда, ондағы кейбір үйректер фермада жұмыртқа тууға арналған ретінде белгіленеді, құс өнімдері тек жергілікті тұтынуға бағытталған. Көптеген шаруашылықтар құстардың бір бөлігін көршілеріне және жергілікті базарға сату арқылы отбасылық кірістің орнын толтырса, көбінесе олар отбасылық тұтынумен шектеледі.

Балық шаруашылығы

Көптеген ауылдардағы шаруашылықтардың бір бөлігі тилапия өсіру арқылы қосымша тамақ және кіріс көзіне ие болып отыр. Өзен, тоған және арналар бойында 15 гектар үй шаруашылықтарындағы балық шараптары және 28,5 гектар коммерциялық балық аулау алаптары бар. Тамаққа қажетті ақуыздың және қосымша кірістің жақсы көзі – балық шаруашылығын, тек тилапия ғана емес, басқа да түрлерін дамыту қажет. Балық шаруашылығы схемалары арқылы суармалы күріш алқаптарында балық күрішпен бірге өсіріледі. Мысық балық және сазан сияқты кейбір түрлерді, су жеткілікті болса, қосымша азықсыз да өсіруге болады.

Суландыру

Ұлттық суландыру басқармасы муниципалитеттегі суармалы күріш алқаптарын қамтамасыз етеді. Агенттік 45,3 км² жердің 86%-ын қамтиды, ал қалған 14%-ын жергілікті қауымдық суару жүйесі және қолмен жасалған су сорғылары қамтамасыз етеді. Осы суармалы күріш алқаптарының шамамен 47 км² жылына екі рет егіледі, ал қалған аумақ жылына бір рет егіледі.

Шаруашылықты механикаландыру

Кесонның көптеген шаруалары жерді дайындау процесінде қол тракторларын пайдаланады. Муниципалитетте 4 төрт дөңгелекті трактор және 1417 қол тракторы (кулиглиг) бар, бұл 3,5 гектарға шамамен 1 қол тракторынан келеді. Қол тракторлары тіркемеге қосылғанда, муниципалитет ішінде тауарлар мен адамдарды тасымалдау үшін қолданылады.

Орақтан кейінгі құрылғылар

Астық жинаудан кейінгі жабдықтардың таралуын көрсеткендей, Абут және Барукбок ауылдық округтерінде басқа ауылдық округтерге қарағанда күріш қағатын тірмендер көп. Сонымен қатар, Барукбок ауылдық округінде көбірек бағаналы шабу машиналарының болуы, негізгі өңдеу жұмыстарының көбінесе осы аймақтарда жүргізілетінін және басқа ауылдық округтерге қарағанда көбірек астық өндірілетінін көрсетеді. Муниципалитетте 164 бағаналы шабу машинасы және 16 күріш тірмені бар. Көптеген ауылдық округтердегі баскетбол алаңдары көп мақсатты кептіргіш ретінде пайдаланылады. Муниципалитет аумағында 50 күн қуатымен жұмыс істейтін кептіргіш қондырғысы бар. Механикаландырылған орақтар енгізілді және шаруалар мен жерді жалға алып егіс салатындар үшін, әсіресе егін жинау кезінде жаңбыр жауса немесе тышқандар мен құстар көп болғанда өте пайдалы болды.

Сату және сақтау құрылғылары

Қалалық әкімдік күрішпен толық қамтамасыз етілді және жалпы халықтың тамаққа қажеттілігінен артық өндіріс көлемін жеткізді. Фермерлер тұтынуға қалдырылған палайдан артық өнімді көбінесе жеке сатып алушыларға және қалалық және көршілес муниципалитеттердегі мемлекеттік Ұлттық азық-түлік басқармасына сатады. Осы сатып алушылардың көпшілігі – сатып алынған өнімдерді сақтау үшін қоймалары мен оларды өңдеуге арналған диірмендері бар кәсіпкерлер.

Кооперативтер және басқа қызметтер

Ауыл шаруашылығы министрлігінің ауыл шаруашылығын реформалау және жаңғырту бағдарламасынан өзге, Ұлттық суарма басқармасы, Аграрлық реформа департаменті және кооперативтер шаруаларға ауыл шаруашылығының әлеуетін толыққанды дамыту және пайдалану үшін қосымша қызметтер көрсетеді. Аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің ауыл шаруашылығы технологтары аудандық өндірісті арттыру мақсатында кеңес беру және басқа да қатысты қызметтер ұсынады.

