Кіріспе

Джозеф Реймонд Маккарти (14 қараша 1908 – 2 мамыр 1957) – американдық саясаткер, 1947 жылдан бастап Висконсин штатынан АҚШ Сенатының мүшесі болған және 1957 жылы 48 жасында қайтыс болған. 1950 жылдан бастап Маккарти АҚШ-тағы «Қыстық соғыс» кезеңіндегі қаулытқандық пен коммунистік идеологияның кең таралуына байланысты туған қорқыныштың ең танымал бейнесіне айналды. Ол көптеген коммунистер мен кеңес тыңшыларының және олармен келісетіндердің АҚШ Федералдық үкіметіне, университеттерге, киноиндустриясына және басқа да салаларға еніп алғанын мәлімдеді. Нәтижесінде, оған қарсы айыптаулар бойынша комиссия құрылып, оның қызметіне қатысты мәселелерді тексеруге кірісті. Комиссия мүшелерімен ынтымақтастық жасамағаны және оларды жамандағаны үшін ол айыпталып жазаланды. 1950 жылы Маккартидің әрекеттеріне сілтеме жасай отырып «Маккартизм» термині пайда болды, ол тез арада ұқсас антикоммунистік іс-қимылдарға қолданыла бастады. Бүгінде бұл термин демагогиялық, асыра сілтеулі және негізсіз айыптауларға, сондай-ақ саяси қарсыластардың беделіне немесе патриотизміне жасалған жазалау шабуылдарына синоним ретінде қолданылады. Висконсин штатының Гранд-Чут қаласында туған Маккарти 1942 жылы теңіз жаяу әскеріне қабылданып, құлап ұшатын бомбалаушы эскадрильясының барлау офицері болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол майор шеніне жетті. Ол 12 рет қауіпсіз жағдайдағы әскери миссияларға қатысты. Бір миссияда оған қалағанынша оқ атуға рұқсат берілді, ол негізінен кокос ағаштарына бағытталды, содан кейін ол «Көкжал пулеметші Джо» деген лақап атын алды. Кейіннен оның кейбір батырлық туралы мәлімдемелерінің асыра айтылғаны немесе жалған екені анықталды, бұл оның сыншыларының көптеген «Көкжал пулеметші Джо» терминін мазақтау үшін пайдалануына әкелді, бұл оның болжамды гомосексуализміне де сіңіп кетті. 1944 жылға дейін демократ болған Маккарти 1946 жылы АҚШ Сенатына республикалық кандидат ретінде сәтті сайланды. Висконсин штатындағы республикалық алғаралық сайлауда ол қазіргі Роберт М. Ла Фолетт-Жүніорды, ал кейін демократтық қарсыласы Говард Макмеррейді 61% – 37% есебімен жеңді. Сенатта үш жылдан кейін, 1950 жылдың ақпанында Маккарти кенеттен ұлттық назарға ілікті, ол Мемлекеттік департаментте жұмыс істейтін «Коммунистік партия мүшелері мен тыңшылар тобының» тізімі бар екенін мәлімдеді. 1950 жылғы сөйлегенінен кейін, Маккарти Мемлекеттік департаментке, президент Гарри С. Трумэннің әкімшілігіне, «Американың дауысына» және АҚШ армиясына коммунистердің енгендігі туралы қосымша айыптаулар жасады. Ол сондай-ақ коммунизм, коммунистік көзқарастар, адалдықсыздық немесе жыныстық қылмыстар туралы түрлі айыптауларды саясаткерлерге және үкіметтің ішіндегі және сыртындағы басқа да адамдарға шабуыл жасау үшін пайдаланды. Бұл күдікті гомосексуалдарға қарсы «Лавандр қорқынышын» да қамтыды, өйткені гомосексуализм сол кезде заңмен тыйым салынғандықтан, ол адамның шантажға ұшырау қаупін арттырады деп есептелді. 1954 жылы Армия-Маккарти тыңдауларының кең таралғандығы және сол жылы Вайоминг сенаторы Лестер С. Ханттың өзіне-өзі қол жұмсауынан кейін Маккартидің қолдауы мен танымалдылығы төмендеді. Ол бірде-бір тыңшыны ұстаған жоқ. 1954 жылдың 2 желтоқсанында Сенат 67–22 дауыспен сенатор Маккартиді айыптау туралы шешім қабылдады, осылайша оны осылай тәртіптік жазаға тартылған санаулы сенаторлардың біріне айналдырды. Ол коммунизм мен социализмге қарсы сөйлеуді өмірінің соңына дейін жалғастырды. 1957 жылдың 2 мамырында Мэриленд штатының Бетесда қаласындағы Бетесда әскери-теңіз ауруханасында 48 жасында қайтыс болды. Оның өлім куәлігінде өлім себебі «гепатит, жедел, себебі белгісіз» деп көрсетілген. Дәрігерлер оның жағдайының ауыр екенін бұрын хабарлаған жоқ. Кейбір зерттеушілер бұл алкоголизмнің салдарынан немесе одан асқынып кеткенін айтады.

Ерте өмір және білім

Маккарти 1908 жылы Висконсин штатының Гранд-Чут қаласындағы фермада туды, ол тоғыз баланың бесіншісі болған. Оның анасы Бриджет Маккарти (Тирни) Ирландияның Типперри графтығынан шыққан. Оның әкесі Тимоти Маккарти АҚШ-та туған, ирланд әкесі мен неміс анасының ұлы. Маккарти 14 жасында ата-анасына ферманы басқаруға көмектесу үшін жартылай орта мектепті тастады. Ол 20 жасында Висконсин штатының Манава қаласындағы Литтл Вулф орта мектебіне түсіп, бір жылда бітірді. 1930-1935 жылдары Маркетт университетінде оқыды. Маккарти оқуын жаттықтырушылықпен, бокспен және басқа да жұмыстармен ақы төлеп оқыды. Ол екі жыл электр инженериясын, содан кейін заңды оқыды және 1935 жылы Милуокидегі Маркетт университетінің заң мектебінен заң бакалавры дәрежесін алды.

Мансап

Маккарти 1935 жылы адвокаттық практикаға қабылданды. Висконсин штатының Шоано қаласындағы заң фирмасында жұмыс істегенде, ол 1936 жылы демократ ретінде округтік прокурорлыққа сәтсіз үміткерлік шарасын жүргізді. Адвокаттық қызметінің жылдарында Маккарти құмар ойындар арқылы қосымша табыс тапты. 1939 жылы Маккарти партиялық емес сайлаулы лауазым – 10-шы округтік сот судьясы болып сайлануда сәттілікке жетті. Маккарти 24 жыл судья болған Эдгар В. Вернерді жеңіп, штат тарихындағы ең жас округтік судья атанды. Науқан барысында Маккарти Вернердің 66 жаста екенін жасырып, оның 73-те екенін айтып, кеңсе міндеттерін атқаруға тым қарт және денсаулығы нашар екенін мәлімдеді. Тед Морган «Reds: McCarthyism In Twentieth Century America» еңбегінде Вернер туралы былай деп жазды: «Өршіл және кемсіз, ол (Вернер) заңгерлерге ұнамайтын. Оның үкімдері Висконсин Жоғарғы Сотымен жиі қайта қаралып, тиімсіздігі соншалық, көптеген істер жиналып қалған». Маккартидің соттағы қызметі кейбір дау тудырды, себебі ол Вернерден мұра еткен үлкен істер тізімін тазалауға тырысып, көптеген істерді жылдам қарады. Висконсин штатында ажырасуға қатысты қатаң заңдар болғанымен, Маккарти ажырасу істерін қарағанда, мүмкіндігінше оларды жеделдетіп, даулы ажырасулардағы балалардың мүдделерін басты орынға қойды. Оның алдында қаралатын басқа да істерде Маккарти сот тәжірибесінің жетіспеуін өтеу үшін тараптардан нақты дәлелдемелерді талап етіп, оларға көп сенді. Висконсин Жоғарғы Соты оның қараған істерінің аз бөлігін қайта қарады, бірақ 1941 жылы баға белгілеу ісіндегі дәлелдерді жоғалтқаны үшін ол сөгіс алды.

