Кіріспе

Жойылып кеткен балықтар туысы
Автоматты таксономиялық қорап
| сурет = Xiphactinus at AMNH. jpg
| сурет сипаттамасы = Америка табиғат тарихы мұражайындағы X. audax-тың орнатылған қаңқасы
| қазбалық диапазоны = Альб–Маастрихт
| таксон = Xiphactinus
| авторы = Leidy, 1870
| түрі = Xiphactinus audax
| түрі авторы = Leidy, 1870
| бөлімшелік рангтар = Түр
| бөлімше =
X. audax
X. vetus
| бөлімше сілтемесі =

Коуп сипаттаған Portheus molossus түрі X. audax-тың кіші аталымы болып табылады. Xiphactinus-тың қаңқа қалдықтары Канзас штатының Карлайл тақтасы мен Гринхорн әктасынан (алғашқы Xiphactinus қазбасы 1850 жылдары Ниобрара тақтасында табылды), сондай-ақ АҚШ-тың шығыс жағалауындағы (әсіресе Джорджия, Алабама, Солтүстік Каролина және Нью-Джерси) кредалық формациялардан, еуропа, Австралия, Канаданың Кангук және Эшвилл формацияларынан кездеседі.

Палеобиология

Ксифактин түрлері ашкөз, жыртқыш балықтар болған. Кем дегенде оннан астам X. audax мысалы, асқазандарының ішінде ірі, қорытылмаған немесе жартылай қорытылған жемнің қалдықтарымен табылған. Атап айтқанда, Джордж Ф. Стернберг бір "Балықтың ішінде балық" қазбасын тапты, оның ішінде тамаша сақталған, ұзын ихтиодектид Gillicus arcuatus болды. Үлкен балық, көрінеу, олжасын жегеннен кейін көп ұзамай өлген, бұл кішкентай олжаның күресіп, жұтылу кезінде ағзасын жарып салғандықтан болған болуы мүмкін. Бұл қазба Кензас штатының Хейс қаласындағы Стернберг табиғи тарих мұражайында қойылған. Кейінгі кезеңдегі басқа да көптеген түрлер сияқты, өлген немесе жараланған жеке басы акулалар (Cretoxyrhina және Squalicorax) тарапынан желінген болуы мүмкін. Чарльз Х. Стернберг тапқан үлкен Cretoxyrhina мысалының ішінде Ксифактиннің қалдықтары табылды. Бұл мысал Канзас университетінің табиғи тарих мұражайында көрсетілген. Қазіргі тарандар сияқты, Xiphactinus өмірінің жас кезеңін қорғану үшін және ашық теңіз суларында сирек кездесетін бай азық-түлік ресурстарын пайдалану үшін жағалаудың жақын аймақтарында өткізген болуы мүмкін, бірақ Батыс ішкі теңіз жолынан жағаға жақын шөгінділердің жетіспеуіне байланысты бұл растауды қажет етеді. Жас мысалдардың тістері, Xiphactinus тамақтануының өсу кезінде едәуір өзгермегенін көрсетеді, яғни тіпті кішкентай мысалдар да балық жейтін жыртқыштар болған.

"Уницерозавр"

1982 жылы бұрынғы баптист пасторы Карл Бо, динозаврлардың іздерімен әйгілі Глен-Роуз қаласының жанында, Техас штатындағы Паллакси өзенінің әктас жатағында қазба жұмыстарын бастады. Кейбір іздер адам табанына ұқсас еді және 1900 жылдан бері динозаврлар мен қазіргі адамдар бір кезде қатар өмір сүргенін көрсететін дәлел ретінде жарияланды. Ғалымдардың зерттеулері көрсеткендей, аталған адам табандары "ұзынша динозавр іздері", ал кейбіреулері эрозияның салдарынан пайда болған белгілер, ал тағы басқалары (еркін жатқан тастарда) болса, ықтимал оюлар екенін анықтады. Қазба жұмыстары кезінде ол "Y" пішіндес жалғыз қазбаны тапты, оны ол бұлжымай "Уницерозавр" деп атады. 1987 жылы жарияланған мақалада Джон Армстронг бұл қазбаны "Ныбрара әктасындағы Портеус сияқты алып балықтың жүйке омыртқасына ұқсайтын, Y пішіндес тасқа айналған сүйек" деп сипаттады, ал Боның мұражайы оны "жаңадан ашылған динозаврлар туысының маңдай мүйізі" деп мәлімдеді. Мұражайдағы көрмеде бұл "мүйіздің" "Жоб кітабының 38-тарауындағы бір мүйізді бұқаға, Киелі кітапта аталған үш динозаврдың біріне (қалғандары – 40 және 41-тараулардағы бегемот пен левиафан)" жататыны айтылды, сондай-ақ мүйізті қамшының жүзі сияқты бүгіп тастауға болатыны көрсетілді. Кейбір Жас Жер жаратылысшылары Боның Киелі кітаптағы Бегемот пен Левиафан туралы түсіндірмелерін қолдағанмен, Боның талаптары христиандық ұйымдар мен ғылыми қауымдастық тарапынан қабылданылмады.

Танымал мәдениетте

2010 жылдың қазан айында Канзас штатының өкілі Том Слоан (Р, Лоуренс) Канзастың мемлекеттік қазбасы ретінде "X fish" деп белгілі Xiphactinus audax-ты тағайындау туралы заң жобасын енгізе бастайтынын хабарлады. Бірақ, нәтижесінде тилозавр таңдалды.