«Абидің ирландия гүлі» комедиясы тарихы

Кіріспе

Abie's Irish Rose – Энн Николстің 1922 жылы тұңғыш рет көрсетілген танымал комедиясы. Алғашқыда Бродвейдегі пьеса ретінде қойылған, кейіннен көптеген сахналық қойылымдар, фильмдер және радио бағдарламалары арқылы кеңінен танылды. Оқиғаның негізгі желісінде ирландиялық католик қыз бен жас еврей жігіті отбасыларының қарсылығына қарамастан үйленеді.

Театр және кино

Бастапқыда сыншылардың пікірі жағымсыз болғанмен, ерекше көзге түскені – жақсы баға берген «The New York Times» болды. Бродвейдегі қойылым коммерциялық сәттілікке жетіп, 1922 жылдың 23 мамырынан 1927 жылдың 1 қазанына дейін 2327 рет сахналанды. Ол кезде бұл Бродвей тарихындағы ең ұзақ сахналанған қойылым болды, Винчелл Смит пен Франк Бэконның 1918 жылғы «Жақын» пьесасының 1291 қойылымын артта қалдырды. Шоудың гастрольдік труппасы да осыған ұқсас ұзақ өмір сүрді және «Hello, Dolly!» 1960 жылдары рекордты жаңартқанға дейін, шамамен 40 жыл бойы ең ұзақ сахналанған гастрольдік труппа рекордын сақтап тұрды. Гастрольдік труппаның еркек басты рөлінде болашақ Голливуд жұлдызы Джордж Брент алғашқы маңызды рөлін ойнады, ал әйел басты рөлде Пегги Пэрри болды. «Эбидің ирландиялық гүлі» 1937 жылы Бродвейде қайта қойылды және 1954 жылы жаңартылған нұсқада тағы да қайта қойылды. Пьеса екі фильмге әсер етті. Біріншісі 1928 жылы шықты, режиссері Виктор Флеминг, басты рөлдерде Чарльз «Будди» Роджерс пен Нэнси Кэрролл ойнады. 1946 жылғы нұсқада Ричард Норрис пен Джоан Дрю ойнады, режиссері А. Эдвард Сазерленд, продюсері Бинг Кросби. 1946 жылғы фильм ең жақсы жағдайда ескірген, ең нашар жағдайда жамандаушылық деп сынға түсті. Бұл сюжет кеңінен қолданылып, Энн Николс «Коэн мен Келли» фильмін түсірген Universal Pictures компаниясын сотқа берді, онда ирланд жігіті еврей қызына үйленеді. Алайда, «Николс v. Universal Pictures Corp.» ісінде Джо Райнз актерлік құрамды басқарды, онда Ричард Бонд, Сидни Смит, Ричард Куган және Клейтон «Бад» Коллиер Әби Леви рөлінде ойнады. Бетти Винклер, Мерседес МакКембридж, Джули Стивенс, Бернард Горси және Марион Шокли Розмари Леви рөлін сомдады. Соломон Леви рөлін Альфред Уайт, Чарли Кантор және Алан Рид ойнады. Радиодағы актерлердің қатарында: Уолтер Кинселла (Патрик Мерфи рөлінде), Менаша Скулник (Исаак Коэн), Анна Аппел (Миссис Коэн), Энн Томас (Кейси), Билл Адамс (Әке Уилан), Аманда Рэндольф (қызметші) және Долорес Гилленас (Левитің егіздері) болды. Хабаршы Говард Петри, ал музыканы Джо Стопак орындады. Ашылу тақырыбы – Чонси Олкотттың «My Wild Irish Rose» әні.

Although it initially received poor reviews—with the notable exception of The New York Times, which reviewed it favorably—the Broadway play was a commercial hit, running for 2,327 performances between May 23, 1922, and October 1, 1927. At the time, this was the longest run in Broadway theater history, surpassing the record 1,291 performances set by the Winchell Smith and Frank Bacon 1918 play, Lightnin'. The show's touring company had a similarly long run and held the record for longest running touring company for nearly 40 years, until that record was broken by Hello, Dolly! in the 1960s. The touring company's male lead was future Hollywood star George Brent, in his first major role; the female lead was Peggy Parry. Abie's Irish Rose was revived on Broadway in 1937 and again, in an updated version, in 1954. The play inspired two films. The first, released in 1928, stars Charles "Buddy" Rogers and Nancy Carroll, directed by Victor Fleming. A 1946 version stars Richard Norris and Joanne Dru, directed by A. Edward Sutherland and produced by Bing Crosby. The 1946 film was severely criticized for being at best, outdated, and at worst defamatory. The premise was widely imitated, and Anne Nichols sued one imitator, Universal Pictures, which produced The Cohens and Kellys, a motion picture play about an Irish boy who marries a Jewish girl from feuding families. However, in Nichols v. Universal Pictures Corp., and Joe Rines directed the cast, which starred Richard Bond, Sydney Smith, Richard Coogan and Clayton "Bud" Collyer as Abie Levy. Betty Winkler, Mercedes McCambridge, Julie Stevens, Bernard Gorcey, and Marion Shockley portrayed Rosemary Levy. Solomon Levy was played by Alfred White, Charlie Cantor and Alan Reed. Others in the radio cast include: Walter Kinsella (as Patrick Murphy), Menasha Skulnik (Isaac Cohen), Anna Appel (Mrs. Cohen), Ann Thomas (Casey), Bill Adams (Father Whelan), Amanda Randolph (maid) and Dolores Gillenas (the Levys' twins). The announcer was Howard Petrie, and Joe Stopak provided the music. The opening theme music was "My Wild Irish Rose" by Chauncey Olcott.

