Кіріспе

Көптік адам тегінің теориясы

Полигенізм – адам нәсілдерінің әртүрлі (полигенез) тектен шыққан деген көзқарасқа негізделген адам тегінің теориясы. Бұл көзқарас адамзаттың жалғыз тектен шыққандығын айтатын моногендік идеяға қарсы. Қазіргі ғылыми тұжырымдар адам эволюциясының жақсырақ түсінілуіне байланысты полигендік модельдерге көп сенімсіздікпен қарайды. «Африкадан шығу» гипотезасы және оның түрлері адам тегінің ең қабылданған модельдері болып табылады. Полигенізм тарихи түрде ақ нәсілшілдік идеялар мен практикаларды қолдау үшін кеңінен қолданылып келген, еуропалық және еуропалық емес халықтардың ортақ тегін жоққа шығарған. Оны Киелі кітаптағы полигенізмнен – Адам мен Хауа туралы Жаратылыс хикаяты аясындағы белгілі бір нәсілдердің Адамға дейінгі немесе Адаммен бірге жаралғандығын сипаттаудан, және ғылыми полигенізмнен – нәсілдік ғылым идеяларына таксономиялық негіз табуға тырысудан ажыратуға болады.

Шығу тегі

Көптеген ауызша дәстүрлер жаратылыс мифтерінде полигенезді көрсетеді. Мысалы, бамбути мифологиясы және Конго пигмейлерінің басқа жаратылыс оқиғалары пигмейлердің жоғарғы құдайы Конвумның үш түрлі адам тегін үш түрлі сазdan жеке-жеке жаратқанын айтады: бірі қара, бірі ақ және бірі қызыл. Кейбір мәдениеттерде жаратылыс туралы повестегі полигенез этиологиялық қызмет атқарады. Бұл повестер өз тайпасына жатпайтын басқа халықтардың болуын түсіндіреді. Сонымен қатар, жаратылыс мифіне қатысты тайпа немесе этникалық топ пен басқа халықтардың жаратылуы арасындағы айырмашылықтар тайпалық немесе этникалық бірлікті нығайтуға, сырттан келгендермен қарым-қатынаста сақтық таныту қажеттігіне немесе сол тайпа мен олардың діни жүйесінің құдайлары арасындағы қарым-қатынастың ерекшелігін күшейтуге қызмет етеді. Мысалы, Жаңа Гвинеяның оңтүстік-батыс жағалауында қоныстанған аңшы-жинаушы Асмат тайпасының жаратылыс мифін қарастырайық. Бұл миф бойынша, Асматтар құдайлар ағаштан жасалған мүсіндерді салтанатты үйге орналастырып, барабан соғып бастағанда пайда болған. Мүсіндер тірі адамдарға айналып, билеуге кіріскен. Біраз уақыттан кейін үлкен қолтырауыр осы ғибадатханаға шабуыл жасауға тырысқан, бірақ құдайдың күшімен жеңілген. Қолтырауыр бірнеше бөлікке бөлініп, әртүрлі бағытта лақтырылған. Әрбір бөлігі Асмат тайпасына белгілі басқа тайпаның біріне айналған. Бұл идея ежелгі грек және рим әдебиеттерінде де кездеседі. Мысалы, Рим императоры Юлиан Мүртад өзінің "Құдайға арналған хатында" Зевстің ер және әйел адамдарды бірнеше рет жаратқанына сенетінін жазған. Юлиан өзінің "Галилеялықтарға қарсы" еңбегінде осы сеніміне негізделген дәлелдер келтірген. Юлиан германдықтар мен скифтердің (солтүстік халықтар) дене бітімі (яғни, тері түсі және басқа да белгілері) эфиопиялықтардан өзгеше екенін байқаған. Сондықтан ол физикалық ерекшеліктердің осындай айырмашылығының ортақ ата-тектен пайда болғанын көзге елестете алмады және әртүрлі нәсілдер үшін жеке жаратылыстарды сақтады. Ерте классикалық және ортағасырлық географияда полигенез идеясы антиподтардың (антихтондар) болу мүмкіндігі туралы ұсынысқа байланысты пайда болды. Кейбіреулер бұл тұрғындардың географиялық шетке орналасқандығына байланысты бөлек шығу тегі болғанын санайды. Айнұ халқының дінінде олардың ата-бабалары басқа халықтардан бөлек аспаннан жерге келгендігі айтылады. Айнұ жаратылысы туралы мифті қараңыз.