Орман шаруашылығы

Қоршаған орта және табиғи ресурстар департаментінің мәліметтеріне сәйкес, Кесон муниципалитетінің 36 км² ормандық аймағы бар. Кесонның 153,9 км² жері иеліктен шығарылатын және пайдалануға берілетін жерлерді құрады. Дегенмен, осы аумақтардың көп бөлігі ашық дала және тозығы жеткен жерлер. Бұрынғы орманды қайта жаңарту жобаларының нәтижесінде ағаштар тек бірнеше учаскеге отырғызылды. Осы мәселелерге жауап ретінде DENR 7,1 км² аумақты қамтитын интеграцияланған әлеуметтік орман шаруашылығы жобасын іске қосты. Бұл жобалар Сантос, Абут, Минагбаг ауылдық округтерінде орналасқан, онда жоталарда тұратын бірнеше отбасы бар. Орманды жаңарту жобаларынан басқа, Кесон орманды мал жаюға берілетін жерлерге қатысты келісімдерге де ие. Мәліметтерге сәйкес, DENR жеке тұлғалармен 9,12 км² аумақты қамтитын төрт FLGLA келісімшартын жасасқан.

Жолдар

Кесон қаласындағы жолдар төрт түрге бөлінеді: ұлттық, облыстық, муниципалдық және ауылдық жолдар. Жол желісінің жалпы ұзындығы 146,56 шақырымды құрайды. Жалпы ұзындықтың шамамен 25 шақырымы ұлттық жолдарға, 10,89 шақырымы облыстық жолдарға, 60,75 шақырымы муниципалдық жолдарға және 49,92 шақырымы ауылдық жолдарға жатады. Бар жолдардың тізімі бойынша, жолдардың жалпы ұзындығының 38,64 шақырымы немесе 17,06%-ы бетоннан, 74,79 шақырымы немесе 51,03%-ы қиыршықтан, ал 33,13 шақырымы немесе 22,61%-ы топырақтан тұрады. Сантьяго–Тугегарао жолы, сондай-ақ Кагаян аңғарының ұлттық тас жолы деп белгілі, 25 шақырымға созылып, Кесон қаласының ортасынан өтеді және қаланы екіге бөледі. Бұл Кесонның басты артериясы болып табылады және түзу сызықты үлгіні көрсетеді. Оңтүстік жағы Кесонды Маллиг муниципалитетімен, ал солтүстікке қарайғы жалғасы Кабаган және Санта-Мария муниципалитеттерімен байланыстырады. Исабела–Калинга жолы муниципалитетті батысқа қарай Калинга облысымен, оның астанасы Табук қаласы арқылы жалғастырады. Облыстық жол салынуда, ол муниципалитетті шығысқа қарай Санто-Томас муниципалитетімен байланыстыратын болады. Кесонның барлық 15 ауылына жетектейтін жолдар осы ұлттық тас жолға қосылады, бұл муниципалитеттің дамуындағы ең маңызды элементті құрайды. Муниципалдық жолдар торлы үлгімен сипатталады. Ал ауылдық жолдар түзу сызықты және торлы үлгінің комбинациясын көрсетеді.

Көлік жолдары

Көлік жолдары мен түйіндері, Тюгегарао қаласынан Сантьяго қаласына және кері бағытта Сантьяго-Тюгегарао тас жолымен сағат сайын жүретін тұрақты шағын автобустар сияқты маңызды бағыттармен саяхаттайтын жолаушылардың қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Аппари – Тюгегарао – Манила және Табук – Манила бағыттарында кондиционерлі автобустар да бар. Оларға G. V. Florida Liner, Victory Liner, AutoBus Lines және Ballesteros Transit кіреді. Табуктан Багиоға GL Trans және Emmanuel Trans сияқты қалыпты автобустар қатынайды. Азиялық көп мақсатты көліктері (AUV) мен джипнилер де қолжетімді. Маниладан Кагаян облысының Тюгегарао қаласына немесе Исабела облысының Кауаян қаласына коммерциялық рейспен ұшуға болады. Ұшу уақыты шамамен бір сағатты құрайды, содан кейін автобус немесе шағын автобуспен жергілікті көлікпен осы муниципалитетке жетуге болады. Cebu Pacific және Air Philippines Манила – Тюгегарао бағытында күн сайын, ал Cebu Pacific Манила – Кауаян бағытында аптасына үш рет (дүйсенбі, сәрсенбі, жұма) ұшады.

