Кіріспе

Авеццано (avetˈtsaːno немесе avedˈdzaːno;) – 40 864 тұрғыны бар қала және коммуна. Провинцияда халық саны бойынша екінші, ал аймақта алтыншы орында тұр. Авеццано тоғызыншы ғасырда құрылған қалалық орталық ретінде тарихқа енген. 1915 жылғы жер сілкінісінен қала қирады. 1944 жылы одақтас әскерлерінің бомбалауынан кейін қайта жаңартылды. Италия Республикасы қалаға азаматтық еңбектері үшін күміс медаль табыс етті. Авеццано Марсика аймағының маңызды сауда, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы орталығы болып табылады, мұнда жоғары технологиялық өндірістер мен ірі Telespazio спутниктік кешені (Fucino Space Centre) орналасқан.

Топонимика

Қала атауының бірнеше кең таралған этимологиясы бар: "Ad Vetianum" – "Ветій отбасына" деген мағынаны білдіреді; "Avidianum" немесе "fundus Avidianus" – бұл жақын орналасқан Алба Фуценс қаласында тұратын ақсүйек Авидийден шыққан; немесе "Ave Jane" – рим құдайы Янусқа тілек.

Ерте тарихы

Аңшылардың болуы шамамен 18 000-14 000 жыл бұрынғы палеолит кезеңіне дейін жетеді. Адамның тарихи кезеңге дейінгі заманда болғандығын куәландыратын бірнеше орындар бар, мысалы Авеццаноның оңтүстігінде орналасқан Чиччо Феличе үңгірі.

Рим дәуірі

Біздің заманымыздан бұрын 8-5 ғасырларға жататын некропольдің іздері Экви және Марси тайпаларының шекарасында, мысалы Колле Сабуло, Кретаро Бреччиара және Валье Солегара сияқты жерлерде табылды. Fundus Avidianus – жергілікті жазулар куәландырғандай, б.з.б. II-I ғасырларға жататын және кейіннен Рим отарлауынан кейін Альба Фуценс агеріне (мемлекеттік жер) қосылған Авидий отбасына тиесілі мүлік. Бұл қорға вилла да кіретін. Жақын маңда бірнеше виллалар табылған. Авеццаноның римдік вилла рустикасының қалдықтары ежелгі Тибуртина Валерия жолының бойындағы Мачерин жерінде орналасқан. С. Пелинода террасаларда салынған римдік вилланың әсем қалдықтарын көруге болады, ал көктемнен жоғары қарай, ағын су арнасы бар. Көктемнен төмен, 36 метрлік және (алғашқы 8 метрі сақталған) 4,4 метр биіктіктегі opus cementicium қабырғасы көрінеді: төменгі жағында 2,60 метр биіктіктегі блоктардан тұратын қабырға, шеттерінде сатылап орналасқан, 40 сантиметр қалыңдығындағы алты қатар полигональдық қаптамамен және 1,8 метрге дейін opus reticulatum жабынымен жабылған. Еңістерде 70 сантиметр қалыңдығындағы қабырғасы бар, шамамен 5 метр биіктіктегі террасалық қабырға орналасқан. Жақын маңдағы Патернода да үлкен виллалар бар, біреуі "Панчано" жеріндегі террасада, екіншісі – қазіргі заманғы қаланың ішінде. Біріншісінде полигональдық қаптамамен салынған террасалық қабырға, жердің тегіс емес бөліктері, бұлақтан ағын су арнасы және S. Пелино Веккйоны ортағасырлық Патерномен байланыстыратын ауылдық жолдың бойындағы қыш сынықтарының кең аумағы бар. Валерия жолының бойында, төмен қарай орналасқан Патерно вилласы fundus Paternianus-қа (оның орта ғасырлардан бері куәліктері бар, curtis de Paterno және Sanctae Mariae in Paterniano шіркеуі) 1971 жылы ашылды. Онда кокциопестомен төселген бөлмесі бар моншалар, гипокаустпен жабдықталған тағы бір бөлме және үшінші бөлмеде пештің қалдықтары табылды. Бұл аймақтағы алғашқы ірі қоныстар 52 жылы Клавдий туннельдері арқылы Фучино көлінен су ағызылғаннан кейін басталды.