Негізгі наным-сенімдері

Дәстүр бойынша, яһудилердің, христиандардың және мұсылмандардың көпшілігі моногенизмді қабылдады, яғни қазіргі заманғы барлық адамдар түпкілікті түрде Адам мен Хауа деп аталатын бір жұптан тараған. Осы контексте полигендік – адамзаттың шығу тегін түсіндірудің барлық баламалы жолдары, онда екінен астам жеке «алғашқы адамдар» болған. Полигендіктің осы анықтамасы кейбір жаратылысшылар мен Рим-католик шіркеуінде әлі де қолданылады (Humani generis қараңыз). Адамның шығу тегі туралы эволюциялық парадигманың дамуымен ғылыми қауымдастықта біртүрлі «алғашқы еркек» пен «алғашқы әйел» болған емес, олар алғашқы нағыз адамдарды құрап, қазіргі заманғы адамдардың барлық тегі оларға тоқсанда екені кеңінен мойындалды. Егер Адам мен Хауа тарихи тұлғалар болған болса, олар бір түрдің әлдеқайда үлкен популяциясының мүшелері болған. Дегенмен, адамның шығу тегі туралы ғылыми түсіндірмеде барлық қазіргі заманғы адамдардың тікелей ата-бабалары тұрақты гендер ағыны арқылы бір популяция ретінде біріккен. Сондықтан, бүкіл адам популяциясы деңгейінде адамның шығу тегін түсіндіру моногенизм ретінде жіктеледі. Барлық қазіргі заманғы адамдар осы бір ата-бабадан шыққан. Қазіргі полигендер теологиялық немесе ғылыми моногенизмді қабылдамайды. Олар адам расаларының арасындағы айырмашылықты моногенизммен немесе қазіргі заманғы адамдардың Африкадан шыққаннан бергі эволюциялық процестермен түсіндіруге болмайды деп санайды. Полигендер адам расалары бір түрге жататындығы туралы пікірді жоққа шығарады, себебі олар бір-бірімен шағылыса алады. Бірнеше полигендік гипотезалар бар, соның ішінде библиялық жаратылысшыл полигендік және полигендік эволюция.

Адамға дейінгі дәстүр

Адамнан бұрын адам тектес тіршілік иелері болған деген ұғым бар. Бұл идея 17 ғасырда Исаак Ла Пейрерден бастау алады.