Интернетке қосылу

Бұл муниципалитетте әлі интернет байланысы жоқ, бірақ адамдар Smart Broadbands және Globe Tattoos қолданады. Алунан, Кесон, Изабела қаласында орналасқан DG Computer Net Cafe, қаланың әлеуметтік байланысының басты көзі болып табылады.

Ұялы телефондар

Муниципалитетте Globe Telecom және Smart Communications ұялы байланыс мұнараларын салу, Кесон қаласындағы байланыстың халықаралық стандарттар деңгейіне жеткізді. Кесон қазір ұялы телефондар арқылы Филиппиннің басқа да аймақтарымен және бүкіл әлеммен байланысты. Globe Telecom ұялы байланыс станциялары Самонте және Минагбагта, ал Smart ұялы байланыс мұнарасы Арелланода орналасқан.

Пошталық қызметтер

Филиппин пошта корпорациясының әкімшілік ғимаратында пошта бөлімі орналасқан, ол сонымен қатар пошта таратқыш орталық ретінде де қызмет етеді. Ауданға келіп түскен хаттар хат тасушы арқылы жеткізіледі. Кейбір тұрғындар поштаны әкімшілік ғимаратына әкеліп, алып кетеді. Пошта бөліміне жылына орташа есеппен 15 000 хат келіп түседі және 10 000 хат жіберіледі. Хаттарды өңдеуден басқа, пошта бөлімі ақша жөнелту және пошта маркаларын сату қызметтерін де ұсынады.

ТЕЛОФ

Кесон қаласындағы Ақпарат және коммуникациялық технологиялар департаментінің (DICT) телекоммуникация кеңсесі телефон, телеграф және телеграф арқылы ақша аудару қызметтерін ұсынады. Оларда оператор арқылы ішкі немесе халықаралық қоңыраулар үшін коммерциялық мақсатта пайдаланылатын бір телефон желісі бар.

Мультимедиялық қызметтер

Кэзон қаласы Тюгегарау, Кауаян және тіпті Манила қалаларынан (реттегіш станциялар арқылы) AM және FM радиостанцияларынан үздіріліссіз хабар ала алады. Кэзон қаласында Bombo Radyo, DZCV және DZRH сияқты бірнеше AM станцияларын тыңдауға болады. Визуалды ақпарат құралдары бойынша Побласионды жергілікті кабельдік теледидар қамтамасыз етеді. Басты телеарналарды тек кабельдік теледидар арқылы ғана анық қабылдауға болады, ал ABS CBN Isabela және GMA 7 телеарналарына тек қанағы телеантенна арқылы қол жеткізіледі. Роксас, Тюгегарау және Манила қалаларындағы кейбір жеткізушілер арқылы кең таралған газеттер мен таблоидтар сияқты баспа басылымдарын алуға болады. Бүгінгі күнгі жағдай бойынша Кэзон қаласында интернет байланысы қолжетімді емес. Тұрғындар интернетке қол жеткізу үшін Роксас немесе Тюгегарау қалаларына жол тартады. Аймақта сымсыз кеңжолақты интернетті іске қосу мәселесі бойынша Smart Communications компаниясымен келіссөздер жүргізілуде.

Қуат

Isabela Electric Cooperative (II ауданы) және Kalinga Electric Cooperative муниципалитеттегі электрмен жабдықтау қажеттілігін қанағаттандырады. Каллангуиган және Лепанто ауылдары Kalinga Electric Cooperative арқылы қамтамасыз етіледі, себебі бұл екі ауыл Kalinga шекарасына жақын және олардың электр желілеріне қосылуы ыңғайлы. Кесонның 15 ауылының және жалпы үй шаруашылықтарының шамамен 28%-ы әлі электр қуатымен қамтамасыз етілмеген. Барлығы 4 347 үй шаруашылығының 3 119-ы, яғни 71,75%-ы электрмен қамтамасыз етілген. Қалған үй шаруашылықтары әлі де керосин және май шамдарын жарық беру үшін пайдаланады.

Әлеуметтік қызметтер

Тұрғындарға ұсынылатын әртүрлі әлеуметтік қызметтер – тұрақты дамудың шарттары. Жеткілікті әлеуметтік қызметтер мен жоғары өнімділік – тұрғындардың өмір сапасын жақсартады.