Әскери қызмет

1942 жылы АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Маккарти сот қызметінің әскери қызметтен босатуына қарамастан, АҚШ Теңіз жауынгерлеріне қосылды. Оның колледж білімі тікелей офицерлік шен беруге мүмкіндік берді және ол теңіз жауынгерлеріне бірінші лейтенант ретінде қабылданды. Морганның "Қызылдар" еңбегінде жазғанынша, Маккартидің досы және сайлау кампаниясын ұйымдастырушысы, адвокат және судья Урбан П. Ван Састерен 1942 жылдың басында АҚШ Әуе күштеріне қатысуға өтініш берген және Маккартиге: "Батыр бол – Теңіз жауынгерлеріне қосыл" деген кеңес берген. Маккарти тартынғандай болғанда, Ван Састерен: "Сенің қаныңда қайрат жоқ па?" – деп сұраған. Ол 30 ай бойы Соломон аралдары мен Бугенвилде VMSB 235 шабуылдық бомбалаушы эскадрильясының барлау офицері болып қызмет етті (1942 жылдың тамызы – 1945 жылдың ақпаны), және 1945 жылдың сәуір айында отставкаға шыққанда капитан шеніне ие болды. Ол 12 жауынгерлік миссияға қатысуға ерікті түрде бармақ болды. Бұл миссиялар көбінесе қауіпсіз болды, ал бір миссияда оған қалағанынша оқ атуға рұқсат берілгеннен кейін, көбінесе кокос ағаштарына, ол "Құйрық пулеметші Джо" деген лақап атын алды. Маккарти соғыстан кейін Теңіз жауынгерлерінің резервінде қалды, подполковник шеніне жетті. Кейіннен ол 32 әуе миссиясына қатысқанын жалған мәлімдеді, осылайша Ұшқыш-қияметкер кресіне және бірнеше Әуе медаліне ие болуға тырысты, оларды 1952 жылы Теңіз жауынгерлерінің басшылығы оның саяси ықпалының арқасында мақұлдады. Маккарти өзінің командирі және сол кездегі Әскери-теңіз операцияларының бастығы адмирал Честер В. Нимиц қол қойған мақтау қағазын жариялады. Алайда, оның командирі Маккартидің бұл қағазды өзі жазғанын, мүмкін, марапаттау және мақтау қағаздарын дайындаумен айналысқанда, және ол өзінің командирінің атына қол қойған, содан кейін Нимиц көптеген басқа қағаздарға қол қою процесінде оған қол қойғандығын айтты. Маккарти әуе апатына немесе зениттік оққа байланысты әртүрлі оқиғаларда айтқан "соғыс жарақаты" – жаман сынған аяқ – шын мәнінде, теңізшілер экваторды алғашқы рет кесіп өту мерекесі кезінде кемеде болған даулы той кезінде болған. Маккартидің әскери ерлігі туралы көптеген жалғандығының салдарынан, оның "Құйрық пулеметші Джо" лақап аты оның қарсыластары тарапынан сарказммен мазақтау үшін қолданылды. Джек Андерсон мен Рональд У. Мэйдің мәлімдемесіне сәйкес, Маккартидің сайлау науқанына жұмсалған қаржы, оның көп бөлігі штаттан тыс жерлерден келген, Ла Фоллеттенікінен он есе көп болды және Маккартинің дауысы Ла Фоллетке қарсы Коммунистік партияның өшпенділігінен пайда тапты. Ла Фоллеттің соғысқа байланысты пайда табуы туралы айыптаулар өте зиянды болды, және Маккарти 207 935 дауысқа қарсы 202 557 дауыспен алғашқы сайлауда жеңіске жетті. Осы науқан кезінде Маккарти өзінің соғыс кезіндегі "Құйрық пулеметші Джо" лақап атын жариялай бастады, "Конгресске құйрық пулеметші керек" деген ұранды қолданды. Журналист Арнольд Бейхман кейіннен Маккартидің "Коммунистер бақылауындағы Біріккен электр, радио және машина жасау жұмысшылары, CIO қолдауымен Сенатқа алғаш рет сайланғанын" мәлімдеді, олар антикоммунист Роберт М. Ла Фоллеттке қарағанда Маккартиді артық көрді. Демократтық қарсыласы Говард Дж. Макмюррейге қарсы жалпы сайлауда Маккарти 61,2% дауыс алып, Макмюррей 37,3% дауысқа ие болды, осылайша ол екі жыл бұрын Сенатта сәтсіз сынға түскен Александр Уайлиге қосылды.

Жеке өмір

1950 жылы Маккарти журналист Дрю Пирсонға Сулгрейв клубының киім бөлмесінде шабуыл жасап, тізесімен жамбасына тиді. Маккарти шабуыл жасағанын мойындап, Пирсонды тек «қолды қозғап» ұрғанын айтты. 1952 жылы Пирсон жинаған қаңқу сөздерді және басқа да дереккөздерді пайдаланып, Невада баспашысы Хэнк Гринспун Маккартидің Милуокидегі «Уайт-Хорс Инн» гей-барына жиі баратынын жазды және оның жас жігіттермен байланысы болғанын атап өтті. Гринспун Маккартидің сүйіктілері деп есептелетін бірнеше адамның есімдерін атады, соның ішінде бұрынғы коммунист және «өзін гомосексуал деп мойындаған» Чарльз Э. Дэвис, ол Маккартидің Швейцариядағы АҚШ дипломаттарына тыңдау үшін өзін жалдағанын мәлімдеді. Маккартидің ФБР ісінде көптеген айыптаулар бар, оның ішінде 1952 жылғы армия лейтенантының хаты бар, онда былай делінген: «Мен біраз уақыт бұрын Вашингтонда болғанда, [Маккарти] мені Уордман [қонақүйі] барынан үйге алып кетті, мен жартылай мас болғанда ол маған содомия жасады». Дж. Эдгар Гувер сенатордың күштеп жыныстық қатынас жасауы туралы формалды тергеу жүргізді; Гувердің пікірінше, «гомосексуалдар сенатор Маккартидің үкіметте болуға тиіс адамдарға жасаған шабуылы үшін қатты ашулы». Кейбір танымал Маккартидің өмірбаянын жазушылар бұл қаңқу сөздерді жоққа шығарса да, басқалары оны шантажға ұшыраған болуы мүмкін деп болжады. 1950-жылдардың басында Маккарти ЦРУ-ға қарсы бірқатар шабуылдар жасады, оның құрамына коммунистік агенттер кіргенін мәлімдеді. Аллен Даллес Маккартидің Гувер ұсынған ақпаратты пайдаланғанын күдіктенді, бірақ ол ынтымақтасудан бас тартты. Тарихшы Дэвид Талботтың сөзіне сүйенсек, Даллес сенатордың жеке өмірі туралы «ұятты» құпия деректерді жинап, оны құлату үшін гомосексуалдық оқиғаларды пайдаланған. Дегенмен, Маккарти Гринспунды жала жапқандық үшін сотқа берген жоқ. (Егер ол істі жалғастырса, куәгерлер тақтасына шығып, жас жігіттің антпен берген мәлімдемесіндегі айыптауларды жоққа шығаруға мәжбүр болады деп ескертілді, бұл Гринспунның оқиғасының негізі болды.) 1953 жылы ол кеңсесінде зерттеуші болған Жан Фрейзер Керрге үйленді. 1957 жылдың қаңтар айында Маккарти мен оның әйелі Рой Кохнның жақын досы кардинал Фрэнсис Спеллманның көмегімен нәресте асырап алды. Олар қызға Тиерни Элизабет Маккарти деп ат қойды.

