Кіріспе
Уао муниципалитеті (Маранао/Иранун: Inged a Wao; ;), Филиппиннің Ланао-дель-Сур провинциясындағы 2-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 50 366 адамды құрайды. Уао – провинциядағы христиан дінін ұстанатын көпшілік халыққа ие жалғыз муниципалитет.
Wao officially the Municipality of Wao (Maranao/Iranun: Inged a Wao; ; ), is a 2nd class municipality in the province of Lanao del Sur, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 50,366 people. Wao is the only Christian majority municipality of its province.
Этимология
Вао муниципалитеті атауының үш мүмкін этимологиясы бар. Бірі – жергілікті халық ауыз әңгімесі, онда Котавато монархиясының Моро ханшайымы Бай Са Рая, қалың құрғақшылық болған кезде қазір "Вао" деп белгілі аймаққа келген. Бұл жердің аталуы жергілікті тілдегі "кавау" немесе "ухау" сөздерінен туды, олар шамамен "Мен шөлдедім" деп аударылады. Тағы бір теория бойынша, бұл жерге Шығыс Ваодағы бұрынғы арнаның аты берілген, ол 1950 жылдары христиан қоныс аударушылары келгенге дейін болған. Үшінші теорияға сәйкес, қаланың аты Маранао тіліндегі "лиавао" сөзінен шыққан, ол "биік жер" дегенді білдіреді. Бұл 1950 жылға дейінгі қоныс аудару кезеңіндегі қазіргі уақыттағы Моро қонысына сілтеме жасайды. Жақын жердегі басқа елді мекендер Лиаваодан төменде орналасқан.
Тарих
Сол кездегі президент Рамон Магсайсайдың LASEDECO қоныс аудару бағдарламасы 1961 жылғы 22 ақпанда Ваоның Ланао-дель-Сур провинциясында муниципалитет ретінде құрылуына мүмкіндік берді. Аймаққа алғаш қоныс аударғандар – сол кездегі бөлінбеген Котабато провинциясынан келген, әртүрлі этникалық топтарға жататын алпыс отбасы болды. Алғашқы қоныс аударушылардың арасынан тек бір адам, Елвино Б. Баликао аға, Ваоның муниципалдық мэрі болды. Баликао, сондай-ақ 60 қоныс аударушының бірінші тобының мүшелері, оның ішінде марқұм жұбайлар Алудио мен София Эмборго, Ваоның туған мұсылман халқы, муниципалитеттің алғашқы тағайындалған және сайланған мэрі Дату Тао Пагул және Дату Маки Сарипада тарапынан қарсы алынды. Олар солтан Мамако Сарипаданың үйінде дастархан басында той жасады. 1970 жылдардың соңында қалада туған Моро қауымы мен христиан қоныс аударушылары арасында қақтығыстар болды. Бұмбаран (қазір Амай Манабиланг деп аталады) 1977 жылғы 17 қарашада Президент Фердинанд Маркостың № 1243 Президенттік жарлығы арқылы Ваодан бөлініп шықты. 2024 жылы Бангсаморо Парламенті Ваодан Пилинтанган немесе Сарипада деп аталатын жаңа муниципалитет құруды ұсынды, бұл 11 барангайдың жоғалуына әкелуі мүмкін. Бұл ұсыныс наразылықтарға ұшырады, себебі бұл 1970 жылдардағы қаладағы зорлық-зомбылықтың қайталануына алып келуі мүмкін деп қорқынышты. Ваоның мэрі Элвино Баликао-кіші де, бөліну қаланың кірістерін азайтып, оны үшінші сыныпты муниципалитетке дейін төмендетуі мүмкін екенін ескертті, өйткені мемлекеттік ғимараттардың көп бөлігі бөлінетін барангайларда орналасқан.
География
Уао солтүстік және батыс жағынан Амай Манабиланг, шығыс жағынан Букиднон және оңтүстік жағынан Котабатомен шектеседі. Оның Букиднонмен шекарасы Марадугао өзені арқылы белгіленген.