Кіріспе

Фильмдер жанры

Вампир фильмдері әлемдік кинода үнсіз фильмдер дәуірінен бері берік орнығып, танымал мәдениеттегі вампирлер бейнесі жылдар бойы фильмдердегі олардың суреттелуіне тікелей байланысты. Вампирлік әдебиеттің ең танымал киноға бейімделуі – Брэм Стокердің 1897 жылғы «Дракула» романы, оның 170-тен астам нұсқасы бүгінгі күнге дейін сақталған. Шеридан Ле Фанудың 1872 жылғы «Кармила» романының бейімделуі одан әлдеқайда кем. 2005 жылға дейін «Дракула» кейіпкері Шерлок Холмстан басқа ең көп фильмде пайда болған ойдан шығарылған кейіпкер атанды. Халықтық наным бойынша, вампирлердің ерекшелігі – қанмен қоректену қажеттілігі және манипуляцияға бейімділігі; осы тақырып көптеген бейімделулерде сақталған. Вампирлер көбінесе қорқыныш (немесе кейде зомби) жанрымен байланысты болғанымен, вампир фильмдері драма, әрекет, ғылыми фантастика, романтика, комедия немесе фантастика сияқты басқа да жанрларға жатуы мүмкін.

Тарих

Роберт Г. Вигнола режиссерлік жасаған "Вампир" (1913) сияқты фильмдердегі алғашқы кинематографиялық вампирлер өлі емес, қан сорғыш жын емес, "вампирлер" болды. Мұндай фемус-фатальдар 1897 жылы жазылған Рэдъярд Киплингтің "Вампир" атты поэмасынан шықты. Бұл өлең сол жылы Филип Берн Джонстың әйел вампирдің суретіне жасалған түсініктеме ретінде жазылған. Киплингтің поэмасынан "Бұл жерде бір ақымақ" сөздері "Бұл жерде бір ақымақ" (1915) фильмінің атауы ретінде қолданылды. Өлмейтін аристократтың ертедегі бейімделуі мажарлық көркем фильм болуы мүмкін – "Дракуланың өлімі" (Карло Лайтхай, 1921), ол қазір жоғалған фильм деп саналады. Нағыз табиғаттан тыс вампирлер "Носферату" (1922, Германия, режиссер Ф. В. Мурнау) фильмінде бейнеленген, оның басты рөлін Макс Шрек сұмдық граф Орлок ретінде ойнады. Бұл Брэм Стокердің "Дракула" романының лицензиясыз нұсқасы болды, романға тым жақын болғандықтан мұрагерлер сотқа жүгініп жеңіске жетті, барлық көшірмелерді жоюға бұйрық берілді. 1994 жылы Еуропалық ғалымдар тобы жойылмай қалған бес данадан мұқият қалпына келтірді. Фильмнің соңғы сахнасында жүрекке шаншудың орнына күн сәулесінің әсерінен вампирдің жойылуы кейінгі фильмдерге үлкен әсер етті және вампирлер туралы аңыздың қабылданған бөлігі болды. Вампир аңызына арналған келесі классикалық ем – Универсалдың "Дракуласы" (1931), Брэм Стокердің "Дракула" романының негізінде сахналық пьесаның бейімделуі, онда Белла Лугози граф Дракула рөлін сомдады. Лугозидің қойылымы соншалықты танымал болды, оның венгрше акценті мен кеңінен ым-ишаралары қазір Дракуламен байланысты сипаттамаларға айналды. Фильмнің түсірілуінен бес жыл өткен соң, Universal "Дракуланың қызы" (1936) фильмін шығарды, бұл бірінші фильм аяқталғаннан кейін бірден басталатын тікелей жалғасы. Екінші жалғасы, Лон Чейни кішігірімді ойнаған "Дракуланың ұлы", 1943 жылы жарық көрді. 1931 жылғы фильмде өлгеніне қарамастан, граф 1940 жылдардың ортасында тағы үш Универсал фильмінде қайта тірілді: "Франкенштейн үйі" (1944) және "Дракула үйі" (1945) – екеуінде де Джон Каррадин ойнаған, сондай-ақ "Эбботт пен Костелло Франкенштейнмен кездеседі" (1948). Лугози 1930 және 1940 жылдары тағы екі фильмде вампир рөлін ойнаған, бірақ тек осы соңғы фильмде ол екінші (және соңғы) рет экранға граф Дракула рөлін ойнады. Дракула жаңа ұрпаққа арналған "Hammer Films" сериясында Кристофер Ли граф рөлін ойнады. Осы фильмдердің алғашқысында "Дракула" (1958) күн сәулесінің әсерінен атау кейіпкерінің керемет өлімі вампирлер туралы аңыздың бұл бөлігін нығайтты, ол алғаш рет "Носфератуда" құрылды және оны кейінгі фильмдерде іс жүзінде аксиомалық етті. Ле Фанудың "Кармила" фильмінен шабыт алған вампир фильмдерінің ерекше субжанры лесбиянка вампирлер тақырыбын зерттеді. "Дракуланың қызы" романында айтылса да, алғашқы лесбиянка вампир Роджер Вадимнің "Қан мен гүлдер" (1960) романында пайда болды. Лесбияндық мазмұн көбірек "Hammer" студиясының "Карнштейн трилогиясында" көрсетілген. Олардың біріншісі, Ингрид Питт пен Мадлин Смит қатысқан "Вампирлердің махаббаты" (1970), ЛеФанудың романын салыстырмалы түрде тікелей