АҚШ Сенаты

Сенатор Маккартидің Сенаттағы алғашқы үш жылы көзге түспеді. Маккарти көптеген ұйымдар шақырып, түрлі тақырыптарды қамтитын сөз сөйлейтін танымал спикер болды. Оның көмекшілері мен Вашингтонның әлеуметтік қауымы оны әдемі мінезді әрі жолдар жақсы деп сипаттады, ол коктейль кештерінде жиі қонақ болатын. Дегенмен, ол әріптес сенаторлардың арасында осыншалықты жақсы қабылданбады, олар оны тез ашуланатын, шыдамсыз және тіпті ашуға ұшырайтын адам деп есептеді. Шамалы ғана әріптестерінен басқа, ол Сенатта оқшауланған тұлғаға айналды, оны көптеген адамдар сынады. Маккарти еңбек және басқару мәселелерімен белсенді айналысты, орташа республикашыл ретінде танылды. Ол, әсіресе, соғыс кезеңіндегі баға бақылауын жоюға қарсы күресті, қантқа қатысты бағаны бақылауға қарсы болды. Осы саладағы оның қызметін сыншылар Маккартидің Pepsi бөтелкелеу компаниясының басшысынан алған 20 000 долларлық жеке қарызымен байланыстырды, соның салдарынан сенатор "Pepsi Cola Kid" деген есіммен танылды. Маккарти Трумэннің ветосына қарсы Тафт-Хартли заңын қолдады, бұл Висконсин штатындағы кәсіби одақтардың наразылығын тудырды, бірақ оның бизнес қолдауын нығайтты.

"Қорыштастарымыз"

1950 жылдың 9 ақпанында Маккарти республикалық әйелдер клубында Линкольн күніне арналған сөз сөйледі. Оның айтқан сөздері пікірталас тудырды, себебі аудиожазба сақталмаған. Дегенмен, ол Мемлекеттік департаментте жұмыс істейтін танымал коммунистердің тізімін қамтиған деген қағазды көрсеткенін мәлімдеді. Маккарти былай деді деп жиі айтылады: «Мемлекеттік департамент коммунистерге толы. Менің қолымда Мемлекеттік хатшыға коммунистік партия мүшелері ретінде белгілі болған, бірақ Мемлекеттік департаментте жұмыс істеп, саясатты қалыптастырып жүрген 205 адамның тізімі бар». Маккарти тізімдегі адамдардың санын «205» немесе «57» деп атағандығы туралы дау бар. Кейіннен президент Трумэнге жіберген телеграммасында және Конгресс жазбасына сөзді енгізген кезде ол 57 санын қолданды. 205 санының шығу тегін анықтауға болады: Сенаттағы кейінгі пікірталастарда Маккарти 1946 жылы Мемлекеттік хатшы Джеймс Бёрнстің конгрессмен Адольф Дж. Сабаға жолдаған хатына сілтеме жасады. Осы хатта Бёрнс Мемлекеттік департаменттің қауіпсіздік тексерулерінің нәтижесінде 284 адамға «тұрақты жұмысқа қабылдамау туралы ұсыныс» берілгенін, олардың 79-ы жұмыстан босатылғанын, ал 205-і Мемлекеттік департамент жалақы тізімінде қалғанын мәлімдеді. Шындығында, Маккарти сөйлеген кезде Бёрнс хатында аталған қызметкерлердің шамамен 65-і ғана Мемлекеттік департаментте жұмыс істеді, және олардың барлығы қосымша қауіпсіздік тексерулерінен өтті. Маккартидің сөйлеген сөзі кезінде коммунизм АҚШ үшін маңызды мәселе болды. Бұл алаңдаушылықты Шығыс Еуропадағы Кеңес Одағының әрекеттері, Қытайдағы азаматтық соғыста коммунистердің жеңісі, Кеңес Одағының бір жыл бұрын ядролық қару жасауы және Алгер Хисс пен кеңес тыңшысы Клаус Фукс ісіне байланысты заманауи даулар күшейтті. Осы жағдайлар мен Маккартидің Мемлекеттік департаментке қарсы айыптауының сенсациялық сипатынан Уилингтегі сөйлеуге Маккартидің мәлімдемесіне байланысты көптеген баспасөз қызығушылықтары туды.

Тiзiм комитетi

Маккартидің өзі Уилиндегі сөйлеген сөзіне бұқаралық ақпарат құралдарының күшті реакциясына таң қалды, және ол өзінің айыптаулары мен көрсеткіштерін үнемі өзгертіп отырады деп айыпталды. Бірнеше күннен кейін Солт-Лейк-Ситиде (Юта штаты) ол 57 көрсеткішін келтірді, ал 1950 жылдың 20 ақпанында Сенатта 81 көрсеткішін айтты. Бес сағаттық сөйлеу барысында Маккарти Мемлекеттік департаментте жұмыс істейтін 81 "сенімділік тәуекелі" бар адамдарды жеке-жеке талдап көрсетті. Маккартидің көптеген істері үш жыл бұрын Палатаның Ассигнациялар комитеті үшін құрастырылған "Ли тізімі" деп аталатын есептен таңдалғандығы кеңінен қабылданды. Бұрынғы Федералдық Тергеу бюросының қызметкері Роберт Ли басқарған Палата тергеушілері Мемлекеттік департамент қызметкерлерінің қауіпсіздік туралы құжаттарын қарап шығып, 108 қызметкердің қауіпсіздік тексерулерінде "тиімсіздік оқиғалары" болғанын анықтады. Маккарти өзінің тізімінің көзін жасырып, "Мемлекеттік департамент құпиялылығының темір пердесін" "Мемлекеттік департаменттегі кейбір жақсы, адал американдықтардың" көмегімен бұзғанын мәлімдеді. Ли тізімінен алынған ақпаратты баяндағанда Маккарти үнемі асыра көрсетіп, куәгерлердің естігенін факт ретінде ұсынды және "коммунизмге ұмтылу" сияқты фразаларды "коммунист" деп аударды. Маккартидің айыптауларына жауап ретінде Сенат бірауыздан тергеу жүргізуге дауыс берді, соның нәтижесінде Тайдингс комитетінің тыңдауы шақырылды. Бұл комитет 1950 жылдың ақпанында құрылған АҚШ Сенаты Сыртқы қатынастар комитетінің кіші комитеті болатын, мақсаты – "Америка Құрама Штаттарына адал емес адамдар Мемлекеттік департаментте жұмыс істеген немесе жұмыс істейтін болса, оны толыққанды зерттеу және тергеу". Көптеген демократтар демократиялық әкімшіліктің Мемлекеттік департаментіне Маккарти жасаған шабуылға ашуланып, оны беделсіз ету үшін тыңдауларды пайдалануды үміттенеді. Демократиялық партияның кіші комитет төрағасы сенатор Миллард Тайдингс: "Маған оны [Маккартиді] үш күн бойы қоғамдық тыңдауларға жіберіңдер, ол енді Сенатта бетін көрсетпес" деді. Тыңдаулар барысында Маккарти тоғыз адамға айып тақты: Дороти Кенион, Эстер Брунауэр, Халдор Хансон, Густаво Дюран, Оуэн Латтимор, Харлоу Шапли, Фредерик Шуман, Джон С. Сервис және Филип Джессап. Бұрын олардың барлығы әртүрлі дәрежеде және жарамдылықта айыпталулардың нысаны болған. Оуэн Латтимор Маккартидің ерекше назарына ілігіп, бір кезде оны "басты орыс шпионы" деп сипаттады. Бастапқыда Тайдингс комитеті қатыгез партиялық тартыспен ерекшеленді. Демократиялық көпшілік жазған соңғы есепте Маккарти тізіміндегі адамдардың коммунистер немесе коммунизмді қолдаушылар емес екені айтылды және Мемлекеттік департаментте тиімді қауіпсіздік бағдарламасы бар екені көрсетілді. Тайдингс есебі Маккартидің айыптауларын "алдау және жалғандық" деп атап, оларды ашуландыратын риториканы қолдану деп сипаттады, сондай-ақ Маккартидің іс-әрекеттерінің нәтижесі "американ халқын коммунистердің өзінен де асып түсетін деңгейде шатастыру және бөлу" екенін айтты. Республикашылар демократтардың жауабына ашуланып, Уильям Э. Дженнер Тайдингс "тарихымыздағы опасыздыққа қатысты ең ақталған жағдай" деп айыптады. Сенаттың толық құрамы есепті қабылдау-қабылдамау туралы үш рет дауыс берді, әр жолы дауыс партиялық бағыттар бойынша нақты бөлінді.

