Кіріспе

Жыл сайынғы халықаралық клубтық футбол жарысы, Оңтүстік Америка клубтық турнирі Копа Либертадорес және Копа Судамерика жеңімпаздары арасында өткізіледі.

CONMEBOL Recopa Sudamericana (CONMEBOL Recopa Sul Americana), сондай-ақ Recopa Sudamericana немесе CONMEBOL Recopa деп те аталады, жай ғана Recopa (reˈkopa, ʁɛˈkɔpɐ; "Жеңімпаздар кубогы") – 1988 жылдан бері CONMEBOL ұйымдастырған жыл сайынғы халықаралық клубтық футбол жарысы. Бұл жарыс өткен жылғы Копа Либертадорес және Копа Судамериканың чемпиондары арасындағы матч. Жарыс өмірінде бірнеше форматтар болды. Алғашқыда Копа Либертадорес және Суперкопа Либертадорес чемпиондары бақ сынасты. 1998 жылы Суперкопа Либертадорес тоқтатылып, Recopa уақытша тоқтатылды. Қазіргі таңда екі ойыннан тұратын серия немесе бейтарап алаңда бір матч өткізіледі. Аталған турнирлермен бірге клуб бір жыл ішінде немесе маусымда CONMEBOL Treble-ді жеңу мүмкіндігіне ие. Дегенмен, егер Копа Либертадорес және Копа Судамериканы бір команда жеңсе, Копа Либертадорес ережелерінің 1.7-бабына сәйкес, екі турнирдің де күміс жүлдегерлері Recopa-да ойнайтын команданы анықтау үшін бір немесе екі матч өткізеді. Жарыстың соңғы чемпионы – бразилиялық «Флуминенсе» клубы, ол 2024 жылғы жарыста LDU Quito клубын жеңді. Аргентиналық «Бока Хуниорс» клубы төрт рет жеңіске жетіп, кубок тарихындағы ең табысты клуб атанды. Бразилиялық клубтар ең көп жеңіс – он бір жеңіс тіркесе, Бразилияда ең көп жеңімпаз команда – сегіз клуб атаққа ие болды. Кубокты 17 клуб жеңіп алды, ал төрт клуб оны қатарынан жеңіп алды: «Сан-Паулу», LDU Quito, «Бока Хуниорс» және «Ривер Плейт» 1994, 2010, 2006 және 2016 жылдары сәйкесінше атақты қорғады.