Адамдыққа қарсылық

Ко-адамизм тұжырымы бір Адам ғана емес, бірнеше адамдар болғанын – Жер бетіндегі әртүрлі аймақтарда бір уақытта жаратылған шағын топтар – және де, осылайша, әртүрлі нәсілдер жеке-жеке жаратылғанын айтады. Ко-адамизм идеясы 1520 жылға дейін Парацельсқа дейін жетеді. 16 ғасырдағы ко-адамизмнің басқа да жақтастары Томас Харриот пен Уолтер Рэли болды, олар Солтүстік Американың жергілікті халқының өзгеше шығу тегін теориялық тұрғыдан қарастырды. 1591 жылы Джордано Бруно яһудилер мен эфиопиялықтардың тегі бір екенін ешкім елестете алмайтынын, демек Құдай жеке Адамдарды жаратқан немесе африкалықтар Адамнан бұрынғы нәсілдердің ұрпақтары болуы керек деп аргументтеді. 1732 жылы «Co adamitae немесе келесі екі парадоксқа дәлелдеме» атты ко-адамизмді қолдайтын анонимді діни мақала жарық көрді, атап айтқанда: I. Адаммен бірге басқа да адамдар жаратылған, және II. Періштелер құлаған жоқ. Генри Хоум, лорд Кемс, ко-адамизмге сенуші болды. Хоум Құдайдың Жер бетіндегі әртүрлі нәсілдерді жеке аймақтарда жаратқанына сенді. 1734 жылы жарық көрген «Адам тарихының очерктері» атты кітабында Хоум қоршаған ортаның, климаттың немесе қоғамдық жағдайдың нәсілдік айырмашылықтарды түсіндіре алмайтынын, сондықтан нәсілдер бөлек, ерекше тектен шыққан болуы керек деп мәлімдеді. Чарльз Уайт та ко-адамизмді қолдаушы болды, бірақ ол өз көзқарастарын қолдау үшін теологияны аз пайдаланды. 1799 жылы жарық көрген Уайттың «Адамдағы жүйелі градация туралы есептемесі» полигенетизмнің эмпириялық негізін ұсынды. Уайт француз натуралисі Жорж Луи Леклерк, Буффон графының, тек бір түрлер ғана будандаса алады деген аргументін жоққа шығара отырып, полигенетизм теориясын қорғады, мысалы, түлкілер, қасқырлар және шақалдар сияқты гибридтік түрлерге нұсқады, олар әлі де араласа алатын жеке топтар болды. Англиялық натуралист Чарльз Гамильтон Смит полигенетист болды: ол нәсілдер жеке-жеке жаратылғанына сенді. 1848 жылы «Адамзат түрінің табиғи тарихы» атты кітабын жариялады. Кітапта ол әрқашан үш негізгі адам типі болғанын мәлімдеді: кавказоид, монголоид және негроид. Ол сондай-ақ Америкадағы полигенетист Сэмюэл Джордж Мортонның жұмысына сілтеме жасады. Сэмюэл Книланд кітаптың американдық басылымына 84 беттік кіріспе жазды, онда ол полигенетизмді жақтаушы креационизмді қолдайтын дәлелдерді және Киелі кітаптың бірнеше Адаммен толық үйлесімді екенін көрсетті. Джон Уильям Коленсо, теолог және Киелі кітапты зерттеуші, ко-адамизмге сенетін полигенетист болды. Коленсо Мысырдағы ескерткіштер мен артефактілерді көрсетіп, барлық нәсілдердің бір атадан тарағанын айтқан моногенетизмді жоққа шығарды. Мысалы, ежелгі Мысырдың нәсілдер бейнелемелері нәсілдердің сол кездегі келбетін дәл көрсетті. Египтологиялық дәлелдер түрлі нәсілдер арасындағы бас сүйегінің пішіні, дене құрылысы, түсі және физиономиясының ерекше тұрақты айырмашылықтарын көрсетті, оларды библиялық моногенезбен келісу қиын. Коленсо нәсілдер арасындағы айырмашылықтар соншалықты үлкен болғандықтан, барлық нәсілдердің бірнеше мың жыл бұрын бір атадан тарауы мүмкін емес деп сенді. Ол климаттың нәсілдік өзгеріске әсер ететініне сенбеді және басқа да библиялық полигенетистермен бірге моногенетистер Киелі кітапты дұрыс түсіндірмеген деп санайтын. Коленсо былай деді: «Адамзат расасы, қазіргі күйінде, шынымен бір жұптан емес, бірнеше жұптан шыққан болуы ықтимал». Коленсо полигенетизмнің расистік көзқарастар мен тәжірибелерге себеп болғанын жоққа шығарды; көптеген басқа полигенетистер сияқты ол моногенетизмнің құлдық пен расизмнің себебі деп мәлімдеді. Коленсо әр нәсіл әр түрлі ата-анадан шыққанын және барлық нәсілдерді Құдай тең жаратқанын айтты.

Атеистік полигенізм

Лансдаунның (2006) сөзінше, "Полигендік, түрлі адам түрлері туралы ұғым, дінге қарсы және "атеистік" деп есептелді; оны тек қана оқшауланған және догмадан тыс ойлаушылар қолдады". Атеистік полигенділікті ең белгілісі Ефрем Скьер (1821–1888) жақтады. 19-шы ғасырдағы Еуропада көпшілік полигенділікті ұнатты, себебі көптеген адамдар оның Төрелік кітабына қайшы келетініне және діни моногенділіктен гөрі ғылымирақ екеніне сенді. Британдық атеист көшбасшысы Чарльз Брэдлоу да полигенез теориясына қызығушылық танытты. Ол оны Төрелік кітабындағы жаратылыс туралы айтылғандарды жоққа шығару үшін пайдалы деп санады.