Авеццанодағы римдік вилла

Авеццаноның римдік вилла рустикасы 2008 жылы көпшілікке ашылды. Ол Мацерин аумағында орналасқан және б.з.д. II ғасырында Алба Фуценс агер публикусқа тиесілі шамамен 3000 м² жерде салынған. Римнің б.з.д. 304-3 жылдары Аквилермен шектесетін Марси аумағында құрылған Алба Фуценс римдік колониясының қажеттіліктері үшін ферманы қоныс аударушылар негізінен ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру үшін пайдаланды. Колония гүлденген және көпшілік сауда орталығы болды және виллаға дейін тас төселген жол арқылы айналағы аумақпен байланысты. Әлеуметтік соғыстан кейінгі кезеңнен Ватиканның Аполлон Белведересінің шашы сияқты шашы бар Аполлонның басы табылды. Кіреберіс иесі мен қызметшілері үшін бөлмелермен қоршалған атриумға алып келеді. Парс фруктарияда май мен шарап жиналатын және жүзім мен зәйтүнді сығуға арналған резервуарлар мен ыдыстар болған. Вилла ғасырлар бойы кеңейтіліп, біздің заманымыздың II-III ғасырлары аралығында гипокаустты жылытумен жеке моншалармен және бейнелі мотивтері бар мозаикалық еденмен байытылды. Ортаңғы көп түсті панель екі жүгіріп келе жатқан жылқы сүйрейтін күймедегі қанатты жеңісті бейнелейді. Біздің заманымыздың VI ғасырының басына дейін мекенделген, ол бүкіл аймақты сілкіндірген жер сілкінісінен кейін тасталып кеткен болуы мүмкін. Вилла периметріне жақын жерде біздің заманымыздың V-VI ғасырларына жататын қабірлер табылған, онда қайтыс болғандарды безендіруге және күнделікті пайдалануға арналған заттар бар.

Орта ғасырлар

591 жылы бұл аймақ Ариулф пен Сполето герцогтігінің бақылауына өтті. 700-ші жылдардың ортасынан кейін Карл Ұлы Марсидің Гастальды мен герцогтіктің барлық жерлерін Папа мемлекеттеріне бұйырды. Осылайша Марси округі құрылды. Кейінгі орта ғасырларда Анжулық Карлдың жеңісі Альбе мен Пьетракуарияның қирауына алып келді, олардың халқы 1268 жылы Тальякоццо шайқасында жеңілген Швабия герцогы Конрадинді қолдаған болатын. Он төртінші ғасырда Авеццанода қалалық орталықты құрайтын түрлі ауылдардың бірігу процесі аяқталды.

Ерте заманауи

XV ғасырда Авеццано Джентиле Виржинио Орсинидің билігінде болды, ол 1490 жылы қамал салды. Он бесінші ғасырда Колонна отбасы Орсиниді жеңіске жеткізді. Олардың билігі шамамен үш ғасырға созылды. 1565 жылы Авеццано қамалы Маркантонио Колоннамен кеңейтіліп, кейін бекітілген сарайға айналдырылды.

Соңғы заманауи және қазіргі заман

Бұрын Авеццано Италия түбегіндегі ең үлкен көл – Фучино көлінің жағасында орналасқан еді, ол 19 ғасырдың соңында құрғатылды. Көлден су ағызылып алысқан соң, кең далалар егіс үшін пайдалы болды және аймақ қарқынды дамуға ұшырады. 1915 жылғы 13 қаңтарда таңертең Италия тарихындағы ең қатты жер сілкінісінің салдарынан қала толығымен қирады, тек Палацци үйі мен Орсини Колонна сарайының бір бөлігі ғана зардаптан құтылды. 30 000-нан астам адам қаза тапты. Кейін қала көшелері кең жасыл аймақтармен және Либерти стиліндегі виллалармен бірге түзу, параллель сызықтар бойымен толығымен қайта салынды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде қала маңында шетелдік соғыс тұтқындарының ұсталынуына арналған концлагерь орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Авеццано 1944 жылғы 10 маусымда Жаңа Зеландия армиясының (2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы) күштері тарапынан азат етілді.

Негізгі көрікті жерлер

1915 жылғы жер сілкінісінен толығымен қираған қалада Абруццо аймағындағы басқа жерлердегідей ерекше қызығушылық тудыратын ескерткіштер жоқ. Дегенмен, сіз оның ежелгі тарихының маңызды қалдықтарын көре аласыз.

Орсини-Колонна қамалы

Қала 1490 жылы Gentile Virginio Orsini салдырды, ол оны XII ғасырдағы бұрыннан бар ортағасырлық мұнараның төңірегіне салдырды; ол шаршы тәрізді, бұрыштарында дөңгелек мұнаралары бар. Қала жобасын, мүмкін, инженер Франческо ди Джорджио Мартини басқарған. XVI ғасырда Маркантонио Колоннаның бұйрығымен қала кеңейтіліп, әсем резиденцияға айналдырылды. 1915 жылғы жер сілкінісінен қатты зақымданған, ол 1990 жылдан кейін жартылай қалпына келтірілді.

