Кіріспе

Ризаль провинциясының, Филиппиннің муниципалитеті, саяси-әскери ауданы. Моронг, ресми түрде Моронг муниципалитеті, Филиппиннің Ризаль провинциясында орналасқан 2-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша Моронг халқы 71 151 адамды құрайды. Қала "Una Ang Edukasyon" ("Білім – бірінші") деген ұранмен білім беруді басымдыққа қоюымен де белгілі. 1970-жылдардың басында және 1990-жылдардың басында Моронг, Ризаль провинциясының жақын жерлерінен келген студенттер көптеген академиялық оқу орындарында білім алу үшін жиналған білім беру орталығы болды. Қаланың танымал көрікті жерлері – испан дәуірінде салынған Әулие Жером шіркеуі және "балау-балау" деп аталатын қосымша тағам. Моронг Антиполодан және Маниладан шалқақтап жатыр.

Ашылуы, құрылуы және христиандануы

1572 жылдың 16 қаңтарында Мигель Лопес де Легаспидің орынбасары Мартин де Гоитидің сенімді офицері капитан Хуан Мальдонадо испан жасағымен Маниланың шығысындағы аймақтарды зерттеп жүргенде, өзен жағасындағы гүлденген елді мекенге келді. Олар осы елді Испаниядағы бір қаланың атымен Морон деп атады. Бұл оқиға Мартин Де Гойт Раджа Солиманның (Сүлейман) әскерін жеңіп, Маниланы басып алғаннан соң шамамен бір жыл өткенде болды. Испандықтар өзеннің екі жағасында ұйымдасқан қауымдастық тапты, бірақ шеттегі елді мекендер / барангайлар бір-бірімен қақтығыста болды. Барангайлар бағындырылды және 1578 жылдан бастап францискан миссионерлері Хуан де Плаценсия мен Диего де Оропеса арқылы жергілікті тұрғындар христиан дініне көшті. Олар діни және азаматтық басқаруды жүзеге асыру үшін үлкен елді мекенге қосылған шағын шіркеулерді (визита) салды. Кейіннен бұл елді мекен пуэблоға айналды, оны "Пуэбло де Морон" деп атады. Барас, Танай, Пилилла, Бинангонан – Пуэбло де Моронгқа қарасты визиталар. Азат ету кезінде Филиппин армиясының 4-ші және 42-ші жаяу әскер дивизияларының филиппиндік әскерлері, Филиппин полициясының 4-ші полкі, сондай-ақ полковник Маркингс партизандары мен Оқушылар РОТК партизандары ресми мойындалған Моронг қалаларын азат етіп, жапондық күштерді жеңіп, соғыс аяқталғанға дейін оларды қарсыластыруға мәжбүр етті.

Сан-Гильермо

Аумағы бойынша Сан-Гильермо немесе жергілікті тұрғындар айтқандай Сан-Гильмо, Моронгтың сегіз барангайының ең ірісі болып табылады. Ол Бинангонан, Тереза және Танай қалаларымен шектеседі. Сан-Гильермо барангайында 6 522 адам тұрады және 1 377 үй бар (2000 жылғы халық санағы). Барионың көптеген тұрғындары күнкөрісі үшін ауыл шаруашылығына тәуелді болғанымен, көптеген адамдар киім-кешек, құс және шошқа шаруашылығы сияқты кәсіптермен де айналысады. Сан Исидро Лабрадор – Сан-Гильермоның қасиетті покровители. Оның құрметіне әр жыл сайын 15 мамыр күні мереке тойланады. 2005 жылы Сан Исидро Лабрадордың шағын шіркеуі Антиполо диоцезінде 10 500 католикке қызмет ететін толыққанды приходқа айналды. Сондай-ақ 2005 жылы Сан-Гильермо ұлттық орта мектебі ашылды. Сан-Гильермодан Америкаға алғашқы көшіп келгендердің толқыны 1900 жылдардың басында болды. Калифорнияда тұратын Сан-Гильермо туған жерлестері қасиетті покровитель Сан Исидро Лабрадордың мерекесін тойлау үшін Мемориал күні жиналады және осылай мәдени мұраларын сақтап келеді. Сан-Гильермо туған адамдардың көпшілігі Лос-Анджелес және Сан-Франциско қалаларының ірі қалаларында тұрады, ал мереке 1979 жылдан бері екі қалада кезекпен тойланады.