Су

Кесонның қолданыстағы сумен жабдықтау нысандары терең және жай бұрғылау құдықтарының әртүрлі үйлесімінен тұрады, ал кейбір аймақтарда су жинағыштары су қоймалары ретінде дамыған. Побласион ауданы ІІІ деңгейлі су жүйесімен қамтамасыз етіледі (ірі су мұнаралары бар аймақтар). Ол Алунан, Арельяно, Самонте және Сан-Хуан елді мекендерінің құрылыс аймақтарын қамтиды. Побласиондағы ІІІ деңгейлі су жүйесі Филиппиннің даму банкі мен Дүниежүзілік банк берген даму несиесі арқасында іске асырылды. Ауылдық жерлерде қолмен орнатылған жай (құмыралы, джетматикалық, «бала» артезиандық) және терең құдықтар бар. Сонымен қатар, табиғи бұлақтардан су алатын төрт барангай бұлақ су жинағыштарының су қоймаларын пайдалану арқасында сумен қамтамасыз етіледі. Кесонның жер асты суларының тереңдігі барангайлардың көпшілігі үшін шамамен бірдей, бірақ Барукбок барангайында суға қол жеткізу тездетіледі. Муниципалдық үкімет жүргізген зерттеулерге сәйкес, 406 құмыралы құдық, 100 джетматикалық сорғылы құдық, 30 «бала» артезиандық құдық, 1,305 жеке кран (ІІІ деңгей), 235 терең құдық және 7 табиғи бұлақтың су қоймалары бар. Кесонның егістік жерлеріне су жеткізетін негізгі суару жүйесі – Ұлттық суару басқармасы басқаратын Чико өзенінің суару жүйесі. Жалпы аумақтың шамамен бір бөлігі ғана құрғақ маусымда суарылады. Суарылмаған жерлер жаңбыр суына және сорғылар арқылы алынатын суға тәуелді.

Қалдықтарды жою жүйесі

Тұрмыстық қалдықтарды жою жүйесі су өткізбейтін немесе шұңқырлы дәретхана түрінде болады. Қалалық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 3523 су өткізбейтін дәретхана және 649 шұңқырлы дәретхана бар. Қаланың барлық аумамын қамтитын қатты қалдықтарды жою жүйесі жоқ. Тұрмыстық қатты қалдықтар көбінесе белгіленген қалдықтарды жинау орындарына тасылады немесе ауланың артында немесе осы мақсатқа арналған ашық шұңқырда өртеледі. Дегенмен, Кесон ауылдық муниципалитет екенін ескерсек, қоғамдағы ластану мәселесі аса қаупі төндірмейді.

Зират

Муниципалитетте Сантос, Минагбаг және Барукбок жерлерінде орналасқан төрт зират бар. Сантостағы екі зират муниципалдық үкіметтің меншігінде және күтімінде, ал қалғандары орналасқан тиісті барагайлардың күтімінде.

Полиция қызметі мен қылмыс деңгейі

Қаладағы тәртіп пен тыныштықты негізінен Филиппин Ұлттық Полициясы (ФҰП) мүшелері сақтайды. Муниципалитетте 19 қызметкері бар бір полиция бөлімшесі орналасқан, ол Побласионда (орталық ауданда) орналасқан. ФҰП Квезон полиция инспекторы (әскери лейтенант дәрежесімен тең) шені бар полиция бастығы басқарады. ФҰП мүшелерінің тергеуші, ордерді табыстаушы, қаржы жөніндегі қызметкер, жабдықтаушы, барлаушы, әкімшілік қызметкер, радио оператор және кеңседегі басқа да байланысты функциялар сияқты арнайы жұмыстары бар. Побласиондағы полиция күштерін толықтыратын, 8 қызметкері бар Өңірлік Жедел Топ Барангай Абутта орналасқан. Сондай-ақ, ФҰП-қа бейбітшілік пен тәртіпті сақтауға әр барангайдың жергілікті бригадалары (барангай танодтары) көмектеседі. Танодтарда оқып-үйрену мен тәжірибе жеткіліксіз болғанымен, қаладағы тәртіпті сақтауға зор көмек көрсетеді. Ең көп таралған құқық бұзушылықтар барангай деңгейінде қарастырылып, шешіледі. Полиция мен халық арақатынасы 1:1140 құрайды. Квезон салыстырмалы түрде тыныш муниципалитет. Соңғы бес жылдың деректері жыл сайын жасалатын қылмыстардың аса алаңдатарлық емес екенін көрсетті. Жалпы жасалған қылмыстардың саны 21-ге жетеді, бұл 25 мың адамға шаққанда ай сайынғы қылмыс деңгейі 2,3-ті құрайды. Соғылған қылмыстардың шамамен жартысы адам өлтіру және кісі өлтіру құрайды. Жақында қоғамдық орындарға орнатылған және CYBERTECH Santiago компаниясымен іске қосылған Қауіпсіздік бақылау жүйесі CCTV қылмыстық істерді тергеуде және төтенше жағдайларды басқаруда маңызды рөл атқарады.