Сыни жауап

Пьеса үлкен табысқа ие болғанымен, сыншылар оны көбінесе жақтырмады. Ол кезде "Life" журналының театр сыншысы болған Роберт Бенчли оны ерекше жек көретін. Бенчлидің жұмысының бір бөлігі – апта сайын қысқаша рецензиялар жазу еді. Ол Эбидің "Айрландиялық розасын" әртүрліше сипаттады: "Жаман нәрсе", "Жақсы көңіл көтерудің ең төменгі деңгейі", "Яһудилер мен ирландтардың бірдей ескі әзілдерді айтатынын көрсету", "1876 жылғы ойнақы рух", "Адамдар әр түн сайын осыған күледі, бұл демократияның неге сәтті бола алмайтынын түсіндіреді", "Теңізшілер ешқашан келмей ме?" және соңында "Еврейлерге 13:8", яғни "Иса Мәсіх – кеше де, бүгін де, мәңгілікке дейін бірдей" деп жазылған Киелі кітаптан үзінді. Ол сондай-ақ, қысқаша рецензия жазу үшін сырттан келген адамдар арасында байқау өткізді, оны Харпо Маркс "Жынық алудан да жаман емес" деп жеңіп алды. "Нью-Йорк Таймс" газеті жалпы оң пікірде болды, көрермендердің жағымды реакциясын атап өтті және былай деп аяқтады: "Жеке өзіміз кішкентай Ребекка Рейчел мен Патрик Джозеф Левидің екінші туған күніне, тіпті олардың Хадсон-Фултонның жүз жылдық мерейтойына да қатыса аламыз деп үміттенеміз".

"The New Yorker" журналында 1937 жылғы қайта қойылым туралы жазған Волкотт Гиббс: "Шындығында, бұл қайталанатын қорқынышты түс сияқты еді; мүмкін, мен әрқашан ескі құдық ішінде, жұпарлармен толы, шыға алмайтын жағдайға түсіп қалатын түсім" деді. "Антидефамация лигасы" 1946 жылғы фильмде яһудилерге қатысты стереотиптерді пайдалануды сынап, "бұл күмәнді күшейтеді, тіпті одан да көп қате түсінік пен ашық зұлымдыққа әкелуі мүмкін" деп мәлімдеді. Пьесаның әлеуметтік төзімділік туралы хабарына қатысты ойлармен бөліскен Брукс Аткинсон 1954 жылғы қайта қойылым туралы былай деп жазды: "1922 жылы күлкілі әзіл болған нәрсе бүгін күрделі мәселе болып табылады. Кейде Эбидің "Айрландиялық розасы" сезімтал жандарға тиеді. Себебі, жақсы ниет бүгін 32 жыл бұрынғыдан гөрі аз". Қазіргі заманғы ғалым Джордан Шилдкроут 1920 жылдары көші-қонға қатысты үдеретін алаңдаушылықтармен, сондай-ақ Ирландия еркін мемлекетінің құрылуы (1921), Палестинаға британдық мандат (1922) және 1924 жылғы шектеулі Иммиграциялық заң сияқты ағымдағы оқиғалармен байланысты Эбидің "Айрландиялық розасын" қарастырады. Ол былай деп жазады: "Яһудилерге және ирландтарға қарсы сезімдер басым болған дәуірде пьесаның этникалық мақтаныш образы көрермендерге күш-қуат сыйлап, сонымен бірге оларға көбірек "америкалық" болу және сондықтан ескі стереотиптер мен этникалық бәсекелестікке ұшырамау қиялын сыйлаған болуы мүмкін".

Мәдени сілтемелер

Лоренц Харт "Манхэттен" үшін жазған мына шумақтарында театр әлеміндегі көптеген адамдардың сезімін жеткізді: "Біз болашақ балаларымызды Эбидің ирландиялық гүліне апарып жатырмыз – олар оның жабылуын көруіне үміттенемін". Осы пьесаның аты Маркс ағайындыларының "Айуандар" фильміндегі әзілде, Коул Портердің "Ace in the Hole" әнінде, Стивен Сондхаймның "I'm Still Here" әнінде және "On the Twentieth Century" мюзиклынан "The Legacy" әнінде еске алынған.