Ғылыми полигендік

Ғылыми полигенізм – әртүрлі аймақтарда өмір сүретін адамдардың белгілеріндегі айырмашылықты түсіндіруге ғылыми әдіс қолданылып жасалған гипотезалар жиынтығы. Ғсырлар бойы полигендік гипотезалар дәлірек ғылыми теориялармен жоққа шығарылды. 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында көптеген елдер отаршылдық кеңею, жаңалықтардың ашылуы, теңіз саяхаттары және сауда жолдарының өсуі нәтижесінде басқа елдерден келген түрлі нәсілдермен қарым-қатынас жасауды бастады. Әртүрлі нәсілдермен кездесу салдарынан, көптеген адамдар басқа нәсілдермен ортақ тегі бар екеніне сенбеді, себебі нәсілдер арасындағы айырмашылықтар тым күшті болды. Көптеген саяхатшылар мен ғалымдар басқа елдерге барып, түрлі нәсілдерді байқап, зерттеді және өздерінің қорытындыларын жазды. Кейін олар өз елдеріне оралып, өз зерттеулері туралы кітаптар мен мақалалар жариялады және дәлелдер полигенізмді қолдайды деп мәлімдеді.

XIX ғасыр көзқарасы

Полигендік 19 ғасырда ең кең таралды. Француз табиғаттанушысы және зоологы Жорж Кувьедің нәсілдерді зерттеулері ғылыми полигендік пен ғылыми нәсілшілдікке ықпал етті. Бұл теориялар «өркениеттен» «жабайылыққа» дейінгі градацияны ұсынды, бірден еуропалықтардың шетел аймақтарын жаулап алуын ақтады және еуропалықтардың өркениеттік күш ретіндегі бірегей рөліне сенуді күшейтті.

Причард

Ғылыми полигенізм 1820 жылдары Францияда Джеймс Коулс Причардтың 1813 жылы жарық көрген және моногенізмнің алғашқы еңбегі саналған «Адамның физикалық тарихына қатысты зерттеулер» еңбегіне жауап ретінде кең таралды. Францияда Причардтың моногенізміне қарсы тұру мақсатымен полигенізмді қолдайтын антропологиялық мектеп құрылды. Осы кезеңдегі негізгі француз полигеншілері – натуралист Жан Батист Бори де Сент-Винсент және Жорж Кувьедің шәкірті Луи Антуан Десмулин (1796–1828) болды.

Рециус

Андерс Ретциус, швед анатомия профессоры, полигенші болған. Ретциус көптеген түрлі бас сүйектерін зерттеді, және бас сүйектерінің мұндай айырмашылығына байланысты, ол түрлердің жекелеп дамыған тегі бар деген сенімде болды.

Кейінгі еуропалық үрдістер

Полигендік мектептер 1830 және 1840 жылдары Еуропа бойынша пайда болды. Шотланд анатомист және зоолог Роберт Нокс өмірінің соңғы жартысын полигенділікті қолдауға жұмсады; ол 1850 жылғы "Адамдардың нәсілдері" атты еңбегінде "[н]әсілдік есімдер мыңдаған жылдар бойы өзгермейді және оларды түрлі түрлер деп атау керек" деген пікірді айтты. Нокспен бірге жұмыс істеген Джеймс Хант та полигенділікті жақтады. 1863 жылы ол "Табиғаттағы негрлердің орны" деген мақала жариялады, ол Ноксқа қайтыс болғаннан кейін арналды. Осы даулы мақалада Хант Конфедерациядағы полигенділік пен құлдықты қолдады. Шотланд дәрігері және колониялық әкімші Джон Кроуфурд полигендік көзқарасты ұстанды. Ол түрлі нәсілдердің қай жерде орналасқанын зерттеді және әр түрлі нәсілдерді Құдай белгілі бір аймақтарда, климаттық жағдайға байланысты жеке-жеке жаратқан деп сенді.