Майбанкалық

Қаланың шығысында орналасқан Майбанкал ауылының негізгі салалары – егіншілік, азық-түлік және тоқыма өндірісі. Аймақта шамамен 8709 адам тұрады, оның ішінде еркектер мен әйелдердің арақатынасы 1:2-ге тең.

Сан-Хуан

Сан-Хуан барангайы – Моронгтың сауда-саттық және бизнес орталығы. Бұл қаланың барлық барангайлары арасында ең көп табыс түсіретін орын деп есептеледі. Сонымен қатар, Сан-Хуан барангайында қаланың шіркеуі мен Сент-Жером академиясы орналасқан. Сент-Жером шіркеуінің фасады Туризм министрлігі таныған туристік нысан болып табылады.

Сан-Педро

Сан-Педро барангайы – Моронгтың бас барангайы. Ол шығысында Лагуна шығанағымен шектеседі, оңтүстігінде Кардона қаласымен, батысында Бомбонган барангайымен және солтүстігінде Сан-Хосе және Сан-Хуан барангайларымен көршілес. Сан-Педро барангайының жалпы жер ауданы 368 гектарды құрайды және 2010 жылғы халық санауы бойынша шамамен 7000 халқы бар. Моронг қаласының орталық барангайы ретінде, Моронг жергілікті басқару органының кеңселері Сан-Педро барангайында орналасқан. Бұл барангайда Моронг қалалық базары, Sea Oil жанармай құю станциясы, PhilOil жанармай құю станциясы, Aldec Agri Dynamics компаниясы, Era Plaza мейрамханасы, Emma's Panciteria мейрамханасы, Kainan, Inuman, At iba pa сыра үйі, Arena de Morong ("Sabungan"), AMA Банкі, Macro Банкі сияқты мекемелер бар. Сан-Педро барангайы Моронгтағы білім берудің де орталығы болып табылады. Барангайда Сан-Педро күндізгі бақшасы, Хосе С. Мапа мектебі, Сент-Клэр мектебі, Иса Менің Бағушым Монтессори мектебі, Ренессанс ғылым және технология мектебі, Ризалдың EAST Systems колледждері және Тимотео А. Рейес бастауыш мектебі сияқты бірнеше білім беру мекемелерін кездестіруге болады. Моронг қалалық алаңы, "Statwa ng Magsasaka" ескерткіші және "Puking Bato" бульвар паркіндегі тас да Сан-Педро барангайында орналасқан.

Лагунди

Лагунди барангайы – Ризаль штатының Моронг қаласының ең шығыс барангайы. Оның негізгі көшесі – Реймундо көшесі, ең солтүстік барангайды Барас, Ризаль және Ризаль провинциясының астанасы Антиполо шекарасына қосады. Барангайдың ішінде екі мемлекеттік бастауыш мектеп бар: Лагунди бастауыш мектебі және Пулонг Кумуной бастауыш мектебі. Оқушылардың қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін Моронг ұлттық орта мектебі Лагунди бастауыш мектебінің жанында кампус ашты. Сауда орындары көп, әсіресе кіреберіс бөлігінде. Алфамарт және бірнеше дүкендер мен мейрамханалар аймаққа жақын орналасқан. Барлық Әулиелер күнінде бұл аймақ Багиодан және Кордильерадағы көршілес муниципалитеттерден келген гүлдер сатылатын базар ретінде танымал. Барангайдың қасиетті қамқоршысы – Мәриямның Таза Жүрегі, ал жексенбілік миссалар шіркеуде сағат 17:00-де Рим католик дін қызметкерінің басшылығымен өткізіледі. Маусым айындағы мереке күні көбінесе шеру ұйымдастырылады.

Демография

2020 жылғы санақта Ризаль провинциясының Моронг қаласының халқы 71 151 адамды құрады, халық тығыздығы болды.