Атак-даңқ пен бедел

1950 жылдан бастап Маккарти коммунизмге қатысты қорқыныштан пайдаланып, үкіметтің өз қатарындағы коммунизммен күресудегі әлсіздігін айыптауларын жалғастырды. Маккарти сондай-ақ сыртқы саясат ведомствосында жұмыс істейтін гомосексуалдарды тергеуді бастады, оларды кеңестіктердің шантаж жасауына ең ықтимал кандидаттар деп есептеді. Бұл айыптаулар кеңінен жарияланып, оның қолдауы өсті және оған ұлттық деңгейде көптеген жақтастар жиналды. Конгресте гомосексуалдардың сезімтал мемлекеттік қызметтерде жұмыс істеуіне күмән болмады. Тарихшы Дэвид М. Барретт жазғандай, «истериямен қатар, біршама логика да болды: гомосексуалдар айыпталып, кемсітілді және көпшілігі өз бағдарынан қорқу үшін оны жасыруға тырысты, бұл оларды шантажға сезімтал етті». Орталық барлау қызметінің директоры Роско Хилленкотер ЦРУ-да жұмыс істейтін гомосексуалдар туралы куәлік беру үшін Конгреске шақырылды. Ол: «Гомосексуалдарды тыңшылыққа тартылған адамдарды бақылау механизмі ретінде пайдалану – көп жылдар бойы, кем дегенде шектеулі көлемде қолданылып келген жалпыға қабылданған тәсіл» деді. Директор осы сөздерді айтқаннан кейін, оның көмекшісі қалған куәліктің жазбадан тыс қалдырылуын бұйырды. Саяси тарихшы Дэвид Барретт Хилленкоттердің жазбаларын ашып, мәлімдеменің қалған бөлігін жариялады: «Бұл агенттік ешқашан гомосексуалдарды штатқа алмайды, бірақ белгілі гомосексуалдарды өрістегі агенттер ретінде пайдалану қажет болуы мүмкін және бұрын да пайдалы болған. Егер Иосиф Сталин немесе Политбюро мүшесі немесе жоғары деңгейдегі сателлит шенеунігі гомосексуал екені белгілі болса, комитет мүшелерінің немесе Конгрестің бірі де олардың операцияларына ену үшін қолданылатын кез келген тәсілге қарсы шықпайды деп сенемін, өйткені барлау және тыңшылық, ең жақсы жағдайда, өте лас іс». Сенаторлар ЦРУ-ның икемді болуы керек екеніне келісті. Маккартидің әдістері көптеген адамдардың наразылығын тудырды. Маккартидің Уилиндегі сөйлегенінен бір ай өткен соң, Вашингтон Пост газетінің карикатурисі Герберт Блок «Маккартизм» терминін ойлап тапты. Блок және басқалар бұл сөзді демагогия, негізсіз жалажапу және қаралаудың синонимі ретінде қолданды. Кейіннен Маккарти және оның жақтастары оны қабылдады. «Маккартизм – жеңдері шығырылған американдық патриотизм», – деді Маккарти 1952 жылғы сөйлеген сөзінде, содан кейін сол жылы «Маккартизм: Америка үшін күрес» атты кітабын жариялады. Маккарти өзінің сыншыларын және саяси қарсыластарын коммунистер немесе коммунизмге жақын тұратындар деп айыптап, олардың беделін түсіруге тырысты. 1950 жылғы Мэриленд штатының сенат сайлауында Маккарти Джон Маршалл Батлерді төрт мерзімдік сенатор Миллард Тайдингске қарсы жарысқа қатыстырды, оның үстіне Тайдингс комитетінің тыңдауы кезінде Маккартимен қақтығысқа түскен еді. Батлерді қолдаған сөйлеген сөзінде Маккарти Тайдингсті «коммунистерді қорғауда» және «сатқындарды жабуда» деп айыптады. Маккартидің қызметкерлері науқанға белсенді қатысып, Тайдингс коммунистік көшбасшы Эрл Рассел Браудермен жақын әңгімелесіп отырғандай көрінетін композиттік фотосуретті қамтитын науқандық брошюраны жасауға көмектесті. Сенаттың кішігірім комитеті кейіннен бұл сайлауды зерттеді және оны «нашар, көшедегі науқан» деп сипаттап, науқанда жала жабу материалдарын пайдалануды Сенаттан қууға негіз ретінде қарастыруды ұсынды. Бұл брошюрада «монтаж» деп жазылған. Маккарти оны таратудың «қате» екенін айтты, бірақ қызметкер Жан Керр оның жақсы деп ойлады. Сайлауда 40 мыңнан астам дауыспен жеңілген Тайдингс бұзақылық жасалғанын мәлімдеді. Тайдингс-Батлер жарысынан басқа, Маккарти 1950 жылғы сайлауда бірнеше республикашылдар үшін науқан жүргізді, соның ішінде Демократ және Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Скотт У. Лукасқа қарсы Эверетт Дирксен. Дирксен және, шын мәнінде, Маккарти қолдаған барлық кандидаттар сайлауда жеңіске жетті, ал оған қарсы болғандар жеңіліске ұшырады. Сайлаулар, оның ішінде Маккарти қатыспаған көптеген сайлаулар, жалпы республикашылдардың жеңісімен аяқталды. Оның сайлауға тигізген әсері нақты болмаса да, Маккарти республикалық партияның маңызды науқаншысы ретінде танылды. Ол енді Сенаттағы ең ықпалды адамдардың бірі ретінде қарастырылып, әріптестері оған жаңадан құрметпен қарады. 1952 жылғы сенат сайлауында Маккарти 54,2% дауыспен сенат креслосына қайта оралды, демократ Томас Фейрчайлд 45,6% дауыс алды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша Маккарти Висконсин штатының 1-сыныпты сенат креслосын жеңген соңғы республикашыл болып табылады.

Маккарти мен Трумэн әкімшілігі

Маккарти мен президент Трумэн екеуі де билік басында болған жылдары жиі қақтығысты. Маккарти Трумэн мен Демократиялық партияны коммунистерге жұмсақ көзқарас танытқан, тіпті олармен байланыста екенін айтты және демократиялықтардың "жиырма жылдық сатқындығы" туралы мәлімдеді. Трумэн, өз кезегінде, Маккартиді "Кремльдің ең бағалы активі" деп атап, оның әрекеттерін "Қыстық соғыста АҚШ-тың сыртқы саясатын саботаждауға" бағытталған тырысқандық деп сипаттады және ыстық соғыста американдық сарбаздарды артынан оқтап алумен теңеді. Маккарти 205 (немесе 57 немесе 81) "белгілі коммунисті" жасырып отыр деп Трумэн әкімшілігінің Мемлекеттік департаментін айыптады. Трумэннің қорғаныс министрі Джордж Маршалл Маккартидің ең қатыгез сөздеріне ұшырады. Маршалл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде армия штабының бастығы болған және Трумэннің бұрынғы мемлекеттік хатшысы болған. Маршалл – жоғары құрметке ие генерал және мемлекет қайраткері, бүгінде жеңіс пен бейбітшіліктің архитектор ретінде еске алынады. Бейбітшілік, негізінен, Еуропаны соғыстан кейінгі кезеңде қайта құруға бағытталған Маршалл жоспарына негізделген, осы жоспары үшін ол 1953 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Маккарти Маршалл туралы ұзақ сөйледі, ол кейіннен 1951 жылы «Американың жеңістен бас тартуы: Джордж Кэтлетт Маршаллдың тарихы» деген атпен кітап ретінде жарияланды. Маршалл Қытаймен американдық сыртқы саясатқа қатысқан, ал Маккарти Маршаллдың Қытайдың коммунизмге түсуіне тікелей жауапты екенін айыптады. Сөйлеген сөзінде Маккарти Маршаллдың мемлекетке опасыздық жасағанын да айтты; «Егер Маршалл тек ақымақ болса, ықтималдық заңдары оның шешімдерінің бір бөлігі осы елдің мүддесіне қызмет ететінін көрсетуі керек» деді. Маккартизмнің басқа әйелдерге қаратылған шабуылдарынан айырмашылығы, Розенберг өзінің мансабы мен адалдығын сақтап қалды. Жалған науқан сәтсіз аяқталғанда, журналист Эдвард Р. Мэрроу «жамандаушы қате жіберді» деді.