Тарих

1988 жылы Суперкубок Судамерикана құрылған кезде Оңтүстік Америкада жаңа континенталдық Суперкубок жарысы мүмкін болды. КОНМЕБОЛ жаңа жарысты 1970 және 1971 жылдары өткен Клубтар арасындағы Оңтүстік Америка Кубогының құрметіне атады. Оңтүстік Американың екі ірі клубтық жарысының жеңімпаздары арасында өтетін Рекопа Судамерикана, 1968 жылы құрылған Рекопа Судамериканамен хронологиялық байланысы жоқ, ол Оңтүстік Американың клубтар арасындағы Кубок иегерлерінің арасында өткізілді. Бірінші ойын 1989 жылы өтті, онда уругвайлық «Насьональ» аргентиналық «Расингті» екі ойын қорытындысымен 4:1 есебімен жеңіп, жүлдегер атанды. 1990 жылғы жарыс кестесінің қиындықтары мен саяси мәселелерге байланысты Майамиде «Атлетико Насьональ» және «Бока Хуниорс» командалары арасында өтті, соңғысы 0:1 есебімен жеңіске жетті. Парагвайдың «Олимпиясы» Копа Либертадорес пен Суперкубок Судамерикананы жеңіп алғандықтан, матч өткізбей-ақ Рекопа Судамерикананың иегері атанды. КОНМЕБОЛ «Олимпияны» 1991 жылғы жарыстың автоматты жеңімпазы деп жариялады. 1992 жылы және 1994 жылдан 1997 жылға дейін жарыс Жапонияда өтті. Чилидің «Коло-Коло» командасы 1992 жылғы финалда «Крузейроны» 0:0 есебімен тең түскеннен кейін пенальтилер сериясында 5:4 есебімен жеңіп алды. Паулистаның алтын буынының жеңіс тізіміне адал болған «Сан-Паулу» 1993 және 1994 жылғы финалдарда жеңіп, титулды сақтап қалған алғашқы команда болды. 1993 жылғы финал кестесінің тығыздығына байланысты Бразилия чемпионатының аясында өтті және ол бір елден екі команданың қатысқан алғашқы Рекопасы болды. «Сан-Паулу» екінші рет бразилиялық командалардың қатысуымен өткен финалда «Ботафогоны» жеңіп, жүлдегер атанды. «Сан-Паулу» Копа Либертадорес пен Суперкубок Судамерикананы жеңіп алғандықтан, КОНМЕБОЛ Копа КОНМЕБОЛ жеңімпазы «Ботафогоға» Рекопа Судамерикана үшін күш сынастыруға мүмкіндік берді, бірақ ол қорғаныстағы чемпиондарға 3:1 есебімен есе жіберді. Аргентина 1995 жылы тек аргентиналық командалардың қатысуымен өткен жарысқа еліктеді. Хорхе Бурручага басқарған «Индепендьенте» Токиода Карлос Бьянкидің «Велес Сарсфилдін» 1:0 есебімен жеңіп, жеңімпаз атанды. «Индепендьенте» екінші рет финалға қатысып, «Гремиодан» 4:1 есебімен жеңілгеннен кейін титулын жоғалтты. 1997 жылғы жарысты «Велес Сарсфилд» жеңіп алды, ол халықаралық аренадағы соңғы табысы болды. 1992 және 1993 жылдары жүлдегер атануға жетпеген «Крузейро» 1998 жылы Кубок Меркосур аясында өткен жарысты жеңіп алды. Бұл финалдық серия қатысушы командалар тиісті іріктеу турнирлерін жеңгеннен кейін екі жыл өткен соң өтті. 1998 жылғы маусымның соңында КОНМЕБОЛ Суперкубок Судамерикананы тоқтатты. Маңызды қосалқы турнирдің болмауына байланысты Рекопа Судамерикана 1999 жылдан 2002 жылға дейін тоқтап тұрды. Алайда, жаңа Копа Судамерикана жарысы бәсекелестікті қайта жандандырды, нәтижесінде «Олимпия» 2003 жылы Лос-Анджелесте өткен финалда жеңіске жетті. Екінші жыл қатарынан бейтарап алаңда өткен ойында «Сиенсиано» пенальтилер сериясында «Бока Хуниорсты» жеңіп, екінші халықаралық титулын жеңіп алды. 2005 жылдан бастап Рекопа Судамерикана екі ойын жүйесі бойынша, үй және сырт алаңда өткізіледі. 2004 жылғы Копа Либертадорес финалының қайталамасында «Бока Хуниорс» «Онс Кальдасты» 4:3 есебімен жеңіп, осы ойындағы жеңілісті өтеді. 2008 жылғы жарыста «Бока Хуниорс» төртінші рет жеңіп, халықаралық аренадағы ең соңғы жеңісімен көптеген халықаралық жүлделерді жеңіп алған клубтардың қатарында көшбасшы болды. «LDU Quito» 2010 жылы «Эстудиантеске» қарсы титулын сәтті қорғады. Олар титулды сақтап қалған үшінші команда болды.

Формат

Әлемдегі көптеген басқа жарыстардан өзгеше, Recopa Sudamericana турнирінде қосымша уақыт тағайындалмайды – бұл спорт ережелерінде ойынды шешу үшін және матчты тең деп жариялаудан немесе голдар есебімен шешуден алдын алу үшін қарастырылған қосымша кезең. Сондай-ақ, екі команда өз алаңында бір реттен ойнаған кезде, егер жиынтық есеп тең болса, шешімді қабылдау үшін голдар есебі қолданылмайды. 1988 жылдан 1995 жылға дейін командалар жеңіске 2 ұпай, тең түсуге 1 ұпай, жеңіліске 0 ұпай алатын. 1995 жылдан бастап, ФИФА 1995 жылы қабылдаған және жеңіске үлкен маңыз берген «жеңіс үшін үш ұпай» стандарты КОНМЕБОЛ-да қолданысқа енді, қазір командалар жеңіске 3 ұпай, тең түсуге 1 ұпай, жеңіліске 0 ұпай ие болады. Егер екі команда да екі ойыннан кейін ұпай саны бойынша тең болса, голдар айырмасы ескеріледі. Голдар айырмасы да тең болған жағдайда, жеңімпазды анықтау үшін пенальтилер сериясы қолданылады.

