"Қара мысық" (1934) – Борис Карлофф пен Бела Лугоси жұлдыздығымен Э.Улмердің қорқыныш фильмі. Психологиялық қорқыныштың алғашқы үлгісі, атмосферасымен ерекше.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Қара мысық" – 1934 жылы түсірілген американдық кодекстен бұрынғы қорқыныш фильмі. Режиссері – Эдгар Г. Ульмер, басты рөлдерде Борис Карлофф және Бела Лугоси ойнаған. Бұл Universal Pictures компаниясының сол жылғы ең табысты фильмі болды және Карлофф пен Лугоси екеуінің де түскен сегіз фильмнің алғашқысы (олардың алтауы Universal компаниясының өндірісінде жасалған). 1941 жылы Лугоси сол атаумен комедиялық қорқыныш детективінен ойнады, ол да Эдгар Аллан Поның әңгімесінен шабыттандырылып, оның атымен аталып, "ұсынылған" деп есептелді. Фильм үздіксіз музыкалық қосымшасы бар алғашқы фильмдердің бірі болды және атмосфераға, құбыжықты дыбыстарға, адам психикасының қараңғы жақтарына, сондай-ақ қорқыныш және кінә танымы сияқты сезімдерге баса назар аудару арқылы психологиялық қорқыныш жанрын қалыптастыруға және танымал етуге көмектесті.
The Black Cat is a 1934 American pre Code horror film directed by Edgar G. Ulmer and starring Boris Karloff and Béla Lugosi. It was Universal Pictures' biggest box office hit of the year, and was the first of eight films (six of which were produced by Universal) to feature both Karloff and Lugosi. In 1941, Lugosi appeared in a comedy horror mystery film with the same title, which was also named after and ostensibly "suggested by" Edgar Allan Poe's short story. The film was among the earlier movies with an almost continuous music score, and it helped to create and popularize the psychological horror subgenre by emphasizing atmosphere, eerie sounds, the darker side of the human psyche, and emotions like fear and guilt to deliver its scares.
Сюжет
Венгриядағы бал айларында америкалық құпия романдар жазушысы Питер Элисон мен оның жаңа әйелі Джоанға бір қателікпен байланысты пойыздың кабинасын венгр психиатры доктор Витус Вердегастпен бөлісу керектігі айтылады. Түннің соңына таман ерлі-зайыптылар Вердегасттың 18 жыл бұрын үйінен шығып, Бірінші дүниежүзілік соғыста соғысқа қатысқанын және соңғы 15 жылды Сибірдегі атақты тұтқын лагерінде өткізгенін біледі. Қараңғыда және жаңбыр астында Питер, Джоан, Вердегаст және Вердегасттың қызметшісі Тамал кішкентай автобусқа көтеріледі. Олар Вердегасттың баратын жеріне, австриялық сәулетші Хьяльмар Пьелциг Форт Марморус қираған жерінде салған шалғай үйге жақындағанда, автобус жүргізушісі басқаруды жоғалтып, жолдан шығып кетеді. Ол апатта қаза тауып, Джоан жарақаттанады, бірақ Питер, Вердегаст және Тамал оны Поэльцигтің үйіне алып бара алады. Жоанның жарақаттарын емдегеннен кейін Вердегаст пен Пьелциг жеке сөйлесуге барады. Вердегаст ол кек алу үшін келгенін айтады, өйткені ол Поэльцигтің поэльцигтің қолбасшылығындағы Марморус фортын орыстарға сатқандығын біледі, нәтижесінде мыңдаған австро-венгерлік сарбаздар қаза тапты және Вердегаст түрмеге қамалды, және ол өлгенін айтқаннан кейін оның әйелі мен қызы Каренді ұрлады. Питер кіргенде және араласуға тырысқанда, Поэльцигтің қара мысығы өтіп кетеді және ауыр ауруфобиядан зардап шегетін Вердегаст оны тастаған пышақпен өлтіреді. Сол сәтте Джоан кіріп келеді, ол Вердегаст берген гиосин дәрісін инъекциялағандықтан, өзін-өзі дұрыс ұстамайды. Қонақтар өз бөлмелеріне барады, ал Поэльциг қара мысықты қолдарына ұстап, жертөледегі шыны ыдыстарда сақталған өлі әйелдердің "жинағын" бақылайды. Ол Вердегастты әйелдердің бірін көруге алып келеді, оны Вердегаст өзінің әйелі деп таниды және ол соғыстан екі жыл өткен соң өкпе ауруынан қайтыс болғанын айтады, сонымен қатар кіші Кареннің де өлгенін айтады. Жүрегі жараланған Вердегаст Поэльцигті өлтіруге жақындады, бірақ ол мысықтан қорқып қалды, ал Поэльциг олардың қарсыласуын Алисондар кеткеннен кейін күту керектігін айтты. Ерлер бөлінеді, ал Поэльциг тереліп, оның әйелі болып табылатын Вердегасттың қызы Каренмен бірге төсекте болады. Ол оған келесі күні бөлмеден шықпауды бұйырып, "Люцифердің ырымдары" атты кітапты ашады. Таңертең Жоан оянып, өзін жақсы сезінеді, Питер екеуі сол күні жолға шығуға үміттенеді. Вердегаст Поэльцигке