Америкалық көзқарастар

Чарльз Колдуэлл, родившийся в 1772 году и умерший в 1853 году, был одним из первых сторонников полигенеза в Америке. Колдуэлл критиковал позицию о том, что среда является причиной расовых различий, и вместо этого утверждал, что четыре расы – кавказская, монгольская, американские индейцы и африканская – были четырьмя различными видами, созданными Богом отдельно. Чарльз Пикеринг (натуралист) был библиотекарем и хранителем Академии естественных наук. В 1843 году он отправился в Африку и Индию для изучения человеческих рас. В 1848 году Пикеринг опубликовал труд «Расы человека и их географическое распространение», в котором перечислил одиннадцать рас. Полигенез вошел в основную научную мысль в Америке в середине 19 века благодаря работам нескольких натуралистов, таких как Самуэль Джордж Мортон и Чарльз Пикеринг, а также египтолога Джорджа Глиддона, хирурга Джозиа Кларка Нотта и, особенно, палеонтолога и геолога Луи Агасси в Соединенных Штатах. Все они внесли вклад в крупную этнологическую работу в 738 страниц под названием «Типы человечества», опубликованную в 1854 году и имевшую большой успех; за ней последовало продолжение «Коренные расы Земли» (1857). Эти работы вызвали первые формальные дебаты между полигенетистами и моногенетистами по всей Америке, а сторонники полигенетической школы стали известны как плюралисты. Поскольку Луи Агасси поддержал плюралистов, полигенез получил широкое общественное одобрение и распространение в 1840-1860-х годах. В этот период в American Journal of Science and Arts было опубликовано множество статей, продвигающих полигенетические взгляды. Археолог Эфраим Джордж Сквайр помог полигенезу Мортона, раскопав древний череп из курганов Среднего Запада и отправив его рисунок Мортону. Мортон обнаружил поразительное сходство с черепами из Центральной и Южной Америки, что подтвердило его убеждение в том, что народы американских индейцев имеют общее и местное происхождение. Полигенез Мортона явно указывал на то, что строители курганов были расой американских индейцев с древней историей, они не мигрировали из Азии, и их физическая форма по существу осталась неизменной у их потомков. И Сквайр, и Глиддон продемонстрировали Мортону постоянство расовых характеристик и пригодность каждой расы к региону, для которого она была создана. Американские индейцы поддержали выводы Мортона, в то время как некоторые белые археологи поддержали Мортона. Другие, такие как Уильям Пиджон, не приняли выводы Мортона, поскольку в то время некоторые белые археологи, такие как Пиджон, не могли поверить, что коренные американцы создали археологические останки, которые они видели вокруг себя; вместо этого Уильям Пиджон написал книгу под названием «Традиции Ди Ку Да и антикварные исследования» в 1858 году. В книге Пиджон пытается доказать, что Америка первой была заселена исчезнувшей расой, культурно превосходящей и существовавшей раньше американских индейцев, и что строители курганов не были коренными американцами. Книга Пиджона оказалась в основном мистификацией. Известный археолог Теодор Г. Льюис позже раскрыл, что Пиджон сфабриковал большую часть своих исследований и исказил значительную их часть, нанеся на карту курганы там, где их не было, и изменив расположение существующих курганных групп в соответствии со своими потребностями. Работа Мортона получила больше поддержки, поскольку его работа считалась свидетельством истинной объективной науки, в отличие от других, таких как Пиджон. Мортон завоевал репутацию великого собирателя данных и объективиста американской науки. Оливер Венделл Холмс похвалил Мортона за «строгий и осторожный характер» его работ, которые «по самой своей природе являются постоянными данными для всех будущих исследователей этнологии». К 1850 году Агасси разработал уникальную форму коадамизма. Он верил, что Бог создал несколько различных зоологических провинций с разными расами в них, но также фауну и животных, специфичных для этих регионов. Эссе Агасси, продвигающее эту теорию с картами зоологических зон, было приложено в качестве предисловия к «Типам человечества» в сотрудничестве с Мортоном, Глиддоном, Ноттом и другими. Теория Агасси получила некоторую поддержку среди христиан, и он часто писал статьи в христианских журналах, утверждая, что его взгляды на полигенез совместимы с Библией. Однако христианские фундаменталисты, придерживавшиеся креационизма молодой Земли и строгого моногенеза (то есть все люди на Земле произошли от Адама и Евы), нападали на его взгляды, а также на взгляды Глиддона и Нотта. В отличие от Джозиа Нотта, владельца рабов из Алабамы, Агасси никогда не был сторонником рабства. Он утверждал, что его взгляды не имеют отношения к политике.