Көрнекті орындар

Уугонг паркі 1960-шы жылдардың басынан 1980-шы жылдардың басына дейін күріш далаларының әдемі көрінісімен және төгілген сарқырамалармен танымал болды. Қаргалы шатқалындағы құйындардың күркіреген үні парктің атын "у угонг" деп атады – бұл тагалог тілінен алынған, "эхо" деген мағынаны білдіретін сөз. Уугонг паркінде қазір жергілікті суретші Рафаэль Пачеко салған және иеленген курорт бар. Рафаэль Пачеко – әлемдік деңгейдегі суретші және Филиппиндегі пальма мен саусақпен салу өнерінің негізін қалаушысы саналады. Курорт енді бұрынғы сарқырамаларды пайдаланбайды, оның орнына екі бассейн бар, онда қазір құрғаған сарқырама мен өзенді көруге болады. Жаңа Уугонг курортында Пачеконың картиналары мен мүсіндерінен жасалған коллекция да қойылған. Пукинг Бато, сондай-ақ Қанатты қоғам паркі деп те аталады, ол Нативидад көшесінде (Ибаба Дуло) орналасқан және әдеттегі тілде Бульвар деп аталады. Бұл Моронгуэнос тұрғындары үшін жүгіруге, серуендеуге және көрікті жерлерді тамашалауға танымал орын. Кавалер мүсіні Майбанкаль ауылында орналасқан, ол баранганың символы болып табылады. Мүсін атқа мінген, шабуылға шыққан, қарулы салт атты рыцарь бейнесін көрсетеді. Майбанкаленос тұрғындары жыл сайын 25 қазанда Кавалер күнін тойлайды. Моронгтың ескі муниципалдық кеңсесі ("Командансия") Сан-Педро ауылында орналасқан, қазір ол Музей Памбаян нг Моронгқа жайғасқан. Тарихи ескерткіш ретінде жарияланған бұл ғимарат "Distrito Politico Militar de Morong" үкіметінің орталығы болды. Америкалық отарлау кезінде провинция Ризал провинциясы болып қайта ұйымдастырылғанда муниципалитеттер қосылды және провинциялық үкіметтің орталығы Пасигке көшірілді. Бұл ғимарат 1960 жылдардан бастап 2011 жылы жергілікті мемлекеттік кеңселер жаңа муниципалдық ғимаратқа көшірілгенге дейін Моронгтың муниципалдық залы болып қызмет етті. Әйін Жером шіркеуі Моронгтағы ең танымал орын, ол алғашқы испан дін қызметкері келген кезде қытай шеберлерімен салынған. Бірегей және күрделі нео-барокко стилімен және үш қабатты қоңырау мұнарасымен фасады ретінде танымал бұл шіркеу төбеде орналасқан.