қайта айтып берді, бірақ көбірек ашық зорлық-зомбылық пен жыныстық қатынаспен. Кейінгі уақытта бұл жанрдағы фильмдер, мысалы, "Вампиры" (1974) жыныстық қатынас, жалаңаштық және зорлық-зомбылықты бейнелеуде одан да айқын болды. "Эбботт пен Костелло Франкенштейнмен кездеседі" (1948) фильмінен бастап вампирлер жиі комедияның тақырыбы болды. Роман Поланскидің "Қорқытсыз вампирлер" (1967) романы жанрдың атақты пародиясы болды. Басқа комедиялық фильмдерге, әр түрлі сапалы, мыналар жатады: Дэвид Нивенді махаббатқа салынған Дракула ретінде бейнелеген "Вампира" (1974), Джордж Гамильтонды бейнелеген "Жақсы досым – вампир" (1988), "Бәласыз қан" (1992), "Баффи – вампирді өлтіруші" (1992), "Дракула: Өлі және оны жақсы көру" (1995), режиссер Мел Брукс Лесли Нильсенмен және жақында Тайка Уайтити мен Джемейн Клементтің моккументальді фильмдері, "Көлеңкеде не істейміз" (2014). Кейбір вампир фильмдеріндегі тағы бір даму – табиғаттан тыс қорқынышты вампиризмнің ғылыми фантастикалық түсіндірмелеріне ауыстыру. "Жердегі соңғы адам" (1964, режиссер Сидни Салкоу), "Омега адамы" (1971, АҚШ, режиссер Борис Сагал) және тағы екі фильмнің бәрі Ричард Мэтисонның "Мен аңызмын" романының негізінде түсірілген. Олар бұл жағдайды табиғи себеппен түсіндіреді. Вампиризм Дэвид Кроненбергтің "Қарлығақ" (1976) фильмінде, Тони Скотттың халықаралық актерлік құраммен "Аштық" фильмінде және Дэвид Блайттың "Қызыл қанды американдық қыз" (1990) фильмінде, сондай-ақ "Блейд" трилогиясында белгілі бір дәрежеде вирус ретінде түсіндірілген. Жасы да тақырып болды, мысалы, "Blaxploitation" фильмі "Blacula" (1972) және оның жалғасы "Scream Blacula Scream". Ұзақ уақыттан бері құмарлық пен тілектердің бейнесі болғандықтан, Белла Лугозидің "Дракуласынан" (1931) бері вампир, ер немесе әйел, әдетте тартымды сексуалды символ ретінде бейнеленеді. Кристофер Ли, Дельфин Сериг, Фрэнк Лангелла, Лорен Хаттон, Катрин Денев және Аалия – вампир рөлінде үлкен тартымдылықты көрсеткен актерлердің бірнеше мысалы ғана. Кейінгі уақытта вампир фильмдерінің жасыратын сексуалды тақырыптары одан да айқын болды, мысалы, "Gayracula" (1983) және "Будапешт вампирі" (1995) сияқты ересектерге арналған, толығымен ерлерден құралған вампир фильмдері, сондай-ақ Брэм Стокердің романының лесбияндық бейімделуі "Lust for Dracula" (2005). Дегенмен, өте шағын субжанр бар, ол Мурнаудың "Носферату" (1922) фильмінде басталып, онда вампирдің бейнесі еуропалық фольклордағы қорқынышты жаратылысқа ұқсас. Мурнаудың фильміндегі осы рөлді Макс Шрек ойнаған, ал Вернер Герцогтың қайта түсірілімі "Носферату вампирі" (1979) фильмінде оны Клаус Кински сомдады. "Көлеңкедегі вампир" (2000, режиссер Э. Элиас Мерхиге) фильмінде Виллем Дефо Макс Шрек рөлін ойнайды, бірақ оны нағыз вампир ретінде бейнелейді. Стивен Кингтің "Salem's Lot" (1979) фильмінде вампирлер қорқынышты, қарапайым ойлы жаратылыстар ретінде бейнеленген, оларда эротизм жоқ, олардың жалғыз тілегі – басқалардың қанымен қоректену. "Subspecies" фильмдеріндегі басты вампир Раду да ұзын саусақтар мен тырнақтар және жалпы қорқынышты бет пішіні сияқты ұқсас эстетикалық әсерлерді көрсетеді. Осы типтегі вампир "30 Days of Night" фильмінде де кездеседі. 2011 жылғы "Fright Night" фильмінің қайта түсірілімінде вампирдің өте қорқынышты бейнесі көрсетілген. Көптеген вампир фильмдеріндегі маңызды кейіпкер – вампир аңшысы, оның прототипі Стокердің Авраам Ван Хельсингі. Питер Винсент (Родди Макдауэлл) "Fright Night" (1985) және "The Lost Boys" (1987) фильміндегі Frog brothers – барлығы вампир аңшылары. Дегенмен, вампирлерді өлтіру әдісі өзгерді. Ван Хельсинг жүрекке шаншуға сенген болса, Джон Карпентердің "Vampires" (1998) фильмінде Джек Кроу (Джеймс Вудс) қарулы вампир аңшыларының отряды бар, ал Фран Рубел Кузуидің "Баффи – вампирді өлтіруші" (1992) фильмінде жазушы Джосс Уидон (телевизиялық "Баффи – вампирді өлтіруші" және "Angel" сериалын жасаған) Баффи Саммерс (фильмде Кристі Свансон, телесериалда Сара Мишель Геллар) сақшылар желісіне қосып, оған мистикалық түрде үстіміздік күштер берді.