Католиктер мен Кеннеди отбасынан қолдау

АҚШ-та коммунизмге қарсы көңілдің ең күшті негіздерінің бірі – ұлттық дауыс берудің 20%-дан астамын құраған католик қауымы болды. Маккарти өзін католик ретінде таныстырды, және католиктердің көп бөлігі демократтар болғанымен, оның жетекші антикоммунист ретіндегі даңқы арта келе, ол елдің католик қауымдастықтарында танымал болды, көптеген жетекші католиктер, діни округ газеттері және католик журналдары оны ыстық қолдады. Сонымен қатар, кейбір католиктер Маккартиге қарсы болды, олардың ішінде коммунизмге қарсы жазушы Джон Фрэнсис Кронин және ықпалды Commonweal журналы ерекше көзге түсті. Маккарти, католиктер арасында жоғары беделге ие Кеннеди отбасымен байланыс орнатты. Маккарти, өзі де коммунизмге қарсы болған Джозеф П. Кеннеди ағаның жақын досы болды, сондай-ақ ол Массачусетс штатының Хайаннис портындағы Кеннеди резиденциясында жиі қонақ болып тұратын. Ол Кеннедидің екі қызы – Патрисия мен Юниспен кездесті. Маккарти Роберт Ф. Кеннедидің алғашқы баласы Кэтлин Кеннедидің шайқас жолдасы болған деген мәлімдеме бар. Бұл туралы Роберттің әйелі және Кэтлиннің анасы Этель де мойындады.

Роберт Кеннеди, Гарвардтағы достарының арасында, бітіргеннен кейін саясат талқылағанда Маккартиді қорғағанымен ерекшеленді. Ол Маккартидің тергеу комитетіне кеңесші болып тағайындалды, бірақ Маккартимен және Комитет кеңесшісі Рой Конмен келіспеушіліктерге байланысты алты айдан кейін отставкаға кетті. Джозеф Кеннедидің елімізде кең байланыстары болды және ол Маккартидің католиктер арасындағы танымалдығын арттырып, оның науқандарына үлкен үлес қосты. Кеннедидің әкесі ұлдарының бірі президент болатынына үміттенеді. 1928 жылғы президенттік сайлау кезінде Ал Смитге көрсетілген католиктерге қарсы көзқарасты еске алып, Джозеф Кеннеди Маккартиді ұлттық католик саясаткер ретінде қолдады, ол жас Кеннедидің президенттікке үміткер болуына жол ашуы мүмкін еді. Көптеген демократтардың айырмашылығы, 1953 жылдан 1957 жылға дейін, Маккарти қайтыс болғанға дейін Сенатта қызмет еткен Джон Ф. Кеннеди Маккартиді ешқашан сынаған жоқ. Маккарти Кеннедидің 1952 жылғы қарсыласы, республикашыл Генри Кэбот Лоджға қарсы үгіт жүргізбеді, себебі Кеннедилермен достығы болды және, хабарлама бойынша, Джозеф Кеннедиден 50 000 долларлық қайырымдылық алды. Айзенхауэр президенттік сайлауда штатта жеңіске жеткеніне қарамастан, Лодж жеңіліске ұшырады. 1952 жылдың ақпан айындағы клубтың соңғы кешкі асында сөз сөйлеген адам Маккартидің Гарвард колледжінде оқымағанына қуанғанын айтқанда, ашуланған Кеннеди секіріп, сөз сөйлеушіні айыптады және іс-шарадан кетіп қалды. Артур М. Шлезингер Джон Кеннедиден неге Маккартиді сынамағанын сұрағанда, Кеннеди: "Массачусетстегі сайлаушыларымның жартысы Маккартиді батыр санайды" деп жауап берді.

Маккарти мен Эйзенхауэр

1952 жылғы президенттік сайлау кезінде Эйзенхауэрдің штабы Маккартимен бірге Висконсин штатын аралады. Грин-Бейде сөйлеген сөзінде Эйзенхауэр Маккартидің мақсаттарымен келіскенмен, оның әдістерімен келіспейтінін айтты. Сөзінің жобаларында Эйзенхауэр өзінің кеңесшісі Джордж Маршаллды қатты қорғаған, бұл Маккартидің жиі тартатын шабуылдарына тікелей қарсылық болды. Бірақ, Эйзенхауэр Маккартидің қолдаушыларын ренжітсе, Висконсин штатын жоғалтып алуы мүмкін деп қорқатын консерватор әріптестерінің кеңесімен, бұл қорғанысты сөзінің кейінгі нұсқаларынан алып тастады. Бұл өзгерісті «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Уильям Х. Лоуренс байқап, ертесі күні газеттің бірінші бетіне жариялады. Эйзенхауэр жеке пікірінен бас тартып, сынға ұшырады, ал бұл оқиға науқанының ең қиын сәтіне айналды. Маккарти 1952 жылы 54 пайыз дауыспен қайта сайланды, бұрынғы Висконсин штатының бас прокуроры Томас Э. Фэрчайлды жеңіп, бірақ жоғарыда айтылғандай, штатты толығымен бағындырған республикашылдардан қалып қойды; Эйзенхауэрдің өзі сияқты, басқа республикалық жеңімпаздар да Висконсин штатының кемінде 60 пайызын алды. Партиялық бірлік Маккартидің үкіметте коммунистер бар деген айыптауларын жұмсартады деп күткендер көңілі қалды. Эйзенхауэр ешқашан Маккартиді жақтаған емес, ал Эйзенхауэр билікке келгеннен кейін олардың қарым-қатынасы нашарлады. 1953 жылдың қараша айында ұлттық телеарнада сөйлеген сөзінде Маккарти Эйзенхауэр әкімшілігін «коммунистік байланыстар мен қызметтері немесе бұрыс іс-әрекеттері үшін 1456 Трумэннің қызметкерлерін жұмыстан шығарғаны үшін» мақтады. Ол Джон Патон Дэвис кішісінің Эйзенхауэр әкімшілігінің он бір айынан кейін әлі де жалақы алып отырғанына наразылық білдірді, тіпті Дэвис үш апта бұрын жұмыстан босатылған болатын, сондай-ақ Дэвистің «Орталық барлау агенттігінің маңызды лауазымдарына коммунистер мен тыңшыларды орналастыруға тырысқандығы» туралы негізсіз айыптауын қайталады. Сол сөйлеуінде ол Эйзенхауэрді Корея соғысы кезінде Қытайда атып түсірілген американдық ұшқыштарды босату үшін жеткілікті шаралар қабылдамағаны үшін сынады. 1953 жылдың соңына қарай Маккарти бұрынғы демократиялық әкімшіліктерге арнап қолданған «жиырма жылдық сатқындық» деген сөзді өзгертіп, Эйзенхауэрдің билікке келген алғашқы жылын қамти отырып, «жиырма бір жылдық сатқындық» деп атауын бастады. Маккарти Эйзенхауэр әкімшілігіне қарсы күреске шыққандықтан, Эйзенхауэрге Маккартимен тікелей бетпе-бет кездесуге көп талаптар түсті. Эйзенхауэр бас тартты, жеке түрде «президенттің оны жария етуінен туындайтын жарнама оны [Маккартиді] одан да қуантады» деді. Бірнеше рет Эйзенхауэр Маккарти туралы «ол жігітпен лайға батқысы келмейтінін» айтқан.

