Кіріспе

Астиаг – Мидия патшалығының соңғы патшасы, 585–550 жж. б.з.д. билеген. Киаксардың ұлы, ол Персия патшасы Ұлы Кирмен тақтан қуылды. Ирандық әдет-ғұрыптарға сәйкес, ол Веда дінінің ізбасары болған.

Билік

Астиаг б.з.д. 585 жылы Лидия мен Мидия арасындағы бес жылдық соғысты аяқтаған Халис шайқасынан кейін әкесінің орнын басады. Ол үлкен империяны мұра етіп, екі қайын ағасы – Лидиялық Крез және Вавилондық Набуходоносормен одақтасып билік жүргізді. Набуходоносордың әйелі Амитис, Астиагтың қарындасы, оның құрметіне Вавилонның аспа бақтарының салынғаны айтылады. Екі империя арасындағы келісімді нығайту үшін Лидия патшасы Крездің қарындасы Арийениске үйленген Астиаг сол жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Медия тағына отырды. Ежелгі дереккөздер Астиагтың билігі туралы көбінесе айтпайды, сондықтан оның мінезіне қатысты нақты пікір қалыптастыру мүмкін емес, өйткені Геродоттың сынды пікірі (Астиаг қатыгез және деспоттық билеуші ретінде бейнеленген) және Ктесиастың мақтаулы бағасы екеуі де бір жақты. Қазіргі ғалымдар Кирдің Астиагтың немересі болғаны туралы мәлімдемені жоққа шығарады. Харпаг патшалық қанды төгуге келмейді деп ойлап, нәрестені Митридат атты бақташыға тапсырды, оның әйелі соңғы кезде өлі туған бала тауып алған еді. Кир Митридаттың ұлы ретінде өсті, ал Харпаг Астиагқа өлі туған баланы өлген Кир деп көрсетті. Кир он жасқа келгенде тірі табылғанда, Астиаг өз сиқыршыларының кеңесімен баланы аман қалдырып, оны ата-анасына Аншанға қайтарды. Алайда, Харпаг жазадан құтылмады, Астиаг оған тойда өз ұлын жегізгендігі айтылады. Кир б.з.д. 559 жылы әкесінің орнын басады, ал б.з.д. 553 жылы Харпагтың кеңесімен, ол "қорқынышты дастархан" үшін кек алуға құштар болғандықтан, Астиагқа қарсы көтерілді. Үш жылдық соғыстан кейін Астиагтың әскерлері Пасаргада шайқасында бүлік көтеріп, Кир Медия империясын жаулап алды. Астиагты Кир өлтірмеді, Гарпаг оны мазақтағанына қарамастан, Геродоттың айтуынша, оған жақсы қаралып, Кирдің сарайында өмірінің соңына дейін қалды. Кирді ит емізгені туралы халық арасында кең тараған аңызға (ит парсылар үшін қасиетті болған, сондай-ақ Саргон туралы аңызға немесе Ромул мен Ремустың қасқыр емізгені туралы аңызға ұқсас) Геродот түсіндірме берді: малшы Митридат Астиагтың құлы болған Спако атты әйелмен бірге тұрған, ал "Спако" сөзі медия тілінде "ит" деген мағынаны білдіреді, осылайша аңыз бен Геродоттың рационалды түсіндірмесі арасында байланыс орнатылады.

Киелі кітапта

Даниял кітабының 14-тарауы, сонымен қатар «Бел мен Аждаһа» деп белгілі, екінші канондық нұсқасы Кирдің Астиаг қайтыс болғаннан кейін таққа отыруымен ашылады. Алғашқы Douay Rheims Библиясы бойынша, Дарий Мидиялық – Астиагтың тағы бір аты.

Ауыстыру

Набонидтің замандас хроникасында Астиагестің құлауының себебі ретінде шайқас алаңындағы бүлік көрсетілген, бірақ Харпагустың есімі аталмайды. Дегенмен, Харпаг Астиагестің Пасаргада шайқасындағы генералы болғандықтан, сондай-ақ оның отбасы соғыстан кейін Кир империясында жоғары лауазымдарға ие болғандықтан, және Харпаг Кирдің ең сәтті генералы болғандықтан, ол Астиагеске қарсы бүлікке қатысқан болуы мүмкін. Содан кейін Кир Астиагестің астанасы Экбатананы басып алды. Ежелгі дереккөздер Астиагестің Кирға түскеннен кейін оған мейірімділікпен қарағандығын айтады, бірақ есептерде айырмашылықтар бар. Геродот Кирдің Астиагесті өмірінің соңына дейін сарайында ұстағанын хабарлайды, ал Ктесиас бойынша, ол Парфияның бір аймағының билеушісі болып тағайындалған, бірақ кейін саяси қарсыласы Оэбардың қолынан қаза тапқан. Астиагестің қалай өлгені белгісіз. Астиагестің құлауынан кейін Крез Астиагестің кек алуы үшін Кирге қарсы жорыққа шықты. Кир, Харпагтың көмегімен, Креосты жеңіп, Лидияны б.з.д. 547 жылы немесе одан кейін бағындырды.