Дракула фильмдердегі және оның мұрасы

Фильмдердегі ең танымал және кең таралған вампир – граф Дракула. Жылдар бойы зұлым графты бейнелейтін көптеген фильмдер түсірілді, олардың кейбіреулері вампирлерді кинодағы ең ұлы бейнелеулердің қатарына жатады. Дракула қазірге дейін 170-тен астам фильмде бейнеленді, бұл оны қорқыныш фильмдеріндегі ең көп сомдалған кейіпкер етеді; сонымен қатар, ол жалпы фильмдердегі ең көп қатысқан кейіпкер болып табылады, одан тек Шерлок Холмс ғана озып кетеді. Австриялық автор және режиссер Клаус Т. Штайндл өзінің "Вампир принцессасы" (2007) деректі фильмінде 2007 жылы Брам Стокердің аңызға айналған Дракула кейіпкеріне тарихи шабыттанған тұлғаны анықтады (сонымен қатар, әдебиетке қараңыз: Брам Стокер: Дракуланың қонағы): "Көптеген сарапшылар жойылған кіріспеде әйел бейнеленгенін айтады. Археологтар, тарихшылар және сот-медициналық сарапшылар XVIII ғасырдағы Чехиядағы вампирлік абыр-сабырды қайта қарастырып, қараңғы ханшайым Элеонора фон Шварценбергтің тыныштығын бұзып, қабірін қайта ашады. Олар бұрын жерленген, ұзақ уақыттан бері ұмытылған, енді қайта тірілген оның тарихын жария етеді."