1860 жылдардағы эволюциялық идеялар мен пікірталастардың әсері

Расалар бөлек болған және гибридизация арқылы біріккен, бірақ олардың ортақ түбірден шыққан түрлер емес деген пікір 1859 жылы Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» еңбегі жарық көргеннен кейін күмәндандырылды, оған Агассис өмірінің соңына дейін қарсы болды. Дегенмен, полигендіктің ықпалы көп жылдар бойы сақталды. Мысалы, кейбір африкалық халықтар ежелгі заманда ақ нәсілдік шапқыншылықтың ұрпақтары екенін айтқан Хамит гипотезасы полигендізмінің әсерімен қалыптасты және 1950 жылдарға дейін тіл білімі мен антропологияда басымдық танытты. Дарвин бұл кезеңде адамның шығу тегін тікелей қарастырмады, ал пікірталас бірнеше жылға созылды. 1863 жылы Америка Азамат соғысының тұсында, жоюшылыққа қарсы болған Этнологиялық қоғамға қарсы Лондон Антропологиялық қоғамы құрылды. Антропологтар Конфедерация өкілі Генри Хотцты өз кеңесінде тұрақты түрде ұстады. Екі қоғам 1871 жылы Антропологиялық институтты құру үшін біріккенге дейін келіспеушіліктерін шеше алмады. Француз табиғаттанушысы және анатомы Жорж Пуше полигендік көзқараста болды. Пуше ғылымның бірнеше саласына үлес қосты және балықтар мен киттердің салыстырмалы анатомиясына маманданған. Ол полигенділіктің жақтаушысы болды және 1858 жылы жарық көрген «De la Pluralité des Races Humaines» атты антропологиялық еңбегінің авторы еді, ол 1864 жылы Антропологиялық қоғам тарапынан «Адам нәсілдерінің көптігі» деп ағылшын тіліне аударылды. Джон Турнам және Джозеф Барнард Дэвис 1865 жылы краниометрия үшін маңызды болған «Crania Britannica» атты екі томдық еңбек жариялады. Турнам мен Дэвис екеуі де әртүрлі нәсілдер бөлек жаратылған деген полигендік сенімде болды. Дэвис бас сүйектерді жинаушы болды және оның 1700-нен астам үлгісі болды. Дэвис пен Турнам бас сүйектердің нәсілдік ерекшеліктеріне байланысты полигендізмінің дәлелдерін әртүрлі нәсілдердің бас сүйек түрлерін зерттеу арқылы табуға болатынына сенді. Дэвис сондай-ақ 1875 жылы «Thesaurus craniorum: catalogue of the skulls of the various races of man» атты еңбегін жазды. Көп жылдар өткен соң, түрлер белгілі бір географиялық жерлерде жаратылып, өзгермейтін болуын талап ететін полигендізм ғылымда Дарвиннің ортақ атадан эволюциялық даму теориясымен көбінесе алмастырылды. Дарвиннің теориясына қарсы тұру бүгінде негізінен діни немесе саяси көзқарас мәселесі болып табылады.

ХХ ғасыр

1919 жылға дейін кемінде, "Американдық медицина қауымдастығының журналы" қара және ақ нәсілді адамдардың әртүрлі шығу тегі болуы мүмкін деген мүмкіндікпен терең талқылайтын мақалалар жариялаған.