Мәдениет және дәстүр

Моронгтағы той – ақпан айының бірінші жексенбісі. Ескі кездерде ақпан айы қалада егін жинау айы ретінде белгілі болған. Бұл тойлаудың және мол өнімге алғыс айтудың бір түрі. Католиктер мейрамы Моронгтың қамқоршысы – Ризал – киелі Жером. Ол шіркеу докторы, дін қызметкері және Киелі кітапты аударған. Оның мерекесі 30 қыркүйекте. Пабаса – Мәсіхтің өмірі мен азаптарын әнмен баяндайтын қасиетті апталық шара. Бұл қасиетті аптаға дейінгі 40 күннің басталуын білдіреді. Моронг қаласында әдеттегі Пабаса үні қолданылмайды, көбінесе қайғы мен азап үні естіледі. Бұл әртүрлі үйлерден орындалады, әр үйдің "сантосы" – қасиетті аптада қолданылатын киелі бейнесі болады. Kordero дәстүрі тек Моронгта 60 жылдан бері сақталып келеді. Kordero, яғни Құдайдың қозысы, Иса мен оның 12 елшісі қабылдаған құрбандық қозының дайындалуын қайта жасау және соңынан киелі Евхаристияның құрылуы. Kordero сондай-ақ Исаны адамзатты күнәдан құтқару үшін азап көрген құрбандық қозы ретінде бейнелейді. Моронгта тәтті картоптан және картоптан жасалған қозы Маунди бейсенбідегі миссадан бұрын шерумен жүргізіледі. Бұл дәстүрді Ризальдың басқа қалалары да қабылдап, ұлттық газеттерде жариялады. "Ерман" – соңғы кешкі ас өткен жоғарғы бөлменің иесі. Pabasang bayan – 1996 жылы басталған 40-тан астам шерулік бейнелерді көрсететін жылдық шара/көрме. Бұл шара әдетте қалалық спорт залында құрма жексенбісіне дейінгі сенбіде өтеді, онда жыл сайын Исаның өміріндегі хронологиялық оқиғаларды көрсететін әсерлі картина жасалады (мысалы, 1996-1997 жж. "Соңғы кешкі ас", 1998 ж. "Қанадағы той", 1999 ж. "Нан мен балықтың көбеюі", 2004 ж. "Иса тауда үйретеді", 2005 ж. "Галилея көліндегі Мәсіхтің үйретуі", 2006 ж. "Исаның қоғамдық қызметі", 2007 ж. "Исаның Иордан өзенінде шомылуы", 2008 ж. "Иса ғибадатханада", 2009 ж. "Он екі елшінің шақырылуы", 2010 ж. "Иса салық жинаушы Матайды шақырады", 2011 ж. "Иса жүзбасының қызметшісін сауықтырады", 2012 ж. "Иса сал адамды сауықтырады", 2013 ж. "Таудағы уағыз"). Моронг халқы алғаш рет ұйымдастырған, Ризаль және Метро Маниланың Пилилья, Танай, Кардона, Барас, Тереза, Бинангонан, Каинта, Пасиг, Кесон қаласы сияқты жақын маңдағы қалалардың назарын аударған көрікті орын. Бұл оқиға туралы Филиппиннің ұлттық газеті The Philippine Daily Inquirer үш рет жариялады және ABS CBN, TFC (Филиппиннің ABS CBN арнасы), GMA Network және GMA News TV (бұрынғы QTV арнасы 11) сияқты ұлттық арналар көрсетті. Әдеттегі Пабаса мен Pabasang bayan арасындағы айырмашылық – бүкіл қала осы шараға шақырылады. Құрма жексенбісіне дейінгі сенбі күні кешке спорт залында күткен мисса өтеді. Сенакуло – қасиетті аптадағы жылдық шара, Мәсіхтің өмірі мен өлімі туралы драмалық қойылым. Моронгтегі Сенакуло "Анг Тагапагсилик" деп аталады. Қойылым 3 түнгі болып бөлінеді. Ол қасиетті сәрсенбі күні кешке басталып, әдетте қасиетті жұма күні аяқталады. Бірінші түні Ежелгі Келісімнің қысқаша тарихын баяндайды, Жаратылыстан бастап Адам мен Хауа, Он өсиеттің берілуі, Содом мен Гоморраның құлдырауы, Мәриямға хабар беру, Құтқарушымыздың тууы және Исаның ғибадатханада табылуымен аяқталады. Екінші түні Исаның үйретулері, өмір жолы және қызметі туралы айтады, және дінтақымшылардың оны өлтіруді жоспарлауымен аяқталады. Үшінші түні ең драматикалық көріністер көрсетіледі, мысалы, Иерусалимге кіру, Евхаристияның орнатылуы, бақтағы азап, айқышқа шегелену, оның өлімі және қайта тірілуі. Kruz Na Mahal – Рейна Елена