Клавдий туннельдері

Туннельдер қаланың оңтүстігінде орналасқан. Олар император Клавдийдің 41 және 52 жылдары аралығында салдырған, осы арқылы император Фучино көлін құрғатуға алғашқы талпыныстарын жасады. Туннельдерді және негізгі галереяны салу үшін 25 000 құл қажет болды. Олар 32 ұңғыма және алты туннель қазып шықты. Көлдің көп бөлігі құрғатылды, бірақ Рим империясы құлағаннан кейін туннельдер тосылып, көл бұрынғы деңгейіне қайта оралды. Көп ғасырлар өткен соң Алессандро Торлония император Клавдийдің бастапқы жобасын пайдаланып, Фучино көлін толығымен құрғатып, үлкен көлдің орнында құнарлы жазық жасады. 1977 жылы туннельдер археологиялық саябақ ретінде ашылды.

Сан-Бартоломео соборы

Қасиетті Бартоломей соборы 1000 жылы салынған және он үшінші ғасырда жазылған. 1915 жылғы жер сілкінісінен қираған соң, 1940 жылдан кейін Авеццаноның жаңа орталық алаңында қайта тұрғызылды. Фасады нео-Ренессанс стиліндегі травертин тасынан жасалған. Үш есіктің үстінде Мәсіхті және Авеццаноның екі қасиетті қорғаушысын – Құдай ананы және Әулие Бартоломейді бейнелейтін мозаикалар орналасқан. Шіркеудің ішінде үш кең зал және 1955 жылы орнатылған құнды орган бар.

Мадонна ди Пиетракварияның киелі жері

Бастапқы шіркеу 1268 жылы Тальякоццо шайқасынан кейін Анжу әулетінің Карл I-і тарапынан қиратылып, бірнеше ғасырдан соң қайта салынды. 1915 жылы ол ауыр зақым көрмеді және жер сілкінісінен аман қалған көптеген адамдарға баспана болды.

Альба Фуценс

Қаладан солтүстікке қарай 7 шақырым жерде Альба Фукенс рим археологиялық ескертімі орналасқан. Ол б.з.д. 304 және 303 жылдар аралығында Экви аумағында, Марсилердің шекарасында, стратегиялық маңызды жерде Риммен құрылған латын колониясы болған. Бұл ескертім Римнен Адриатика аймақтарына дейінгі ежелгі Тибуртина Валерия жолының солтүстігіндегі төбеде жатыр. 1949 жылдан бері Бельгиядағы Левен университеті профессор Фернан Де Висшер басшылығымен қазба жұмыстарын жүргізіп келеді.

Ауыл шаруашылығы

Фучино жазығындағы көптеген шаруашылықтар өсірілген көкөністерінің жоғары сапасымен ерекшеленеді. Ерекше танымал – "Қорғалған географиялық көрсеткіш" сапа белгісіне ие болған Фучино картобы. Көкөністердің ішінде: Fucino Highland Carrot (PGI) биік таулы сәбізі, редис, салат және барлық түрлі бау-бақша өнімдері. Абруццо аймағының ауыл шаруашылығының ЖІӨ-сінің 25% Фучино жазығынан түседі.

Өнеркәсіп

1970 жылдары қала сыртында Луко-де-Марси бағытында салынған өнеркәсіптік парк көптеген өнеркәсіптік және өндірістік кәсіпорындарды қамтиды және провинцияның экономикалық драйвері болып табылады. Олардың ішінде жоғары мамандандырылған өндіріспен айналысатын Micron Technology және L Foundry сияқты электроника саласындағы алыптар бар. Авеццанодағы "Инновация және технология" өндіріс орталығында шамамен 1600 жұмысшы жұмыс істейді. Бұл жерде Arab TV, Kidco, Burgo тобы, FIAMM, Saes, Presider, Presafer және бірнеше басқа да мамандандырылған фирмалар да орналасқан. Жақын маңда, Фучино жазығында спутниктік қызметтердің ірі әлемдік операторларының бірі – Фучино ғарыш орталығы орналасқан.

Сауда

Сауда қала үшін бөлшек сауда, цифрлық қызмет көрсету салалары және дәстүрлі қызмет көрсету салаларында өте маңызды рөл атқарады. Ірі сауда аймақтары Тибуртина Валерия көшесінде, Рим көшесі мен Каппель деи Марси аралығында және қала сыртындағы XX Settembre көшесі бойында орналасқан. "Табиғи сауда орталығы" деп аталатын орталық қала орталығындағы қызметтен тұрады.

Туризм

Авеццаноның жанында саябақтар, аңғарлар, қалалар мен Абруцци тауларының табиғи ортасы орналасқан: Абруццо, Лацио және Молизе ұлттық паркі, Сиренте-Велино аймақтық паркі, Фучино жазығы, Велино тауы, Овиндоли, Тальякоццо, Джовенко аңғары, Ровето аңғары және Кавальере жазығы.

Спорт

Футбол командасы — Avezzano Calcio, олар Stadio dei Marsi стадионында ойнайды. Регби командасы — Avezzano Rugby.