Кіріспе

Американдық комедиан, актер және сценарист Уильям Сзэтмэри (5 қазан 1924 – 15 маусым 2017), Билл Дана деген атпен танымал американдық комедиан, актер және сценарист. Ол "Сзэтмэри" атын айту қиындық тудыратынын сезінгендіктен, анасының есімі "Дена" болғандықтан "Дана" сахналық есімін қабылдады. Дана бірнеше тілді жақсы білетін ағасы Артурдың көмегімен шет тілдерін екінші рет үйренді. Алғашқысы – испан және итальян тілдері кең таралған, әкесі венгр эмигранты болған көптілді маңайда өскендігі. Тағы бір ағасы – Ирвинг Сзэтмэри, ол "Get Smart" сериалының музыкалық тақырыбын жазған композитор. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ армиясында 263-ші жаяу әскер полкінің 66-шы жаяу әскер дивизиясында 60 мм минометші және пулеметші, сондай-ақ ресми емес аудармашы болып қызмет етті.

Мансап

Дана мансабын NBC-дің әйгілі Studio 6B-де бастады, сонымен бірге Нью-Йорктегі түнгі клубтарда серіктесі Джин Вудпен комедиялық қойылымдар қойды. 1950 жылдардан бастап, теледидардағы оның қатысулары "Имоген Кока Шоу" және "Дэнни Томас Шоу" болды, сондай-ақ "Спайк Джонс Шоу" үшін сценарий жазып, өндіріске де қатысты. Оның ағасы Ирвинг Сазмари "Get Smart" телесериалының тақырып әнін жазды. 1966 жылы Дана "Әліс ғажайыптар елінде" (немесе "Сіздей жақсы бала осындай жерде не істейді?") анимациялық телефильмін жазды, онда ол Ақ Шаршықтың дауысын берді (Жименес дауысын пайдаланып). Сол жылы Хименес кейіпкері Дана Говард Постпен бірлесіп жазған "Мен анамды қалаймын" Paramount мультфильмі үшін анимацияланды. 1966 жылы Дана "Бэтменнің" 48-ші эпизодында Хосе Хименес рөлін ойнады, Бэтмен көтеріліп бара жатқан қабырғадағы терезені ашып, онымен сөйлесті. 1967 жылдың мамырында Дана жаңа United Network телеарнасында өзінің кешкі ток-шоуын, "Лас-Вегас Шоуын" жүргізді. Невада штатының Лас-Вегастағы "Хациенда" қонақ үйінен тікелей эфирде шыққан бағдарлама, United Network телеарнасы жабылып, мамыр айының соңында тоқтатылды. Джои Форманның 1968 жылы Махариши Махеш Йоги туралы шығарған пародиялық альбомы, "Машуганиши Йоги" ("машугана" – идиш тілінде "есінен шыққан" немесе "ерекше") Дананың өндірісінде жасалды және Хименес рөлінде Дананың камеосы мен альбомның мұқабасында оның суреті бар. Альбом – бұл макеттік баспасөз конференциясы, ұзақ сұрақ-жауап сессиясы. Боливиялық акценті бар Хименес, үнді акценті бар Йогиден: "Неге сіз осылай қызық сөйлейсіз?" деп сұрайды. 1970 жылы Дана өзгеретін уақыт пен сезімталдыққа жауап ретінде Хосе Хименес кейіпкерін сомдауын тоқтатты, бірақ 1988 жылы қайта жаңғырған "The Smothers Brothers Comedy Hour" бағдарламасында осы рөлді қайта ойнады. Дана "All in the Family" комедиясының ең танымал эпизодының сценарийін жазды, ол "Сэммидің келуі" деп аталады және Сэмми Дэвис кішінің қатысуымен ерекшеленді. 1976 жылы ол NBC-нің "The Practice" комедиясының "Дәрігердің дәрігері" эпизодында Дэнни Томас кейіпкерінің, доктор Джуль Бедфордтың ауруханадағы бөлмедес ретінде пайда болды. 1979 жылдың басында ол NBC-нің "$weepstake$" сериалының "Dewey and Harold and Sarah and Maggie" эпизодында Сампсон рөлінде ойнады. Хосе Хименес кейіпкері 1983 жылы шыққан "The Right Stuff" фильмінің бірнеше сахналарында болды. Үкіметтік шенеуніктер 60-шы жылдардың басындағы "Меркурий" ғарыш бағдарламасына теңізші пилоттарды іздеу үшін "Эд Салливан Шоуын" көреді. Салливан Хименеспен сөйлеседі. ("Бұл сіздің қауіпсіздік шлеміңіз бе?" "Жоқ, олай болмасын тілеймін!") Кейінірек медициналық тексеру кезінде үлкен испандық жұмысшы (NFL шабуылдаушысы Энтони Муньос сомдаған) Алан Шепардтың (Скотт Гленн) Хименес кейіпкерін еліктеуіне наразылық білдіреді. Фильмдердегі рөлдері көп болмаса да, Дана бірнеше фильмдерде ойнады, олардың ішінде "Бұзық дене" (1967), "Харрад жазы" (1974), "Мен оны қазір кім өлтіріп жатыр деп ойлаймын?" (1975) және жоғарыда аталған "Жылаңаш бомба" (1980) бар. Дана сонымен қатар "Алтын қыздар" сериалында София Петрильоның ағасы Анджело рөлінде жиі пайда болды. Ол сондай-ақ оның әкесінің рөлін флэшбэктерде ойнады. Сонымен қатар, ол "Too Close for Comfort" сериалында Вендел Балабанды, ал "St. Elsewhere" сериалында Хауи Манделдің әкесін сомдады. Дана CBS телехикаясының "Zorro and Son" сериалында Бернардоның қызметшісі рөлін қайта ойнады, бірақ оның орындауы 1950 жылдардағы тікелей эфирдегі шоудағы Джин Шелдонның пантомималық рөлінен ерекшеленді. Екі сериалды да Уолт Дисней өндірісімен жасады. Дана 2017 жылдың 15 маусымында 92 жасында Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы үйінде қайтыс болды.

Америка комедиясы архиві

Билл Дана американдық комедия мұрағатының құрылуына зор үлес қосты, ол Филис Диллер, Дик Грегори, Дон Кноттс, Норман Лир, Боб Невхарт, Том Постон, Пол Родригес, Дик Ван Дайк, Бетти Уайт және Джонатан Винтерс сияқты көрнекті комедия актерлерімен жасалған аудиовизуалды сұхбаттар сериясы болып табылады. Американдық комедия мұрағаты Эмерсон колледжінің Ивасаки кітапханасында сақталады, бірақ кейбір сұхбаттардың түйіндемелері (Дананың сұхбаты да соның ішінде) кітапхана веб-сайтында қолжетімді.