Өртке қарсы қорғаныс

Кесон қаласындағы муниципалитетті өрт қауіптерінен қорғау үшін Өрт сөндіру бекетінде тоғыз өрт сөндіруші тағайындалған. Өрт сөндірушілер мен халық арақатынасы қазіргі уақытта 1:2407-ге тең. Соңғы сегіз жылда муниципалитетте 10 өрт оқиғасы тіркелді. Оқиғалардың себептері бойынша көптеген жағдайлар абайсыздықтан туындаған. Өрт сөндіру күштерінің барлық құрамы төтенше жағдайларда басқа бөлімшелерге көмек көрсетеді және провинциядағы басқа бөлімшелердің сұранысы бойынша дереу жауап береді.

Тұрғын үй

Кесон қаласында 3851 тұрғын үй пайдаланылып, олардың жалпы саны 3887 шаңырақты құрады. Бұл бір тұрғын үйге 1,01 шаңырақ немесе бір тұрғын үйге 5,22 адам шамасында келді. Пайдаланылып жатқан тұрғын үйлердің басым бөлігі (98,22%) жеке тұрғын үйлер еді. Дуплекстер және коммерциялық үйлер тиісінше 0,96% және 0,13% құрады. Қалғандары ауыл шаруашылық мақсатындағы, көппәтерлі, мекемелік тұрғын жайлар немесе басқа да түрдегі үйлер болды. Пайдаланылып жатқан тұрғын үйлердің 47,05%-ының шатыры темір/алюминийден жасалған. Ал, шатырға қолданылатын когон/нипа/анахау 49,93% құрады. Осылайша, Кесон қаласындағы тұрғын үйлердің дерлік жартысы жеңіл материалдардан жасалған шатырлармен жабдықталған. Сыртқы қабырғалардың құрылыс материалдарына қатысты, 34,45% тұрғын үйлерде, 47,59% бамбук/савали/когон/нипа, ал 7,6% бетон/кірпіш/тас және ағаш қолданылған. Көптеген тұрғын үйлерге шағын жөндеу қажет немесе мүлдем жөндеу қажет емес еді. Пайдаланылып жатқан тұрғын үйлердің 73,30%-ына жөндеу қажет емес, тек шағын жөндеулер ғана керек болды. 19,39%-ы күрделі жөндеуді қажет етеді, ал 3,6%-ның құрылысы аяқталмаған. Көптеген тұрғын үйлер жаңадан салынған. 40,69% 2000-ші жылдары (онжылдық), 25,26% 1990-шы жылдары және 21,50% 1990-шы жылдарға дейін салынған. Әр бес тұрғын үйдің үш еуінің еден ауданы 30 шаршы метрден кем. Пайдаланылып жатқан тұрғын үйлердің 53,9 пайызы 30 шаршы метрден аз, 22,2% 20-29 шаршы метр, ал 19,73% 10-19 шаршы метрді құрайды. Ең аз үлес 90-199 шаршы метрді құрап, ол көрсеткіш 3,63% болды. Әр он шаңырақтың тоғызы өздеріне тиесілі/ипотекалық тұрғын үйлерде тұрады. Тұрғын үйлердің 7,33% иесінің рұқсатынсыз тегін пайдаланылады, 0,77% жалдап тұрады, ал 91,20% өздеріне тиесілі үйлерде тұрады.

Спорт және демалыс

Спорттық нысандар муниципалитеттегі әлеуметтік өмірдің маңызды бөлігін құрайтын және оны қолдайтын демалыс орындары болып табылады. Муниципалитет бойынша барлығы 23 баскетбол алаңы бар. Баскетбол Филиппинде кең таралған спорт түрі және муниципалитеттегі спорттық нысандардың басым бөлігін құрайды. Сонымен қатар, 13 караоке бар, 5 видео ойын автоматтары/компьютер жалға беру орталығы, 2 демалыс орны және 7 бильярд залы бар. Балалар мен жастардың қосымша демалысы – компьютерлік ойындар, қала тұрғындары компьютерлік орталықтар ұйымдастырған түрлі ойындарға қатыса алады.