Сенаттың тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитеті

1953 жылдың қаңтарында сенатор ретінде екінші мерзімінің басталуымен Маккарти Сенаттың үкіметтік операциялар жөніндегі комитетінің төрағасы болды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, республикашылдар Маккартидің әдістеріне күдікпен қарады және оған ішкі қауіпсіздік жөніндегі кіші комитет емес, салыстырмалы түрде қарапайым комиссия берді – бұл комитет әдетте коммунистерді тергеумен айналысады, осылайша Маккартиді «ол ешқандай зиян келтіре алмайтын жерге» отырғызды, Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Роберт А. Тафттың сөзімен. Алайда, Үкіметтік операциялар жөніндегі комитетке Сенаттың тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитеті кірді, және бұл кіші комитеттің өкілеттігі Маккартиге оны үкіметтегі коммунистерді тергеу үшін пайдалануға жеткілікті икемділік берді. Маккарти Рой Кохнды бас кеңесші, ал 27 жасар Роберт Ф. Кеннедиді кіші комитетке кеңесші ретінде тағайындады. Кейіннен Маккарти Джордж Сокольскийнің ұсынысы бойынша қонақүйлер желісінің мұрагері Джерард Дэвид Шайнды жұмысқа алды. Сенаторлар Сьюзан Коллинз және Карл Левин құжаттың алғы сөзінде былай деп жазды:

Сенатор Маккартидің бүлікшілдік пен тыңшылықты ашуға деген ынтасы алаңдататын артық қимылдарға әкелді. Оның қысым көрсету тактикасы үкіметімізге қатысы жоқ адамдардың мансабын жойды. Оның еркін стилі Сенаттың да, кіші комитеттің де болашақ тергеулерді реттейтін ережелерді қайта қарауына себеп болды және соттарды Конгресс тыңдауларында куәлардың конституциялық құқықтарын қорғауға шақыруға итермеледі. Бұл тыңдаулар – біздің ұлттық тарихымыздың бір бөлігі, оны ұмытуға да, қайта орын алуына да жол бере алмаймыз. Кіші комитет алдымен сол кезде Мемлекеттік департаменттің АҚШ Ақпарат агенттігі басқарған «Америка дауысы» радиосына коммунистік ықпал туралы айыптауларды тергеді. Көптеген «Америка дауысы» қызметкерлері телекамералар мен толған баспасөз галереясы алдында жауап берді, Маккарти өзінің сұрақтарына жауыздықпен және жалған айыптаулармен араластырды. «Америка дауысының» бірнеше қызметкері хабарлардың мазмұнына коммунистік ықпал көрсетілгенін мәлімдеді, бірақ ешбір айыптама расталмады. «Америка дауысының» моральдық жағдайы нашарлады, және оның бір инженеры Маккартидің тергеуі кезінде өзін-өзі өлтірді. Кейіннен қызметтегі саясат кеңесшісі Эд Крецман бұл «Америка дауысының ең қараңғы сәті» болғанын, себебі сенатор Маккарти мен оның бас шабуылшысы Рой Кон оны үнсіздендіруге жақын болды деп түсіндірді. Осыдан кейін, Маккартиді ашық сынағаннан кейін, президент Эйзенхауэр американдықтарды: «Кітап өртеушілерге қосылмаңыз. Кітапханаға барып, әрбір кітапты оқудан қорықпаңыз» деді. Тергеу жөніндегі кіші комитеттің төрағасы болғаннан кейін көп ұзамай Маккарти Дж. Б. Мэтьюсті кіші комитеттің штаб директоры етіп тағайындады. Елдің ең көрнекті антикоммунистерінің бірі Мэтьюс бұрын Америка Құрама Штаттарының белсенділігі жөніндегі комитетінің штаб директоры болған. Тағайындау туралы пікірталас Мэтьюстің «Кызылдар және біздің шіркеулер» атты мақаласын жазғанынан кейін туды, ол «Коммунистік аппаратты қолдаған АҚШ-тағы ең үлкен топ – протестант дін қызметкерлері» деген сөйлеммен басталды. Бір топ сенаторлар бұл «американдық дін қызметкерлеріне қарсы жасалған қорқынышты және негізсіз шабуыл» деп айыптады және Маккартиден Мэтьюсті жұмыстан босатуды талап етті. Маккарти бастапқыда бұған келіспеді. Алайда, дау көбейген сайын және оның кіші комитетінің көпшілігі Мэтьюсті кетіруді талап етуге қосылды, Маккарти ақыры мойынсұрып, оның отставкасын қабылдады. Кейбір Маккарти қарсыластары үшін бұл сенатордың жеңілісін білдіретін сигнал болды, бұл оның бұрынғыдай жеңілмейтінін көрсетті.

Әскерді зерттеу

1953 жылдың күзінде Маккарти комитеті АҚШ армиясына қатысты тағдырлы тергеуді бастады. Бұл Маккартидің Монмут фортындағы Армияның Сигнал корпусы зертханасына қатысты тергеу ашуымен басталды. Жаңа ғана Жин Керрге үйленген Маккарти тергеуді бастау үшін бал айын қысқартты. Ол әскери зерттеушілер арасындағы қауіпті тыңшылар желісі туралы хабарларды таратып, апталар бойы тыңдаулар өткізгенімен, тергеулерінен ештеңе шықпады. Төңкеріске қарсы қозғалыстың белгілерін таба алмаған Маккарти 1952 жылы әскерге шақырылып, 1953 жылдың қарашасында майор болып тағайындалған Нью-Йорк қалалық стоматологы Ирвинг Пересстің ісіне назар аударды. Көп ұзамай әскери бюрократия Пересстің, солтүстік Американдық Еңбек партиясының мүшесі екенін және адалдық тексеруінің сұрақтарына саяси байланыстары туралы жауап беруден бас тартқанын анықтады. Сондықтан Пересстің жоғарыдағы офицерлеріне оны 90 күн ішінде әскерден шығаруға бұйрық берілді. 1954 жылдың 30 қаңтарында Маккарти Перессті өзінің кіші комитетіне шақырды. Пересс өзінің Конституциялық бесінші түзету құқығын пайдаланып, Маккартидің сұрақтарына жауап беруден бас тартты. Маккарти Армия министрі Роберт Т. Стивенске Пересстің әскери сотқа берілуін талап ететін хат жолдады. Сол күні Пересс әскерден шығару рәсімін дереу жүзеге асыруды өтінді, ал келесі күні Нью-Джерси штатындағы Кэмп Килмердегі командирі, бригадир генерал Ральф В. Цвикер оған армиядан құрметпен босатылу құжатын тапсырды. Маккартидің ынталандыруымен «Перессті кім жоғарылатты?» деген сұрақ көптеген коммунизмге қарсы күресушілер мен Маккарти жақтастары арасында лозунг ретінде таралды. Шындығында, және Маккарти білгендей, Пересс Дәрігерлерді әскерге шақыру заңының ережелеріне сәйкес автоматты түрде жоғарылатылды, оған Маккарти дауыс берген болатын.

