Кіріспе

Адрия – Италияның солтүстігіндегі Венето аймағындағы Ровиго провинциясында, Адиже және По өзендерінің сағалары арасында орналасқан қала және коммуна. Қазіргі қаланың астында, қазіргі деңгейден үш-төрт метр тереңдікте ежелгі этрус қалалары Атрия немесе Хатрияның қалдықтары табылады. Адрия және Спина этрус қаласы Фелсинаның (қазіргі Болонья) порты және қоймасы болған. Адрия ерте заманда Адриа теңізіне атын берген болуы мүмкін, ол каналдар арқылы қаламен байланысқан.

Ежелгі дәуір

Бұл аймақта салынған алғашқы қоныстар б.з.д. XII-IX ғасырларда венециялықтарға жатады, олар сол кезде теңізге жақын болған ылғалды жерлерде бағаналы үйлер салды. Сол кезде По өзенінің негізгі арнасы, Адрия каналы, осы аймақта теңізге құйылды. Болоньяға жақын Вилланова ауылындағы археологиялық қазбалардың құрметіне аталған Вилланова мәдениеті б.з.д. X ғасырдан бастап б.з.д. VI ғасырға дейін осы аймақта гүлденді. Классикалық Атрияның негізі б.з.д. 530-520 жылдар аралығында қаланды. Этрусктар каналдың біртіндеп құрғауынан кейін Адрия портын және қонысын салды. Б.з.д. VI ғасырдың соңында порттың дамуы жалғасты. Этрусктар бақылаған По аңғары Падан Этруриясы деп белгілі болды, олардың негізгі шоғырлануы Арноның оңтүстігіндегі Тиррен теңізінің жағалауында орналасқан. Дионисий I кезінде Эгинадан және кейін Сиракузадан келген гректер қаланы сауда орталығына айналдырды. Гректер б.з.д. VI ғасырдан бастап венециялықтармен сауда жасады, әсіресе Балтық теңізінен келген янтарьды. По аңғарына кельттердің жаппай шабуылдары галлдар мен этрусктар арасында қақтығыстарға және аралас некелерге әкелді, бұл эпиграфикалық жазбаларда этруск және кельт есімдерінің бірге кездесуімен расталды. Қалада этрусктар, венециялықтар, гректер және кельттер бірге тұрды. Римдік автор және флот командирі Плиний Ескі Атриядағы каналдар жүйесі туралы былай деп жазды: "Бұл жүйені алғаш тоскандар [яғни этрусктер] жасаған, осылайша өзен ағынын Атрианидің жеті теңізі деп аталатын батпақтар арқылы жіберіп, тосканалық Атрия қаласының әйгілі портына жеткізді, ол бұрын теңізге Атриатикалық деген ат берген, қазір Адриатика теңізі деп аталады". Бұл "жеті теңіз" - құмды сілкіп жатқан және аралдармен бөлінген, бір-бірімен байланысты жағалау лагуналары. Этрусктар бұл табиғи ішкі су жолын жаңа каналдармен кеңейтіп, По өзенінің таяз сулы бөліктері арқылы солтүстікке қарай Атрияға дейін кеме қатынасын мүмкін етті. Рим императоры Веспасианның тұсында да Равеннадан Этрурияның ортасына дейін жай кемелермен жүзуге болатын. Римдік билік кезінде қаланың маңызы Равеннаға көшті, себебі По дельтасының шөгіндісі теңіз жағалауын шығысқа қарай жылжытты. Қазір теңіз Адриядан шамалы қашықтықта. Ежелгі Атрияны алғаш зерттеген Карло Бокки, зерттеулерін Importanza di Adria la Veneta деген атпен жариялады. Бокки отбасының коллекциялары 20 ғасырдың басында жұртшылыққа ашылды және қалалық мұражайдың ежелгі заттар коллекциясының маңызды бөлігін құрайды. Ежелгі Адрия/Атрия топонимінің этимологиясы туралы бірнеше теория бар. Бір теория бойынша, ол иллириялық (венеция тілі) сөзінен шыққан, яғни "adur" – "су, теңіз" деген мағынаны білдіреді.

Орта ғасырлар мен қазіргі заман

Батыс Рим империясы құлаған кезде Адрия порты маңыздылығының көп бөлігін жоғалтты. 589 жылы жергілікті су жүйесінің толыққанды өзгеруінен және Пауыл Диакон сипаттаған апатты су тасқынынан кейін ол толығымен құлдырады, соның салдарынан Адрия Равенна архиепископтығының иелігіне өтті. Тәуелсіз коммуна ретінде болған кезеңнен кейін, ол Феррараның Эсте әулетіне, ал 16 ғасырда Венеция Республикасына қарасты. Сол кезде Адрия – денге жұқпалы аурулармен (малярия) толы батпақтармен қоршалған шағын ауыл еді. Сол ғасырда Полесине жерін меңгеру арқасында маңызы қайта жаңғырды. Наполеон соғыстары кезінде ол Францияның, содан кейін Австрияның билігінде болды, және 1815 жылы Вена конгресінен кейін Ломбардия-Венецияның құрамына қосылды.