Жоанға қалай қарағаны туралы айтады, ал Поэльциг сол түні жоспарланған рәсімді атап өтіп, оның қалуын қалайтынын мойындайды. Ол Вердегастпен бірге Алисонның тағдырын шешуге шахмат ойнайды, ал жеңілгеннен кейін Вердегаст Тамалдан Петерді жертөледегі камераға орналастыруға және Джоанды бөлмесіне кіргізуге көмектеседі. Кейінірек Карен Жоанға тап болады, ол Каренге Вердегаст әлі тірі екенін, бірақ әйелдерді Поэльциг ұстағанын айтады. Ол Каренмен шығып кетеді де, Джоан Кареннің айқайлағанын естиді. Сол түні Поэльцигтің табыны оның үйінде жиналады. Жоанна әкелінеді және Поэльциг оған жақындаған кезде әйел акульт бір нәрсені көріп, оны айқайлап, құлап қалады. Осы жағдайдан пайдаланып, Вердегаст пен Тамал Джоанды ұстап алып, алып кетеді. Тамалды Poelzig қызметшісі оны жібермес бұрын өлтіреді, ал Вердегаст Джоанды Питер туралы ұмытып, қашып кетуді сұрайды. Ол оған қызының тірі екенін және Поэльцигке үйленгенін айтады, ол Каренді өлі табады. Поэльциг кіріп, қарсыластар шайқасады. Өлім құшағында жатқан Тамал Вердегастқа Поэльцигті жеңуге көмектеседі және оны бальзамалау сөресіне шынжырлап қояды, ал Вердегаст Поэльцигті тірідей терісін алып тастай бастайды. Питер камерадан қашып шығып, Джоанды іздеді. Ол Вердегасттың Тамалдың өлі қолынан кілтті алып тастауға көмектесу үшін оның қасында тұрғанын байқайды, бірақ Вердегаст оған шабуыл жасап жатыр деп ойлайды, сондықтан ол психиатрды өлтіреді. Өлімге ұшыраған Вердегаст ерлі-зайыптыларға кетуге бұйырады және үйдің әскери қондырғы болған кезден қалған бұзылу зарядтарын тұтастырады, ғимаратты жояды және Поэльцигтің сектасын жояды. Жаңа ғана керемет оқиғаға тап болғаннан кейін, үйге оралғанда Питер мен Джоан оның соңғы романының сын-қағазынан оқыды, онда сюжеттің тым алыс екендігі туралы шағым айтылды.
On their honeymoon in Hungary, American mystery novelist Peter Alison and his new wife Joan are told that, due to a mix up, they must share a train compartment with Dr. Vitus Werdegast, a Hungarian psychiatrist, who says he is traveling to see an old friend. As the night wears on, the couple learn that Werdegast left home 18 years earlier to fight in World War I and has not seen his wife since, as he spent the last 15 years in an infamous prison camp in Siberia. In the dark and rain, Peter, Joan, Werdegast, and Thamal, Werdegast's servant, transfer to a small bus. When they are near Werdegast's destination, the remote home that Austrian architect Hjalmar Poelzig built upon the ruins of Fort Marmorus, the driver of the bus loses control and drives off the road. He is killed in the crash and Joan is injured, but Peter, Werdegast, and Thamal are well enough to take her to Poelzig's house. After treating Joan's injury, Werdegast and Poelzig go to speak privately. Werdegast says he has come for revenge, as he knows Poelzig betrayed Fort Marmorus, which Poelzig commanded, to the Russians, resulting in the deaths of thousands of Austro Hungarian soldiers and Werdegast's imprisonment, and stole his wife and daughter, both named Karen, after telling them he was dead. As Peter enters and attempts to intervene, Poelzig's black cat walks by and Werdegast, who suffers from severe ailurophobia, kills it with a thrown knife. Just then, Joan enters, behaving erratically because of an injection of the tranquilizing drug hyoscine that Werdegast had given her. The guests go to their rooms, and Poelzig, carrying a black cat, surveys a "collection" of preserved dead women on display in glass cases in his basement. He brings Werdegast to see one of the women, who Werdegast recognizes as his wife, and says she died of pneumonia two years after the war, also revealing that the younger Karen is also dead. Heartbroken, Werdegast almost shoots Poelzig, but he is spooked by the cat, and Poelzig says they should wait to have their confrontation until after the Alisons leave. The men part, and Poelzig joins Werdegast's daughter Karen, who is alive and is his wife, in bed. Instructing her to not leave the room the next day, he opens a book titled The Rites of Lucifer. In the morning, Joan awakens feeling well, and she and Peter hope to leave that day. Werdegast confronts