Армия Маккарти тыңдаулары

1954 жылдың басында АҚШ Армиясы Маккарти мен оның бас кеңесшісі Рой Конды Г. Дэвид Шайнға, Маккартидің бұрынғы көмекшісі және Конның досы, армиядағы қарапайым сарбаз ретінде қызмет ететін азаматқа жағдай жасау үшін дұрыс емес қысым көрсеткені үшін айыптады. Маккарти бұл айыптаудың Звикерді өткен жылы сұраққа тартып алғандығына жауап ретінде жаман ниетпен жасалғанын мәлімдеді. Сенаттың Тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитетіне, көбінесе Маккартидің өзі төрағалық ететін, осы қарама-қайшы айыптауларды қарау міндеті жүктелді. Республикалық сенатор Карл Мунт комитеттің төрағасы болып тағайындалды және Армия-Маккарти тыңдаулары 1954 жылдың 22 сәуірінде басталды. Армия Маккартиге қарсы шабуылдаудың ең тиімді жолын анықтау үшін онымен таныс заңгермен кеңесті. Оның ұсынысы бойынша, үкіметтегі коммунистер мәселесі бойынша Маккартиді қудаламауға шешім қабылданды: «Заңгер Маккартиді коммунистерді үкіметтен қуу мәселесінде тиімді қарсы тұру мүмкін емес деп санайды, өйткені оның коммунистік байланыс туралы айтқандарының қандай да бір негізі бар, ол қаншалықты шағын болса да». Тыңдау 36 күнге созылды және ABC және DuMont телеарналары тікелей эфирде көрсетті, оны шамамен 20 миллион адам тамашалады. 32 куәгердің және екі миллион сөзден тұратын куәлікті тыңдағаннан кейін, комитет Маккартидің өзі Шайнге ешқандай дұрыс емес ықпал көрсетпегенін, бірақ Кон «шамадан тыс жабысушылықпен немесе агрессивті күш-жігермен» айналысқанын қорытындылады. Комитет сонымен қатар Армия хатшысы Роберт Стивенс пен Армия кеңесшісі Джон Адамс «Форт-Монмуттағы тергеу мен тыңдауларды тоқтатуға немесе оларға ықпал етуге тырысқандарын» және Адамс «Армия адалдығы және тексеру кеңесінің мүшелеріне сотқа шақыруды жеке өтініш арқылы тоқтатуға күшті және талмай күш салғанын» анықтады. Маккарти үшін комитеттің қорытынды есебінен гөрі, оның кең ауқымды жариялануының оның танымалдығына тигізген жағымсыз әсері маңыздырақ болды. Көптеген көрермендер оны зорлық көрсетуші, бейхабар және адал емес деп санады, ал тыңдаулар туралы газеттердегі күнделікті шолулар көбінесе жағымсыз болды. Тыңдаудың соңында сенатор Стюарт Саймингтон Маккартиге ашулы және болашақты болжайтын ескерту жасады. Маккартидің «Сіз ешкімді алдамайсыз» деген сөзіне Саймингтон: «Сенатор, американдықтар сізге алты апта бойы қарап отыр, сіз де ешкімді алдамайсыз», - деп жауап берді. 1954 жылдың қаңтарында Gallup сауалнамасында сауалнамаға қатысушылардың 50% Маккартиге оң пікір білдірді. Маусым айында бұл көрсеткіш 34%-ға дейін төмендеді. Сол сауалнамаларда Маккартиге қарсы пікір білдіргендердің саны 29%-дан 45%-қа дейін өсті. Республикашылдар мен консерваторлардың санының артуы Маккартиді партияға және антикоммунизмге кедергі ретінде қарастыра бастады. Өкіл Джордж Х. Бендер: «Республикалық партияға деген наразылық күшейіп келеді. Маккартизм – сиқыршылар аулау, жұлдызды палатаның әдістері және азаматтық бостандықтарды жоққа шығарудың синониміне айналды». Ұзақ жылдар бойы коммунизмге қарсы тұрушы репутациясы бар журналист Фредерик Уолтман Нью-Йорк әлемдік телеграммасында Маккартиді сынаған бес бөлімнен тұратын мақалалар сериясын жазды. Ол Маккартидің «антикоммунизм ісіне үлкен зиян келтіргенін» және оны «нақты фактілерді және фактілерге жақын нәрселерді бұрмалаумен» айыптады. Тыңдаулардың ең танымал эпизоды Маккарти мен Армияның бас заңгер өкілі Джозеф Най Уэлч арасындағы пікір алмасу болды. 1954 жылдың 9 маусымында, тыңдаулардың 30-шы күні, Уэлч Рой Конды АҚШ Бас прокуроры Герберт Брауннеллге «күн бату алдында» қорғаныс өнеркәсібіндегі 130 коммунист немесе бүлікшілердің тізімін ұсынуға шақырды. Маккарти араласып, егер Уэлч коммунистік партияға көмектесетін адамдар туралы алаңдаса, Бостондағы оның заң кеңсесіндегі Фред Фишер деген адамды тексеруі керек екенін айтты, ол бір кезде прогрессивті заңгерлер қауымдастығына мүше болған. Фишерді қорғап, Уэлч: «Сенатор, осы сәттен бастап мен сіздің қатыгездігіңізді немесе бейхабарлығыңызды бағалай алмадым деп ойлаймын», - деп жауап берді. Маккарти шабуылға қайта кіріскенде, Уэлч оны үзіп тастады: «Бұл жігітті одан әрі мазаламаңыз, сенатор. Сіз жеткілікті жасадыңыз. Сізде соңғы рет әдептілік сезімі қалды ма, мырза? Сізде әдептілік сезімі жоқ па?» Маккарти тағы да жалғастырғанда, Уэлч оның сөзін бөлді де, төрағадан «келесі куәгерді шақыруды» талап етті. Осы кезде зал аплодисменттерге толып, үзіліс жарияланды.

Өлім

Маккарти 1957 жылдың 2 мамырында Бетесда әскери-теңіз ауруханасында 48 жасында қайтыс болды. Оның өлім куәлігінде өлім себебі "жедел гепатит, себебі белгісіз" деп көрсетілген; оған дейін дәрігерлер оның жағдайының ауыр екенін хабарламаған. Баспасөзде оның алкоголизмнен (бауыр циррозынан) қайтыс болғаны айтылды, бұл пікір қазіргі биографтар тарапынан қабылданады. Оған 70 сенатор қатысқан мемлекеттік жерлеу рәсімі болды, ал Вашингтон қаласындағы Сент-Мэтьюс соборында 100-ден астам дін қызметкерінің және 2000-нан астам адамның қатысуымен салтанатты понтификалдық реквием миссасы өткізілді. Мыңдаған адам оның мәйітін Вашингтонда қарады. Ол Висконсин штатының Аплтон қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінің зиратына жерленді, оған соңғы құрмет көрсету үшін 17 000-нан астам адам Сент-Мэри шіркеуіне келді. Үш сенатор – Джордж В. Малоун, Уильям Э. Дженнер және Герман Велкер – Маккартидің табытын тасымалдаған ұшақпен Вашингтондан Аплтонға ұшып келді. Роберт Ф. Кеннеди Висконсиндегі жерлеу рәсіміне қатысты. Маккартидің артында әйелі Жан және қызы Тирни қалды. 1957 жылдың жазында Маккартидің орнын толтыру үшін қосымша сайлау өтті. Алдын ала сайлауда екі партияның сайлаушылары да Маккартидің мұрасынан бас тартты. Республикалық партияның алғашқы сайлауында губернатор Уолтер Колер жеңіске жетті, ол Маккартидің саясатынан толық үзіліс жасауды қалады; ол бұрынғы өкіл Гленн Роберт Дэвисті жеңді, ол президент Эйзенхауэр коммунизмге жұмсақ көзқарас танытып отыр деп айыптады. Колер қосымша жалпы сайлауда демократ Уильям Проксмайрға есе жіберді. Өзінің орындығына отырғаннан кейін Проксмайр өзінің ізашарына дәстүрлі құрмет көрсетпеді, керісінше Маккарти "Висконсинге, Сенатқа және Америкаға ұят" екенін мәлімдеді. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, Маккарти Висконсин штатының 1-сыныпты Сенат креслосын иеленген немесе сайлауда жеңген соңғы республикашыл болып табылады.

Америкаға қарсы іс-әрекеттер жөніндегі комитет

Маккартидің тыңдаулары жиі Америкаға қарсы іс-қимылдар комитетінің (HUAC) тыңдауларымен жаңылыстырылады. HUAC ең көп танымал болғаны – Алгер Хисс және Голливуд киноиндустриясын тергеуі, нәтижесінде жүздеген актерлер, жазушылар мен режиссерлер «қара тізімге» еніп қалды. HUAC – Өкілдер палатасының комитеті болғандықтан, ол сенатта қызмет еткен Маккартимен тікелей байланысы болмады, алайда Америкаға қарсы іс-қимылдар комитетінің өркендеуіне Маккартидің қызметі де ықпал етті. HUAC 37 жыл (1938–1975) бойы қызмет етті.