Полигендік эволюция

Полигендік эволюция – адамдардың жеке маймыл түрлерінен тәуелсіз дамыды деген сенім. Бұл идея алғаш рет 1864 жылы Карл Вогт еңбегінде кездеседі. Полигендік эволюция полигеншілерге әрбір нәсілді басқа маймыл түрімен байланыстыруға мүмкіндік берді. Бұл Герман Клатш пен Ф.Г. Крукшанктың зерттеулерінде көрсетілген. Карл Вогт Африка халқының маймылға жақын екеніне және еуропалықтардан ерекше екеніне сенді. Ол 1864 жылғы «Адам туралы лекциялар» атты еңбегінің VII тарауында екі этносты салыстырып, оларды «екі адам типінің шекті түрлері» деп сипаттады. Олардың арасындағы айырмашылық, оның сөзіне сүйенсек, екі маймыл түрінің арасындағы айырмашылықтан да зор; бұл олардың екі бөлек түр екенін дәлелдейді. Қазіргі эволюциялық ойлау мен Адамға дейінгі көзқарастардың ерекше үйлесімінде, теоретик-эволюционист және геолог Александр Винчелл 1878 жылғы «Адамиттер мен Адамға дейінгілер» кітабында африкалықтардың Библиялық Адамнан дамуға жетпейтіндей нәсілдік кемтарлығына байланысты адамзаттың Адамға дейінгі шығу тегін қорғады. Винчелл сондай-ақ эволюция заңдары Құдайдың еркімен жұмыс істейді деп сенді. Чарльз Дарвин 1859 жылғы «Түрлердің пайда болуы» еңбегінде эволюция теориясы мен ортақ шығу тегін жариялағанға дейін, ғылыми теориялар немесе полигендік модельдер (мысалы, Агассиздікі) қатаң креационистік болды. Дарвиннің кітабы жарық көргеннен кейін де Агассиз өзінің полигендік креационизмінің ғылыми түріне берік тұрып, эволюция идеясын жоққа шығарды. Алайда, XIX ғасырдың соңына қарай көптеген ғылыми полигеншілер Агассиздің креационизмін тастап, эволюцияның полигендік формаларын қабылдауға көшті. Бұл тіпті Агассиздің шәкірттерінің арасында, Гарвардта Агассизден оқыған Натаниел Шейлер де болды. Шейлер полигендікке сенуін жалғастырды, бірақ әртүрлі нәсілдер әртүрлі приматтардан дамығандығына сенді. 1878 жылы танымал француз антропологы Пол Брока да креационистік полигенизмнен полигендік эволюцияның бір түрін қабылдауға көшті. Чарльз Дарвин және оның жақтастары 1871 жылғы «Адамның түсуі» еңбегінде адам түрінің моногенезін, барлық адамдардың ортақ шығу тегін эволюциялық теория үшін маңызды деп санайды. Бұл жалғыз шығу тегі гипотезасы деп аталады. Дарвин тіпті «Адамның түсуі» кітабының бір тарауын полигеншілерді жоққа шығаруға және барлық нәсілдердің ортақ ата-бабаларын қолдауға арнады. Алайда полигендік эволюциялық көзқарастар 20 ғасырдың басында да жалғасты және танымал ғалымдар арасында қолдау тапты. Альфред Рассел Уоллес та полигендік эволюцияның жақтаушысы болды, ол расалар арасындағы физикалық айырмашылықтар адамдар ақыл-ойына ие болғанға дейін, табиғи іріктеу әлі де адам денелерінде әрекет еткен кезде пайда болған болуы керек деп мәлімдеді. Адамдар жер бетіне пайда болғаннан кейін көп ұзамай физикалық ерекшеліктері бар жеке нәсілдерге бөлінуі керек, сондықтан барлық нәсілдер әрқашан ерекше болған. Дарвиннің көптеген жақтастарынан айырмашылығы, Эрнст Геккель лингвист және полигенст Август Шлейхердің идеяларына негізделген эволюциялық полигенез доктринасын ұсынды, онда бірнеше түрлі тіл топтары сөйлеусіз адамға дейінгі Urmenschen-нен бөлек пайда болды, олар маймылдан дамыған. Бұл тілдер жануарлардан адамға көшуді аяқтады, ал тілдердің әрбір негізгі саласының әсерінен адамдар жеке түр ретінде дамыды, оларды расаларға бөлуге болады. Геккель адамзатты он нәсілге бөлді, олардың ішінде еуропалық нәсіл ең жоғары, ал примитивтер жойылуға бейім. Геккель африкалықтардың басқа нәсілдерге қарағанда күшті және еркін қозғалатын саусақтары бар екенін, бұл олардың маймылдармен тығыз байланысты екенін көрсетеді деп санайды. Маймылдар ағаш бұтақтарына қатты жабысу үшін саусақтарын қолданатынын ескере отырып, Геккель африкалықтарды «төрт қолды» маймылдармен теңеді. Геккель сондай-ақ қара нәсілділердің жабайы, ал еуропалықтардың өркениеттірек екеніне сенді. Кейбір кіші христиандық топтар әлі де Киелі кітап полигенизмін (Адамға дейінгілік немесе Адаммен бірге болу) қабылдайды.