Poelzig about how he is looking at Joan, and Poelzig mentions a ceremony scheduled for that night and admits he intends for her to stay. He and Werdegast play a game of chess to decide the fate of the Alisons, and, after losing, Werdegast has Thamal help place Peter in a cell in the basement and lock Joan in her room. Karen later stumbles upon Joan, who tells Karen that Werdegast is still alive, but the women are caught by Poelzig. He and Karen exit and Joan hears Karen scream. That night, Poelzig's cult gathers at his house. Joan is brought in and, as Poelzig approaches her, a female acolyte sees something which causes her to scream and faint. Taking advantage of the distraction, Werdegast and Thamal grab Joan and carry her away. Thamal is shot by Poelzig's servant before dispatching him, and Werdegast urges Joan to forget about Peter and escape. She tells him that his daughter is alive and married to Poelzig, and he rushes off, finding Karen dead on a slab. Poelzig enters and the adversaries fight. A dying Thamal helps Werdegast overpowers Poelzig and shackles him to his embalming rack, and Werdegast begins to skin Poelzig alive. Peter escapes from his cell and looks for Joan. He finds Werdegast crouching next to her to help tear a key from Thamal's dead hand, but thinks Werdegast is attacking her, so he shoots the psychiatrist. Fatally wounded, Werdegast tells the couple to leave and ignites demolition charges left over from when the house was a military installation, destroying the building and eradicating Poelzig's cult. Having just experienced an unbelievable adventure, on the trip home, Peter and Joan read a review of his latest novel, which complains that the plot is too far fetched.
Өндіріс
Эдгар Аллан Поға "негізінде жасалған" деген атау берілсе де, фильмнің оның 1843 жылғы "Қара мысық" атты әңгімесімен байланысы шамалы. Оның орнына режиссер Эдгар Г. Ульмер мен жазушы Питер Рурик (әсіресе "Пол Кейн" атты детектившіл жазушы ретінде танымал) психиатрияға кенеттен артып жатқан қоғамдық қызығушылықты пайдаланған оқияны құрастырды, ал Рурик осы оқия бойынша сценарий жазды. 1941 жылы Базил Ратбоунның басты рөлде ойнаған, сол аттас фильм, Поның осы әңгімесінен "негізінде жасалған" деп есептелсе де, Лугосидің қатысуынан басқа, бұл фильмбен ешқандай байланысы жоқ. Хьяльмар Поэльциг кейіпкері оккультист Алестер Кроулидің өмірінен шабыт алды, ал "Поэльциг" есімі архитектор Ханс Поэльцигтен алынған, ол туралы Ульмер Пауль Вегенердің нұсқаусыз фильмі "Голем" (1920) түсірілімінде бірге жұмыс істегенін айтқан. Фильмнің шамамен 80% -ін Лист, Чайковский, Шопен және тағы басқалардың классикалық шығармаларынан алынған үзінділер құрайды. Саундтректі Хайнц Ромхелд жинақтаған.
Although Edgar Allan Poe is given a "suggested by" credit, the film has little to do with his 1843 short story "The Black Cat". Instead, director Edgar G. Ulmer and writer Peter Ruric (better known as pulp writer "Paul Cain") came up with the story, which exploits what was a sudden public interest in psychiatry, and Ruric wrote the screenplay. The 1941 film of the same name starring Basil Rathbone, which purports to be "suggested by" the same Poe story, bears little relation to this film, other than the presence of Lugosi. The character of Hjalmar Poelzig drew inspiration from the life of occultist Aleister Crowley, while the name "Poelzig" was borrowed from architect Hans Poelzig, whom Ulmer claimed to have worked with on the sets for Paul Wegener's silent film The Golem (1920). A score consisting of excerpts from classical pieces composed by Liszt, Tchaikovsky, Chopin, and others runs through nearly 80% of the film. The soundtrack was compiled by Heinz Roemheld.
Шығару
1931 жылы «Дракула» және «Франкенштейн» фильмдерінен кейін қорқынышты дыбыстық фильмдердің қарқынды дамуының бір бөлігі ретінде «Қара мысық» Universal Pictures үшін 1934 жылғы ең табысты фильм болды. Eureka Entertainment 2020 жылдың шілдесінде «Бела Лугози жұлдыздық құрамындағы Эдгар Аллан Поның үш бейімделуі» жинағының бір бөлігі ретінде фильмді Blu-ray форматында шығарды, бұл жинаққа «Рю Моргтағы қырқындар» және «Қарға» фильмдері де кірді.
