Кіріспе

Корлисс Ламонт (1902 жылғы 28 наурыз – 1995 жылғы 26 сәуір) – американдық социалист және гуманист философ, түрлі солшыл және азаматтық құқықтарды қолдаушы. Ол саяси қызметінің аясында 1940 жылдардың басынан бастап Америка-Кеңес достығының ұлттық кеңесінің төрағасы болды.

Алғашқы жылдар

Ламонт 1902 жылғы 28 наурызда Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласында дүниеге келді. Ол Флоренс Хаскелл (Корлис) пен Томас В. Ламонттың ұлы, J. P. Morgan & Co. серіктесі және кейін төрағасы. Ламонт 1920 жылы Филлипс Эксетер академиясын үздік бітіруші ретінде, ал 1924 жылы Гарвард университетін magna cum laude деген жоғары атақпен аяқтады. Оның өмірін басшылыққа алған қағидалар алғаш рет Гарвардта байқалды, онда ол университет клубтарының мақтандығына қарсы шықты. Ламонт Колумбия, Корнелл, Гарвард және Әлеуметтік зерттеулердің жаңа мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді.

1930 жылдар

Ламонт 1930 жылдары Ұлы депрессияның ықпалымен радикалдыққа беліп, Совет Одағы туралы кітап жазып, ондағы көрінгендерін мақтап: "Адамдар жақсы киінеді, тамақ татымды да, мол, барлығының көңілі сенімді, бақытты және қуатты" деді. Ламонт 1932 жылы Америка Азаматтық Бостандықтар Одағының (ACLU) директоры қызметіне кірісіп, 30 жыл жұмыс істеді. 1934 жылы ол Нью-Джерси штатының Джерси қаласындағы еңбекшілер мен азаматтық құқықтар қорғаушыларының, қала мэрі Франк Хейгтің арасындағы ұзақ даудың бір бөлігі ретінде ұсталды. Кейін Ламонт: "Мен Америка заң жүйесі туралы бір күнде Гарвард құқық мектебінде бір жыл оқығаннан да көп білдім" деп жазды. 1936 жылы Ламонт "Марксистік тоқсандық" журналын құруға көмектесіп, қаржылады. 1937 жылы Дьюи комиссиясы Леон Троцкий және басқалардың Мәскеудегі сот процестерінің жалған екенін хабарлағанда, Ламонт пен басқа солшыл зиялылар комиссияның қорытындыларын қабылдаудан бас тартты. Халықтық фронттың ықпалымен Ламонт және 150-ге жуық солшыл жазушы Иосиф Сталиннің әрекеттерін "прогрессивті демократияны сақтау үшін" қажет деп санады. Олардың хатында Дьюидің жұмысының саяси себептермен жасалғаны айтылып, Дьюи реакциялық көзқарастарды қолдаумен және "қызыл сүреумен" айыпталды. Ламонт Альтер Бродидің "Польша-Совет үзілісінің артында" атты поляктарға қарсы памфлетіне алғысөз жазды.

1940 жылдар

Ламонт Америка-КСРО достығының ұлттық кеңесінің (NCASF) (бастапқыда Кеңес қатынастары жөніндегі ұлттық кеңес немесе NCSR) маңызды негізін қалаушысы болды. Басқа негізін қалаушылардың қатарында Гарвард университетінің профессоры Ральф Бартон Перри және Эдвин Сеймур Смит болды. Ол 1943 жылдан 1947 жылға дейін кеңестің алғашқы төрағасы қызметін атқарды. Ламонт Екінші дүниежүзілік соғыстан әрі, Орталық және Шығыс Еуропада спутниктік коммунистік үкіметтер құрылғаннан кейін де Кеңес Одағына көңіл бөліп, жақтас болды. Ол «Совет агрессиясы туралы миф» деген кітапшаның авторы болды, онда былай деп жазды: «Шындығында, Трумэн және Эйзенхауэр әкімшіліктері өздерінің ауқымды қарулану бағдарламаларын Конгресс арқылы өткізу және «Қырық жылдық соғыстың» жалғасуын негіздеу үшін американ халқын Кеңес немесе коммунистік сипаттағы қандай да бір қауіптен сақтандыру құрылғысын қолдануға мәжбүр болды». 1944 жылы Ламонт Альтер Броудидің Катынь қырғынының советтік бұрмалауын Батысқа таныстырған кітабына алғысөз жазды.