Жергілікті билік

Исабела провинциясындағы муниципалитет ретінде, провинциялық деңгейдегі мемлекеттік лауазым иелері қала тұрғындарымен сайланады. Облыстық үкімет муниципалдық үкіметтің жергілікті іс-қимылдарына саяси құқықтарды жүзеге асырады. Кесон муниципалитетінің басшысы – әкім, ол муниципалитет үкіметінің барлық бағдарламаларына, жобаларына, қызметтеріне және іс-шараларына жалпы бақылау мен басшылықты жүзеге асырады. Муниципалдық кеңес (Сангунниан Баян) муниципалитеттің заң шығару органы болып табылады. Кеңес заң бойынша жарлықтар қабылдауға, қаулылар бекітуге және муниципалитет тұрғындарының әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін қаражат бөлуге міндетті. Кеңес 11 мүшеден тұрады: вице-әкім – төраға, сегіз кеңесші (Сангунниан Баян мүшелері) – тұрақты мүшелер, барангайлар қауымдастығының төрағасы және Жастар кеңесінің төрағасы (Сангунниан Кабатан федерациясы) – ведомстволық мүшелер. Сайлау жылының 30 маусымының ортасынан бастап сайланатын барлық жергілікті сайланған лауазым иелерінің (барангайлар мен жастар кеңесінен басқа) өкілеттік мерзімі үш (3) жылды құрайды. Жергілікті сайланған лауазым иесі бір лауазымда үш (3) тікелей мерзімнен астам қызмет ете алмайды. Барангайды барангай әкімі басқарады, ол сонымен қатар тұрғындар арасындағы дауларды шешу үшін бейтарап төреші болып табылады. Барангай кеңесі барангай әкімінен (сонымен қатар төраға) және кагавадтар деп аталатын кеңесшілерден тұрады. Муниципалитетте барангай әкімдерінің қауымдастығы бар. Қауымдастықтың төрағасы АВК президенті деп аталады және муниципалитеттегі барангай әкімдері арасынан келісім немесе көпшілік дауыспен сайланады. АВК президенті автоматты түрде муниципалдық кеңес мүшесінің ведомстволық мүшесі мәртебесін иеленеді. Барангайдың Сангунниан Кабатан (Жастар кеңесі) деп аталатын ұқсас кеңесі де бар, ол СК мүшелері деп аталатын мүшелерден және СК төрағасы деп аталатын бір төрағадан тұрады. Муниципалитетте жастар кеңестерінің қауымдастығы бар, ол Сангунниан Кабатан федерациясы деп аталады. Қауымдастықтың төрағасы СК федерациясының президенті ретінде танылады және муниципалитеттегі жастар кеңесінің басшылары арасынан келісім немесе көпшілік дауыспен сайланады. СК федерациясының президенті автоматты түрде муниципалдық кеңес мүшесінің ведомстволық мүшесі мәртебесін иеленеді.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Кесон қалалық кеңесінің мүшелері (2022-2025) Лауазымы Аты-жөні Аудандық өкіл Фаустино Майкл Карлос Т. Дэй III Муниципалитет әкімі Джимми С. Гамазон, кіші Муниципалитет вице-әкімі Дарил Г. Гаскон Қалалық кеңесшілер Жгероин Д. Ганте Аннализа М. Диокино Армандо Л. Лакамбра Ангел Б. Киллип Джимми С. Гамазон, үлкен Кандидо Андуманг, үлкен Иса Д. Поквиз Дейзи V. Инфанте

Конгресстегі өкілдігі

Кесон, Исабела провинциясының бесінші заңнамалық округіне жатады, оны қазір Фаустино Майкл Карлос Т. Ди III өкілдік етеді.

