Кіріспе

Тілден кейінгі саңыраулық – сөйлеу мен тілді меңгергеннен кейін, әдетте алты жастан асқанда дамитын саңыраулық. Тілден кейінгі есту қабілетінің нашарлауы тілге дейінгі саңыраулықтан гөрі әлдеқайда көп кездеседі. Көбінесе есту қабілетінің төмендеуі біртіндеп болады, сондықтан зардап шеккен адамдардың туыстары мен достары бұл кемістікті өздері мойындамас бұрын көп жағдайда байқайды.

Себептер

Кейбір жағдайларда есту қабілетінің жоғалуы өте күрт болып, оны менингит сияқты нақты ауруларға немесе Gentamicin сияқты ототоксикалық дәрілерге байланысты табуға болады. Екі жағдайда да жоғалудың соңғы деңгейі әртүрлі болады. Кейбіреулері тек ішінара есту қабілетін жоғалтса, ал енді біреулері толық саңырау болады. Есту қабілетін қалпына келтіру үшін есту аппараттары мен кохлеарлық имплантаттар қолданылуы мүмкін, мұнда әр адамның жетістік деңгейі әртүрлі болады. Сонымен қатар, зардап шеккен адам қарым-қатынас үшін сөйлеуді түсіну және/немесе қол тіліне жүгінуі мүмкін. Көп жағдайларда есту қабілетінің жоғалуы ұзақ мерзімді нашарлау болып табылады. Пресбикузис туралы бұрынғы ұғымдарды жоққа шығарып, Розен ұзақ мерзімді есту қабілетінің жоғалуының себебі көбінесе өнеркәсіптік дамыған елдерде қоршаған орта шуына ұзақ уақыт бойы тозудың салдары екенін көрсетті (Розен, 1965). АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі де осы пікірді қолдап, АҚШ Конгресі алдында шамамен 34 миллион америкалықтың (көбінесе жол және ұшақ шуынан) есту қабілетінің жоғалу қаупін қоса алғанда, денсаулыққа зиян келтіретін шу деңгейіне ұшырағанын мәлімдеді (EPA, 1972). Кейбір генетикалық жағдайлар да тілден кейінгі саңыраулыққа алып келуі мүмкін. Тілге дейінгі саңыраулықтың генетикалық себептері көбінесе аутосомдық рецессивті болса, тілден кейінгі саңыраулықтың генетикалық себептері көбінесе аутосомдық доминантты болып келеді.

Емдеу

Қоршаған орта факторлары салдарынан туған жағдайларда, алдымен осы факторларды жою немесе азайту қажет, содан кейін науқастарға есту аппаратын тағайындау керек, әсіресе егер олар егде жаста болса. Егер есту қабілетінің жоғалуы тұқым қуалаушылыққа байланысты болса, көбінесе толық саңыру болады. Бір жағынан, есту қабілеті біртіндеп нашарлаған адамдар өте бақытты, себебі олар сөйлеуді үйренген. Соңында, зардап шеккен адам қарым-қатынас мәселелерін ым тілімен қарымдасуды үйрену, әріптер бойынша сөйлеуді оқу, есту аппаратын қолдану немесе кохлеарлық имплант сияқты протездерді орнатуға болатын хирургиялық емді қабылдау арқылы шеше алады.

Әлеуметтік әсері

Өмір бойы есту қабілетін жоғалтқан адамдар, мысалы, жасөспірім шағының соңында немесе ересек жасында, өз алдына ерекше қиындықтармен бетпе-бет келеді. Мысалы, олар тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік беретін жағдайларға бейімделуі керек. Олар есту аппаратын немесе кохлеарлық имплантты пайдалануға, сөйлеуді түсіну дағдыларын дамытуға және/немесе қол тілін үйренуге үйренуі мүмкін. Телефон арқылы байланыс үшін зардап шеккен адамға TTY, бейне телефон, аудармашы немесе релелік қызмет қажет болуы мүмкін. Жалғыздық пен депрессия оқшауланудың (достармен және жақындарымен қарым-қатынас құру мүмкін болмауының) және мүгедектігін қабылдаудың қиындығынан туындауы мүмкін. Бұл қиындық оларды қоршағандардың есту қабілетінің нашарлауына бейімделуі қажеттігімен күшейеді.