1950 жылдар

Ламонт 1952 жылы Нью-Йорк штатынан АҚШ Сенатына Америкалық Еңбек партиясының тікелей тізімі бойынша кандидат болды. Ол 104 702 дауыс алып, республикалық Ирвинг М. Айвске жеңілді. 1953 жылы сенатор Джозеф Маккартидің Сенаттағы Тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитеті алдында куәлік беруге шақырылғанда, ол ешқашан коммунист болмағанын мәлімдеді, бірақ өзінің немесе басқалардың нанымдарын талқылаудан бас тартты, оның орнына Бесінші түзетуді емес, Бірінші түзетудегі сөз бостандығының кепілдігін келтірді. Қараша айында Ламонт азаматтық құқықтарды қолдау үшін 1 миллион долларлық Құқықтар қорын құруға 50 мың доллар сыйлады, бұл антикоммунистік заңнаманы, саяхат шектеулерін және ойын-сауық индустриясындағы қара тізімге енгізуді себеп етті. Сол айда ол сотқа шағымданып, комитеттің өкілеттігіне күдік тудырды. Сол жылы ол «Неліктен мен коммунист емеспін?» деген кітабын жазды. Марксизмге адал болғанына қарамастан, ол ешқашан АҚШ Коммунистік партиясына қосылмады және Корея соғысын қолдады. 1955 жылдың сәуір айында Ламонт осы сот процесінің нәтижесін күтіп, Колумбия университетіндегі философия лекторы қызметінен бас тартты, ал университет бұл Ламонттың шешімі екенін, «университеттің ешбір қызметкерінің алдын ала ұсынысысыз» қабылданғанын мәлімдеді. АҚШ округтік сотының судьясы Эдвард Вайнфельд Ламонтқа қарсы айыптаманың негіссіз екенін анықтады, бірақ үкімет жаңа айыптама іздеудің орнына бұл шешімге шағым жасады. 1955 жылы Апелляциялық соттың бірауыздан қабылдаған шешімі бұл оны растады, ал 1956 жылы үкімет Жоғарғы Сотқа шағымданудан бас тартты. ACLU директоры ретінде Ламонт ұйымнан коммунистерді қуу әрекеттеріне қарсы тұрды және 1954 жылы ол Маккартидің айыптауларына қарсы ACLU оны қолдамағанын сезініп, лауазымынан кетті. 1951 және 1957 жылдары Ламонтқа Мемлекеттік департамент тарапынан паспорт беруден бас тартты, себебі ол Коммунистік партияға мүшелік туралы сұраққа жауап беруден бас тартқандықтан, оның өтініші толық емес деп есептелді. Ол 1957 жылдың маусым айында Мемлекеттік департаментке шағымданып, оның іс-әрекеті бойынша тыңдау өткізуді талап етті. Ол 1958 жылдың маусым айында Кентке қарсы Даллес ісі бойынша Жоғарғы Соттың шешімінен кейін паспортын алды және 1959 жылдың наурыз айында әлемді аралап шығу үшін АҚШ-ты тастап кетті. Ол 1958 жылы Нью-Йорк штатынан АҚШ Сенатына тәуелсіз социалистік тізім бойынша қайта кандидат болды. Ол 5,5 миллионнан астам дауыс берілгеннен 49 мыңнан астам дауыс алып, республикашыл Кеннет Б. Китингтен жеңілді. 1959 жылы Ламонт Фидель Кастроны және оның Кубадағы революциялық үкіметін ынталы түрде қолдады.