Тематикалық мұра

Эбидің «Ирландиялық Розасы» 1960-1970 жылдары танымал болған Стиллер мен Мера (Джерри Стиллер мен Энн Мера) атты әйел-еркек комедиялық дуетінің комедиясын болжады. Олар өз өнернамаларын әртүрлі мәдени орталарға сілтемелер енгізу арқылы жиі көркейтіп, қызықтыратын (Стиллер еврей болған; Мера ирландтық католик отбасынан шыққан, бірақ кейін некеде яһуди дініне ауысты). Бұл пьеса 1972-1973 жылдардағы «Бриджит Берниге ғашық» (CBS) телесериалының негізгі сюжеттік желісі болды, онда Мередит Бакстер мен Дэвид Бирни (кейін өмірде үйленген) Абидің «Ирландиялық Розасынан» кері әлеуметтік-экономикалық жағдайды бейнеледі: Бирни ата-анасы шағын отбасылық дәмханасын басқаратын, өмірге қадам басып жатқан еврей таксишісі және драматург Берни Штайнберг рөлін ойнады, ал Бакстер бай ата-ананың ирландтық католик қызы Бриджит Фицджеральдты сомдады. Олар ғашық болып, ата-аналарының наразылығына қарамастан қашып кетеді. (Екеуі де протестант болған.) Сериал көптеген еврей ұйымдарынан дінаралық некелерді насихаттады деген айыппен шабуылға ұшырады және АҚШ теледидарында 1972-1973 жылдардағы ең жоғары рейтингті бесінші сериал болғанына қарамастан, бірінші маусымынан кейін жабылды. Екі онжылдықтан кейін, АҚШ-тағы әлеуметтік көзқарастар өзгерген кезде, CBS тағы бір телесериалды, «Бруклин көпірі» (1991-1993) көрсетті, бұл еврей шығармашысы Гэри Дэвид Голдбергтің балалық шағы туралы жартылай автобиографиялық естеліктері. Онда еврей жігіт пен ирландтық католик қыз арасындағы махаббат оқиғасы көрсетілген. Сериал екі маусымға созылды, ал бірінші маусымның алтыншы (екі бөлімді) эпизоды «Әлемдер соғысы» деп аталды, онда 1950 жылдардың ортасындағы ойдан шығарылған Бруклинде бұл дінаралық қарым-қатынастың шиеленісі зерттеледі. Голдберг бұрын өзінің ересек өмірінен шабыттанған тағы бір жартылай автобиографиялық телесериал, «Отбасылық байланыстарды» жасады, онда басты рөлдегі әйел, оның шын өмірдегі ирландтық католик серігінің өзінің көрінісі, «Бриджет Берниге ғашық» сериалында ойнаған Мередит Бакстер сомдады.

Abie's Irish Rose prefigured the comedy of Stiller and Meara (Jerry Stiller and Anne Meara), a husband and wife comedy team popular in the 1960s and 1970s who often spiked their routines with references to their different backgrounds (Stiller was Jewish; Meara was of an Irish Catholic background but converted to Judaism later during their marriage). The play also provided the central premise for the 1972–1973 television series Bridget Loves Bernie (CBS), starring Meredith Baxter and David Birney (who later married in real life) in a socio economic reversal of Abie's Irish Rose: Birney plays struggling young Jewish cab driver/aspiring playwright Bernie Steinberg, whose parents run a modest family delicatessen, and Baxter plays Bridget Fitzgerald, the Irish Catholic daughter of wealthy parents, who falls in love with and elopes with Steinberg to the disappointment of both sets of parents. (Both actors were Protestant.) The show was attacked by a broad range of Jewish groups for allegedly promoting inter faith marriage, and it was cancelled at the end of its first season, despite being the fifth highest rated series of the 1972–1973 year on USA broadcast television. Two decades later, with social attitudes changing in the U. S., CBS ran another television series, Brooklyn Bridge (1991–1993), the quasi autobiographical childhood memoir of its Jewish creator, Gary David Goldberg. It features a continuing romance between two teenage characters, a Jewish boy and an Irish Catholic girl. It ran two seasons, and the sixth (two part) episode of the first season, titled War of the Worlds, explores the tensions of this inter faith relationship in its fictional mid 1950s Brooklyn setting. Goldberg previously created another quasi autobiographical television series, Family Ties, inspired by his adult life, in which the female lead, the alter ego of his real life Irish Catholic partner, is portrayed by Meredith Baxter, the actress who starred in the ill fated Bridget Loves Bernie.