Танымал мәдениетте

Өзінің танымалдылығы басталғаннан бастап, Маккарти саяси карикатурашылардың сүйікті нысаны болды. Ол көбінесе Маккартизм мен оның айыптауларына қатысты, әдетте теріс бейнеленді. Герблоктың «Маккартизм» терминін енгізген карикатурасы сенатордың 1950 жылғы ақпан айында Батыс Вирджиния штатының Уиллинг қаласында сөйлеген әйгілі сөзінен кейін екі ай ішінде пайда болды. 1951 жылы Рей Брэдбери «Өрт сөндіруші» атты туындысын жариялады, ол идеяларды басу туралы аллегория болды. Бұл 1953 жылы жарық көрген «Фаренгейт 451» кітабының негізіне айналды. Брэдбери «Фаренгейт 451» кітабын сол кезде (Маккарти дәуірінде) АҚШ-та кітаптарды өртеу қаупіне байланысты алаңдаушылығынан жазғанын айтты. Боб Хоуп Маккарти туралы әзілдер айтқан алғашқы комедия актерлерінің бірі болды. 1952 жылғы Рождестволық шоу барысында Хоуп, Джо Маккартиге Қызыл қорқынышқа қарамастан, қызыл костюмін киетінін хабарлау үшін Санта Клаустың хат жазғаны туралы әзіл айтты. Хоуп көпшілікке ұнағандықтан Маккарти туралы әзілдерін жалғастырды, бірақ кейбір жек көру хаттарын да алды. 1953 жылы танымал «Pogo» комиксінде Simple J. Malarkey кейіпкері енгізілді – Маккартиге ұқсас, жауырынып, қулық ойлап жүретін жабайы мысық. Род-Айленд штатының газет редакторы комикс авторына наразылық білдіргеннен кейін, автор Уолт Келли Маларки кейіпкерін бетін жасырып, басын қаппен жапқан күйінде бейнелеуге кірісті. Бұл Маларки Род-Айленд қызыл тауығынан жасырынып жүргенін көрсетеді, бұл Маларки кейіпкеріне байланысты туған дау-дамайға анық сілтеме болды. 1953 жылы драматург Артур Миллер «Сыңқыр» атты пьесасын жариялады, онда Салемдегі сиқыршыларға қарсы сот процесін Маккартизммен салыстырды. Оның даңқы арта келе, Маккарти күлкі мен пародиенің нысанына айналды. Ол түнгі клубтар мен радиодағы пародисттер арқылы бейнеленді, сондай-ақ «Mad» журналында, «The Red Skelton Show» және басқа да жерлерде сатираланды. 1954 жылы сенаторды мазақтайтын бірнеше комедиялық әндер жарық көрді, соның ішінде Стэн Фреберг пен Доус Батлердің «Порт-оф-Ордер» әні, Хал Блоктың «Сенатор Маккарти Блюз» әні және «Макнамараның тобы» әуенімен орындалған Джо Глейзердің «Джо Маккартидің тобы» әні. Сондай-ақ 1954 жылы радио комедиялық дуэті Боб пен Рей Маккартиді «Коммисар Карстерс» кейіпкері арқылы «Мэри Бэкстейдж, асыл әйел» саппа операсында пародиалады. Сол жылы Канада радиокорпорациясы «Зерттеуші» атты сатиралық радиоспектакльді көрсетті, ондағы басты кейіпкер Маккартидің анық еліктеуі болды. Шоудың жазбасы АҚШ-та танымал болды және президент Эйзенхауэрдің кабинет отырыстарында ойнатылған деген хабар бар. 1953 жылы Теодор Стердженнің «Мистер Костелло, батыр» атты әңгімесін белгілі журналист және жазушы Пол Уильямс «Сенатор Джозеф Маккарти туралы, оның кім болғаны және не істегені туралы жасалған ең ұлы әңгіме» деп сипаттады.

Цензурадан кейінгі реакция

Мистер Костелло, "Батыр" 1958 жылы X Minus One радиоспектакліне бейімделді және 1956 жылғы 3 шілдеде эфирге шықты. Радиодағы бейімделу сюжеттің көп бөлігін сақтайды, бірақ баяндаушыны толығымен өзгертеді және тіпті оған Костелло мырзаның өзі айтқан түпнұсқадағы сөйлемді береді, бұл оқиғаның мәнерін айтарлықтай өзгертеді. 1977 жылғы сұхбатында Стерджен осы оқиғаны жазуға оны ағымдағы Маккарти тыңдаулары туралы алаңдаушылықтың түрткі болғанын айтты. Ричард Кондонның 1959 жылғы "Манчжуриялық кандидат" романында Маккартидің көркем бейнесі орталық рөлде болды. Сенатор Джон Изелиннің кейіпкері, демагогиялық антикоммунист, Маккартиге өте ұқсас, тіпті федералды үкіметте жұмыс істейтін коммунистердің санын әртүрлі түрде көрсетеді. Ол 1962 жылғы фильмде де маңызды кейіпкер болып қалады. Ален Дрюридің 1962 жылғы "Кеңес бер және келісім" романында Маккартиге негізделген, өте ынталы демагог – сенатор Фред Ван Акерман бейнеленген. Романдық сенатор – Кеңес Одағына бағынуды ұсынған ультралиберал болғанымен, оның бейнесі Маккартидің мінезі мен әдістері туралы халықтың қабылдауына өте ұқсайды. Маккартиді Питер Бойл 1977 жылғы Эмми жүлдесін алған телефильмде ойнады. Ол 1992 жылғы HBO фильмінде Джо Дон Бейкер бейнеледі. Маккартидің өзінен алынған архивтік кадрлар 2005 жылғы Эдвард Р. Мэрроу туралы "Жақсы түн және сәттілік" фильмінде және Маккартиге қарсы шыққан "See It Now" эпизодында қолданылды. Неміс-француздық "The Real American – Joe McCarthy" (2012) деректі драмасында, Лутц Хахмайстер режиссерлік еткен, Маккартиді британдық актер және комедияшы Джон Сешнс ойнайды. Ли Дэниелстің 2020 жылғы "АҚШ Билли Холидейге қарсы" фильмінде Маккартиді актер Рэнди Дэвисон сомдады. R.E.M. тобының 1987 жылғы "Document" альбомындағы "Exhuming McCarthy" әні көбінесе Маккарти туралы айтады және Армия Маккарти тыңдауларынан дыбыс үзінділерін қамтиды. "Джо" Маккарти Билли Джоэлдің 1989 жылғы "Біз отты жақпадық" әнінде де еске алынады. Маккартизм – Барбара Кингсолвердің "Лакуна" романының тақырыптарының бірі. Маккарти – Showtime теледрамасы "Саяхатшы жолдастарда" екінші дәрежелі кейіпкер.

Қайта қарау

Маккарти әлі де даулы тұлға болып қала береді. Танымал тарихшы және Гудзон институтының аға ғылыми қызметкері Артур Герман, жаңа дәлелдер – Венонаның шифрланған совет хаттары, қазір Батысқа ашылған совет тыңшылық деректері және Маккартидің кіші комитетінің жабық тыңдауларының жаңадан жарияланған стенограммалары – Маккартиді ішінара ақтағанын, оның коммунистерді анықтауының кейбірі дұрыс болғанын және 1940-1950 жылдары АҚШ-тағы совет тыңшылық қызметінің масштабы көптеген ғалымдар күдіктенгеннен де үлкен болғанын көрсеткенін айтады. "Тарихтың қара тізіміне түсірілгендер: сенатор Джо Маккартидің айтылмаған тарихы және Американың жауларына қарсы күресі" атты кітабында журналист М. Стентон Эванс Венона құжаттарынан алынған дәлелдер совет агенттерінің елеулі енуін көрсетіп тұрғанын атап өтеді. Венона шифрларын жан-жақты зерттеген тарихшы Джон Эрл Хейнс Германның Маккартиді ақтауға жасаған әрекеттерін сынап, Маккартидің «антикоммунизмді партиялық қаруға айналдыру» әрекеті «соғыстан кейінгі антикоммунистік консенсусты» қауіпке тікелей шалғандығын, осылайша антикоммунистік күш-жігерге көмектесуден гөрі зиян келтіргенін мәлімдеді. Хейнс Маккарти қолданған немесе сілтеме жасаған тізімдердегі 159 адамның тек тоғызы совет тыңшылық қызметіне көмектескенін дәлелдейтін нақты дәлелдер бар екенін қорытындылады. Венона және басқа да дәлелдерге сүйенсек, бірнеше жүз совет тыңшысы белгілі болғанмен, көпшілігі Маккарти есімдерін атамаған. Хейнстің жеке пікірі бойынша, Маккарти тізіміндегі айыпталушылардың көпшілігі, мүмкін, қауіпсіздікке қауіп төндіретін болса, қалғандарының аз бөлігі, мүмкін, ешқандай қауіпті құрамайтындығы, ал бірнешеуінің мүлдем қауіпті еместігі анық.

Екіншілік көздер

Андерсон, Джек және Мэй, Рональд В. (1952). Маккарти: адам, сенатор, "изм", "Бикон Пресс". Кабальеро, Раймонд. Маккартизм және Клинтон Дженкс. Норман: Оклахома университетінің баспасы, 2019. Кросби, Дональд Ф. "Иезуиттер мен Джо Маккарти". Шіркеу тарихы 1977, 46(3): 374–388. Толық мәтін: Jstor. Гаугер, Майкл. "Малғары суреттер: Тікелей теледидар хабарлары және Армия Маккарти тыңдауларының көрермендері". Тарихшы 2005, 67(4): 678–693. Толық мәтін: Swetswise, Ingenta және Ebsco. Көрермендер рейтингісі тыңдауларды көбінесе аз адамның тамашалағанын көрсетеді.