1960 жылдар

1964 жылы Ламонт пошта бас меңгерушісін 1962 жылғы насихатқа қарсы пошта заңына сәйкес, оның поштасын оқығаны және кейде жеткізуден бас тартқаны үшін сотқа берді. Бұл заң Әділет министрлігі мен Пошта басқармасының қарсылығына қарамастан қабылданды және пошта бас меңгерушісіне АҚШ-тан тыс жерден келген «коммунистік саяси насихатты» адресат мұндай поштаны алуға келіссе ғана жоюға рұқсат берді. Заң жабық хаттарға қолданылмады, бірақ жарияланған материалдарға бағытталған еді. Ламонт АҚШ округтік сотында 2–1 есебімен сотты ұтырып, пошта кеңсесі осындай бір хатты жеткізгеннен кейін Жоғарғы сотқа шағымданып, бұл жеткізілімнің оның сот процесін тоқтатуға бағытталған әрекет екенін және пошта қызметін үзу жалғасатынын мәлімдеді. 1965 жылдың 24 мамырында Жоғарғы сот «Lamont v. Postmaster General» ісі бойынша заңның конституцияға қайшы екенін бірауызды түрде шешті. Бұл Жоғарғы соттың Бірінші түзетудегі сөз бостандығы кепілдігін бұзғандықтан заңды жарамсыз деп тануының алғашқы жағдайы болды. Ламонттың адвокаты Леонард Б. Будин болды, ол көптеген азаматтық құқықтар ісімен айналысты. Ол сол жылы Орталық барлау агенттігіне қарсы федералды сотта ұқсас істі жеңіп алды. Сол жылы ол Дороти Дэйдің Кеңес Одағына және Шығыс Еуропаның бірнеше еліне сапарын қаржылады. 1979 жылы Ламонт Half Moon Foundation, Inc. ұйымын құрды. Half Moon Foundation – 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым және Нью-Йорк штатында тіркелген. Қор «тұрақты халықаралық бейбітшілікті, Біріккен Ұлттарды қолдауды, еліміздің табиғи ортасын сақтауды және Конституция мен Құқықтар туралы билльде кепілдендірілген азаматтық бостандықтарды қорғау мен кеңейтуді» мақсат ете құрылды. Ламонт Америкалық гуманистік қауымдастығының құрметті президенті болды және 1977 жылы «Жылдың гуманисті» атанды. 1981 жылы ол Ганди атындағы бейбітшілік сыйлығын алды. 1998 жылы Ламонт Халықаралық гуманистік және этикалық одақтан өмірінен кейін ерекше гуманистік қызмет сыйлығымен марапатталды және ол Гуманистік манифестке қол қойғандардың бірі болды.

Жеке өмір және өлім

1928 жылы Ламонт Маргарет Хейс Ирландқа үйленді. Олар 1960-шы жылдардың басында ажырасты. 1962 жылы ол Хелен Бойден Лэмпке үйленді; ол 1975 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды. 1986 жылы Ламонт Бет Кинерге үйленді; ол оның қайтысынан кейін тірі қалды. 1995 жылы 26 сәуірде ол Нью-Йорк штатының Оссининг қаласындағы үйінде қайтыс болды.

Жазбалар

Ламонт – өнімді жазушы. Ол екі оннан астам кітап пен ондаған памфлеттерді жазды, бірлесіп жазды, редакциялады немесе бірлесіп редакциялады, сондай-ақ өмір бойы бейбітшілік пен азаматтық құқықтар үшін күресіп, маңызды әлеуметтік мәселелер бойынша газеттерге, журналдарға және ғылыми басылымдарға мыңдаған хаттар жазды. 1935 жылы ол докторлық диссертациясының қайта жаңартылған нұсқасы болған «Өлімсіздіктің иллюзиясы» (алғашқыда 1932 жылы «Өлімсіздік мәселелері: салдары зерттеуі» деп жарияланған) еңбегін жариялады. Ламонт адамдардың өлімнен кейінгі өмірге сенімсіз де толыққанды өмір сүре алатынын, ал адам өмірі тек бір рет келетінін түсінгенде оның құндылығы арта түседі деп сақты. Оның ең танымал еңбегі – «Гуманизм философиясы» (алғашқыда 1949 жылы «Гуманизм – философия ретінде» деп жарияланған), қазіргі таңда сегізінші басылымы жарық көрген. Ол сонымен қатар Джон Дьюи, Джон Мейсфилд және Джордж Сантаянаның жекелеген портреттерін жариялады.