Тірі іс-әрекет

Басты кейіпкер ретінде вампирді бейнелеген алғашқы телесериалдардың бірі 1964 жылы шыққан комедиялық сериал "Мунстерлер" болды. Лили Мунстер мен Әке (Трансильвания графы Владимир Дракула ретінде де белгілі) – вампирлер. "Мунстерлер" сериалынан кейін 1966 жылы готикалық "Қараңғы көлеңкелер" операсы жарық көрді, онда еріксіз вампир Барнабас Коллинз басты кейіпкерге айналды. 1985 жылы "Кішкентай вампир" балаларға арналған телесериал болды. Онда вампир бала Рудигер мен оның адам досы Антонның оқиғалары айтылады. Forever Knight (1992–1996) – бұл алғашқы вампир детективтік әңгіме, кейіннен оған ұқсас көптеген сериалдар пайда болды, мысалы Angel, Moonlight, Blood Ties және Vampire Prosecutor. 1997 жылы жасөспірімдерге арналған "Баффи – вампирлерді өлтіруші" сериалы бүкіл әлемде танымал болды. Баффи – өзі вампирлерді өлтіруші екенін білген жасөспірім қыз. Ол сонымен қатар өзін вампирге тартылған сезінеді. "Нағыз қан" (2008) телепатиялық қызметкер Сьюки Стэкхаустың вампирге ғашық болу оқиғасын көрсетеді. Сол жылы BBC Three арнасының "Адам болу" сериалы Ұлыбританияда танымал болды. Онда вампир, қасқыр және әуестеңнің Бристольдегі пәтерде бірге тұратын ерекше үштігі бейнеленген. 2009 жылы "Вампир күндігі" сериалы Стефан Сальватореге ғашық болған, бірақ Стефанның ағасы Деймон Сальватореге де қызығушылық танытқан Елена Гилберт мектеп оқушысының оқиғасын баяндайды. The Strain (2014) Гильермо дель Тороның осы аттас романы негізінде түсірілген. "Біз көлеңкеде не істейміз" – 2014 жылғы фильмнің жалғасы. Оқиға бір ғаламда, сол мақсатты фильмдегідей мокументари стилінде, бірақ басқа вампирлер тобының басынан кешіп жатқан оқиғаларын көрсетеді.

Анимация

Алғашқы анимациялық вампир сериалдарының бірі 1988 жылғы «Граф Дукула» сериалы, ол Дракуланың пародиязы болды. 1985 жылы «Vampire Hunter D» романының аниме фильміне бейімделуі тікелей бейнежазбаға шығарылды және Жапония мен АҚШ-та танымал болды, бұл үшінші романның бейімделуін 2000 жылы тікелей бейнежазбаға түсірілген «Vampire Hunter D: Bloodlust» фильміне түрткі болды. Екі фильм және олардың негізінде жазылған романдар 12090 жылы вампирлермен күресетін, Дракуланың жартылай вампир/жартылай адам баласы, вампирлер аулаушысы Д-ның басымен айналысады. 1997 жылы «Вампир принцесса Мию» аниме сериалы Жапонияда танымал болды, одан кейін көптеген анимелер пайда болды. «JoJo's Bizarre Adventure» 2012 жылы шықты, онда бірнеше вампирлік жаулар бар. Сондай-ақ 2012 жылы «Трансильвания қонақ үйі» шықты, содан кейін 2015 жылы «Трансильвания қонақ үйі 2» және 2018 жылы «Трансильвания қонақ үйі 3: Жазғы демалыс» жалғасы болды. Тағы бір жапондық аниме сериалы, «Rosario + Vampire», басты әйел кейіпкерлердің бірі Мока Акасияны вампир ретінде көрсетеді, оның демондық күштері мойнына розникті мөрмен жабылады. Сериалда басқа да түрлі ойдан шығарылған монстрлар бейнеленген, оның ішінде әйел-сиқыршы және қар қызы бар.

Вампир веб-сериалы

2001 жылдан бастап вампирлер туралы веб-сериалдар бүкіл әлемде танымал болды. Алғашқы веб-сериалдардың бірі 2001 жылғы "Аңшы" (The Hunted) сериалы болды. Ол вампирлер тістеген (бірақ әлі вампирге айналмаған) және қансорушы вампирлермен күресуге тырысатын вампирлерді өлтірушілер тобы туралы. "Аңшы" сериалын "30 Days of Night: Blood Trails" (2007) және "30 Days of Night: Dust to Dust" (2008) сериалы қабылдады, олар "30 Days of Night" және "30 Days of Night: Dark Days" фильмдеріне негізделген. 2009 жылы MTV онлайн сериалы "Valemont" Мэгги Грейсенді көрсетеді, ол ағасы Эрик жоғалып кеткендіктен Valemont университетіне баруға шешім қабылдайды. Көп ұзамай ол университет вампирлерге толы екенін біледі. 2009 жылғы "I Heart Vampires" веб-сериалы вампирлердің нақтыдан да көп екенін білетін екі жасөспірім вампир жанкүйеріне арналған. 2011 жылы "Being Human" сериалының спин-оффы "Becoming Human" онлайн-релизде жарық көрді. Ол бір мектепте оқитын вампир, қасқыр және әуе жанның бір қылмысты шешу әрекеті туралы. 2014 жылғы "Carmilla" вампир сериалы қазіргі заманда университетте оқып, адам қызына ғашық болатын вампир Кармилла Карнштейннің оқиғасын қайта баяндайды.