As part of the boom in horror sound films following the release of Dracula and Frankenstein in 1931, The Black Cat was the biggest box office hit of 1934 for Universal Pictures, Eureka Entertainment released the film on Blu ray in July 2020 as part of their Masters of Cinema collection in the "Three Edgar Allan Poe Adaptations Starring Bela Lugosi" set, which also included Murders in the Rue Morgue and The Raven.
Сыни қабылдау
Фильм алғаш рет жарық көрген кезде The New York Times сыншысы былай деп жазды: "Қара мысық қорқыныштан гөрі ақымақтырақ. Оқиғасы мен диалогы қайғы-қасіретті тым артық көрсетіп, көрерменге шынайы қорқыныш сезімін тудырмайды". Алайда, фильмнің сыншылар арасындағы беделі уақыт өте келе артты, Rotten Tomatoes шолулар жинағында 34 шолу негізінде 88% мақұлдау көрсеткіші бар, орташа бағасы 7,7/10; сайттың "сынықтамалық консенсусы" мынадай: "Карлофф пен Лугосидің тамаша жұптасуын және қорқынышты атмосфераны толыққанды пайдаланған «Қара мысық» – Universal монстр фильмінің кітапханасындағы алғашқы классика". 2007 жылы британдық сыншы Филип Френч бұл фильмін "жеті Карлофф/Лугосидің бірлескен түсірілімінен біріншісі (және ең жақсысы)" деп атады. Фильмде некрофилия, мысықтан қорқу, есірткі, өлімге тәуекелді шахмат ойыны, азаптау, терісін сыпыру және адамдық құрбандықпен қара жын шақыру сияқты оқиғалар орын алады. Бір сағаттан аспайтын бұл ерекше, мүлдем қисынсыз шедеврде есте қалатын кадрлар көп". 2010 жылдары Time Out қорқыныш жанрында жұмыс істеген авторлар, режиссерлер, актерлер мен сыншылар тобынан сауалнама өткізіп, «Қара мысық» барлық уақыттағы ең жақсы қорқынышты фильмдердің 89-шысы деп танылды. Сонымен қатар, фильм «тері сыпыру» көрінісі үшін Bravo телеарнасының «100 ең қорқынышты кино сәттері» тізімінде 68-орынды иеленді. Cramps тобының гитаристі және қорқыныш жанрын жақсы білетін Poison Ivy бұл көрініс туралы былай деді: "Карлоффтің терісі тірідей сыпырылады, бірақ оның көлеңкесін ғана көрсетеді, және бұл одан да қорқынышты".
Upon the film's original release, The New York Times reviewer wrote: "The Black Cat is more foolish than horrible. The story and dialogue pile the agony on too thick to give the audience a reasonable scare". The film's critical reputation has grown over time, however, and on review aggregator website Rotten Tomatoes, it has an 88% approval rating based on 34 reviews, with an average score of 7.7/10; the site's "critics consensus" reads: "Making the most of its Karloff Lugosi star pairing and loads of creepy atmosphere, The Black Cat is an early classic in the Universal monster movie library". In 2007, the British critic Philip French called the film "the first (and best) of seven Karloff/Lugosi joint appearances. The movie unfolds like a nightmare that involves necrophilia, ailurophobia, drugs, a deadly game of chess, torture, flaying, and a black mass with a human sacrifice. This bizarre, utterly irrational masterpiece, lasting little more than an hour, has images that bury themselves in the mind". In the 2010s, Time Out polled a group of authors, directors, actors, and critics who had worked in the horror genre, and The Black Cat was voted the 89th best horror film of all time. The film was also ranked #68 on Bravo's "100 Scariest Movie Moments" for the "skinning" scene. Cramps guitarist and noted horror aficionado Poison Ivy has said of this scene: "Karloff gets skinned alive at the end, but they show the shadow of it and somehow that's more gruesome".
Танымал мәдениетте
Вердегасттың "Бәлкім, табиғаттан тыс күштер. Baloney, мүмкін емес" деген сөзі Monkees тобының 1968 жылы түсірілген "Head" фильмінде және сол фильмнің саундтрек альбомында қолданылған. Бұл фраза комик Синбадтың 1990 жылғы "Brain Damaged" комедиялық көрсетілімінде, сондай-ақ Deee Lite тобының 1990 жылғы "World Clique" альбомынан "E. S. P." әнінде де кездеседі.
An excerpt from the scene in which Werdegast utters the line, "Supernatural, perhaps. Baloney, perhaps not", appears in the Monkees' 1968 feature film Head and on that film's subsequent soundtrack album. The line also appears in comedian Sinbad's 1990 comedy special Brain Damaged, as well as Deee Lite's song "E. S. P." from their 1990 album World Clique.