Денсаулық сақтау

Кесон ауруханасы, 1- және 2- қалалық денсаулық сақтау орталықтары және төрт барангай денсаулық сақтау станциясы Кесон халқының денсаулық және медициналық қажеттіліктерін негізінен қамтамасыз етеді. Побласионда орналасқан Кесон ауруханасы муниципалитеттің 15 барангайына, сондай-ақ Калинга провинциясындағы Табук және Ризал, ал Тау провинциясындағы Парацелис барангайларына қызмет көрсетеді. Аурухананың қаржыландырылуы Кесонның жергілікті өкіметінен толығымен жүзеге асырылады. Оның штаттық тізімінде 1 дәрігер, 3 медбике, 3 акушер, 2 шаруашылық жұмыскері және 1 кеңсе қызметкері бар, жалпы 10 адамды құрайды. Бұл мекемеде стационарлық емделуге 10 төсек-орын бар және бірінші деңгейдегі денсаулық сақтау қызметтері ұсынылады. Жалпы тірі туған бала саны 467, ал жалпы халық саны 21 669 болғандықтан, тууы көрсеткіші 21,55, яғни 1000 адамға шаққанда шамамен 22 бала туады. Кесон қаласындағы медициналық консультациялардың саны 2716, немесе консультация көрсеткіші 1,253, яғни 1000 адамның 125-і медициналық кеңес алады. Өлім-жітім көрсеткіші 3,18, яғни 1000 адамға 3 өлім жағдайы тіркелді.

Білім

Филиппин – сауаттылығы жоғары елдердің бірі. Филиппиннің сауаттылық деңгейі 92,31%, ал Кесонның сауаттылық деңгейі 91,58% құрайды. Осы муниципалитеттегі адамдардың көпшілігі балаларының біліміне ауыр еңбекпен тапқан табыстарын жұмсайды, олар фермерлікпен, жұмыс істеу арқылы, шағын бизнес ашу арқылы немесе шетелде жұмыс істейтін туыстарынан түсетін қаржылық көмек арқылы осы мақсатқа жетеді. Мықты отбасылық байланыстарға байланысты, үлкен отбасылардағы балалар бір-біріне жоғары білім алуда көмектеседі. Кесонның білім беру қажеттіліктерін 12 мемлекеттік мектеп және бір жеке мектеп қамтамасыз етеді. Мемлекеттік мектептерге 12 бастауыш және негізгі мектеп, сондай-ақ бір жоғары мектеп кіреді. Жеке меншік мектеп – Кесонның Ла Салетте мектебі, ол мектепке дейінгі, бастауыш және жоғары білім береді. Кесон қаласында жоғары білім беру мекемелері жоқ. Дегенмен, қазірдің өзінде оның оңтүстік көршісі Маллигте Маллиг жазық колледждері бар, ал Ла Салет университеті мен Изабела мемлекеттік университеті Роксаста, Изабелада кампустарын ашты. Жоғары мектепті бітірген көптеген түлектер Тугегарао қаласында, Сантьяго қаласында, Багиода немесе Манила қаласында жоғары білім алады. Кесон қаласындағы бастауыш, орта және жоғары білім беретін мектептердегі оқуға жарамды жастағы балалардың саны 8 704 адамды құрайды. Бұл көрсеткіш былай бөлінеді: бастауыш – 3 799, орта – 2 372 және жоғары – 2 533. Оқуға жарамды жастағы балалардың саны жалпы халықтың 39,5% құрайды. Бастауыш және орта білім деңгейлеріндегі оқуға түсу туралы мәліметтерге сәйкес, барлығы 5 316 оқушы тіркелген. Бастауыш сыныпқа 3 589 оқушы қабылданды, ал оқуға жарамды жастағы балалардың қатысу деңгейі 94,47% құрайды. Орта білім беру деңгейінде 1 727 оқушы білім алып жатыр, ал жалпы қатысу деңгейі 72,80% көрсетті. Изабела облысының Кесон қаласындағы білім беру жүйесіндегі соңғы жаңалық – Альтернативті оқыту жүйесінің (АЛС) құрылуы және іске асырылуы. Бұл Білім министрлігінің жобасы, ол мектепке бармаған жастарға және басқаларға мемлекеттік білім беру мекемелерінен тыс білім алуларына көмектесуді мақсат етеді. Изабела облысының Кесон қаласындағы АЛС DALSC Ма. Тереза С. Домингоның бастамасымен іске қосылды. Изабела облысының мектептер бөлімі қаланың мемлекеттік білім беру жүйесін басқарады. Бөлімнің кеңсесі – Кагаян аңғары аймағындағы Білім министрлігінің далалық кеңсесі. Бұл кеңсе муниципалитеттегі мемлекеттік және жеке бастауыш мектептерді, мемлекеттік және жеке орта мектептерді басқарады.