Жеңіс

Recopa Sudamericana кубогы CONMEBOL-де әрқашан сақталады. Жеңімпаз клубқа толық көлемді репликасы табыс етіледі. Жеңімпаз клубқа 30 алтын медаль, ал күміс жүлдегер клубқа 30 күміс медаль беріледі. Recopa Sudamericana кубогы тарихында көп өзгеріс болған жоқ. Кубок алтын жалатылған денеден және тұғырдан тұрады. Денесі Adidas Tango доптарынан құралған, бұл футбол доптарының табысты және танымал отбасы мен бренді. Ол алғаш рет 1978 жылы Аргентинада өткен ФИФА әлем чемпионатында Tango Durlast ретінде ұсынылды. Допты төрт төртбұрышты жиегі денеден 45 градус бұрышпен шығып тұрған алтын түсті цилиндрлік дене көтеріп тұрады. Тұғыр екі бөлікке бөлінген; тұғырдың жоғарғы бөлігі CONMEBOL эмблемасынан тұрады. Тұғырдың төменгі бөлігінде CONMEBOL эмблемасының астында "RECOPA" деген жазуы бар алтын белгі орналасқан. Сол және оң жақта бұрынғы жеңімпаздардың төсбелгілері бекітілген. Үш рет қатарынан жеңіске жеткен команда кубоктың түпнұсқасын және арнайы құрмет белгісін алады.

Тіркемелер мен статистика

Аргентиналық Леонардо Понцио, Себастьян Батталья, Нери Кардосо, Родриго Паласио және Хесус Датоло, уругвайлық Камило Майада және парагвайлық Клаудио Морел Родригес – үш рекопа Судамерика жеңімпазының медальдарын жеңген жалғыз ойыншылар. Recopa Sudamericana тарихындағы жалпы есеп бойынша ең көп гол соққан ойыншы – Родриго Паласио, ол бес голдың авторы. Леандро Дамиао үш голмен екінші орында тұр. Родриго Паласио мен Леандро Дамиао бір Recopa Sudamericana турнирінде ең көп гол соғып, рекордты бөліседі. Олардың әрқайсысы үш голды 2006 және 2010 жылғы финалдарда соқты. Клаудио Морел Родригес – бұл жарыста ең көп ойын өткізген ойыншы, 5 рет (үш финалда жеңіске жетті), барлығы да 2003 жылды қоспағанда, «Бока Хуниорс» құрамында (онда «Сан-Лоренцо» үшін ойнады). Парагвайлық Хулио Сесар Касерес, аргентиналық Хесус Датоло және бразилиялық Андре – екі командамен Recopa Sudamericana жеңіп алған жалғыз ойыншылар. Касерес 2003 жылы «Олимпия», ал 2008 жылы «Бока Хуниорс» құрамында жеңіске жетті, Датоло 2006 және 2008 жылдары «Бока», ал 2014 жылы «Атлетико Минейро» үшін, ал Андре 2012 жылы «Сантос» және 2014 жылы «Атлетико Минейро» үшін жеңіске жетті. Аргентиналық Марсело Галлардо – үш рет Recopa Sudamericana жеңіп алған жалғыз бас бапкер. Бразилиялық Теле Сантана мен Левир Кульпи, уругвайлық Луис Кубилья және аргентиналық Альфио Базиле – екі рет Recopa Sudamericana жеңіп алған жалғыз бас бапкерлер. Recopa Sudamericana жеңімпаздарының барлығы, Кубилья, Мирко Жожич, Хорхе Фоссати және Эдгардо Баузадан басқа, жеңіске жеткен елдің туған бапкерлері болды. 1992 жылы Чилидің «Colo Colo» командасымен жеңіске жеткен хорват Йожич – Оңтүстік Америкадан емес, турнирде жеңіске жеткен жалғыз бапкер.