мен Принсепе Константиноның Исаның айқыш ағашын табуын қайта жасау. Әр ауылда крестпен шағын "каро" дайындалады. Олар "Kruz na mahal" әнін айтып, айналасында жүреді: "Kruz na mahal, Krus na mapalad, ang dakilang armas, bandila ni Kristo!". Шағын шеруден кейін балаларға "лунга де картоп" беріледі. Флорес де Майо – Моронгтың ескі дәстүрі, 1980 жылдардың басынан бері қазіргі уақытқа дейін тыйым салынды, өйткені ол сән көрсетілісіне айналды және Моронг қаласында байлар мақтанышпен көрсетіп жүрді. Бұрынғы мақсаты – Мәриям анаға құлшылық ету. Моронгтың 6-30 жастағы қыздары Мәриям анаға гүлдер мен дұғалар сыйлады. Бұл шеруге қатысқан қыздар сондай-ақ Роза Мистика, Torre ni David, Марияның тәжі, Аспан қақпалары сияқты жеті аланы алып келді. Католик шіркеуі 2007 жылы дауыс беру арқылы бұл дәстүрді қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ оның басты мақсаты қайтадан орындалмауы және сән көрсетілісі мен мақтаныш тағы да билік құруы мүмкін деген пікірлер айтылды, сондықтан шіркеу оны қарапайым мерекелеуге айналдырды, дұға оқып, Мәриям анаға гүлдер сыйлады. Малатинес – Рождество кешіндегі мисса, басқа жерлерде "MISA de Gallo" деп аталады. 24 желтоқсан. Әдетте шіркеудің ауласында тойланады. Миссадағы ең күткен көрініс – жұлдыздың биі. Үлкен "парол" шіркеудің басты фасадынан алтарьдың алдында орналасқан "беленге" дейін төмен түседі, "Gloria" немесе "Papuri" әні орындалады. Касалан немесе Той – Моронг, Ризал қаласында тойлаудың өзгеше жолы бар. Басқа қалаларда, мысалы, Батангаста, ақша биі бар, онда жас жұбайлар алғашқы биін орындағанда, қонақтар оларға ақша тігіп береді. Моронг, Ризал қаласында, жас жұбайларды бастауға көмектесу үшін "Панганга" дәстүрі бар. Жас жұбайлар отты шаммен бірге үйдің ең үлкен мүшесімен бірге келеді. Шам жас жұбайларға жол сілтейтін нұрды символдайды. Жас жұбайлар әр үстелге барады, қонақтар сыйлықтарын салады және "рахмет" ретінде виски немесе шараптың бір тамшысын ішеді. Саланың ішінде берілген ақшаны жасыру үшін жасыл мата бар, сондықтан жас жұбайлар қонақтың қанша ақша бергенін білмейді. Тойлардағы тағы бір дәстүр – "хатиран", онда күйеуінің үйіне көшіп бара жатқан келіншегі ата-анасымен бірге үйден шығады. Бұл келіншектің үйімен ресми қоштасуы. Бұл дәстүрде жас жұбайлар күйеуінің үйіне бара жатқандағы әр шам тірегінен өтер кезде, олар бір-бірін сүйіп алады. Бұл екеуі де Моронг, Ризал қаласының тұрғындары болса ғана орынды.

Өнер

Моронг "Кая Каваян" үшін де танымал. Бұл қала бамбуктан жасалған, күрделі өрнектермен безендірілген "Балуарт" деп аталатын өнер туындыларын жасаумен алғашқы болып танылды. Әдетте, үйлену тойы, кордеро және фиеста сияқты арнайы шараларда қолданылады және көбінесе шараның кіреберіс қақпасында орналасады. Кордеро кезінде торт, тәтті картоп және картоптан жасалған қошқар, гүлдермен әсемделген шағын "Кая Каваян" ішінде салып, қала бойынша шіркеуге дейін әкелінеді. Қазір бұл өнер көршілес қалалар тарапынан да көшірілуде.

Ауруханалар

Ризал провинциялық ауруханалар жүйесі Моронг (RPHS) – мемлекеттік аурухана, ішкі медицина, балалар аурулары, гинекология, жалпы хирургия және стоматологиялық қызметтер көрсетеді. Моронг дәрігерлер ауруханасы – директорлар кеңесі басқаратын жекеменшік аурухана.

Белгілі тұлғалар

Томас Матео Клаудио – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясына жазылған филиппиндік әскер. Ол халықаралық қақтығыс кезінде шетелде қаза тапқан алғашқы филиппиндік саналады.