Кіріспе
Уильямина Дин (2 қыркүйек 1844 – 12 тамыз 1895) – бала өлтіру қылмысы үшін кінәлі деп танылып, дарға асылған жаңазеландиялық әйел. Жаңа Зеландия тарихында өлім жазасына кесілген жалғыз әйел осы Уильямина Дин. Басқа бірнеше әйел де өлім жазасына кесілген, бірақ олардың барлығының жазасы өмір бойы немесе ұзақ мерзімге түрмеге қамауға ауыстырылды.
Williamina Dean (2 September 1844 – 12 August 1895) was a New Zealander who was found guilty of infanticide and hanged. She was the only woman to be executed in New Zealand. Several other women were sentenced to death, but all of them had their sentences commuted to either life or long duration imprisonment.
Ерте өмір
Минни МакКаллок Шотландияның батыс-орталық бөлігінде, Гринок қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Джон МакКаллок, теміржол инженері болған. Анасы, Элизабет Сван, 1857 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол Жаңа Зеландияға қашан келгені белгісіз, бірақ 1860-шы жылдардың басында екі кішкентай баласымен Инверкаргилде тұрған. Ол Тасманиялық дәрігердің жесірі екенін айтқан, бірақ оның үйленгеніне ешқандай дәлел табылған жоқ. Ол әлі де туған кездегі есімін, МакКаллокты, қолданып жүрген. 1872 жылы ол Чарльз Дин есімді қонақүй иесіне үйленді. Олар Охай мен Лумсден арасындағы Этал-Крикте тұрды, ол Ривертоннан Отаго алтын кендеріне баратын жолдың маңызды тоқталыс нүктесі болған. Алтын асыру тоқтап қалған соң, олар шаруашылықпен айналыса бастады, бірақ көп ұзамай қаржылық қиындыққа тап болды. Олар Винтонға көшіп, Чарльз Дин шошқа шаруашылығымен айналысса, Минни бала күтімі арқылы ақша табуға кірісті: ол тілегі жоқ балаларды төлем алу үшін қабылдады. Контрацепцияның аз болуы және некеден тыс бала тудыруға қоғамның қарсылығы болғандықтан, көптеген әйелдер балаларын жасырын түрде асырап беруге ниеттенді, сондықтан Минни Динге клиенттер жетіспеді. Ол бір уақытта тоғыз балаға дейін қараған деген сенім бар. Ол төлемді апта сайын немесе біржолғы төлем түрінде алған. Осы кезде Жаңа Зеландияда нәрестелердің өлімі үлкен мәселе болды (1000 жаңа туған баланың 80-100-і қайтыс болған деп есептелді). Сондықтан Диннің күтімінде болған бірнеше бала түрлі аурулардан қайтыс болды. 1889 жылдың наурыз айында алты айлық бала ұстамадан қайтыс болды; 1891 жылдың қазанында алты апталық сәби жүрек-қан тамырлары және тыныс алу жүйесінің ауруларынан қайтыс болды; ал 1894 жылы бір ұл оның күтімінде суға батып қайтыс болды, ол денесін бақшасына жасырып, күдік тудырды. Сот тергеуі өтті, бірақ Диннің өлімге кінәлі екені дәлелденбеді, себебі гигиеналық стандарттар өте нашар болды, тіпті бала туған кезде де. Дегенмен, қоғам Динге сенімсіздікпен қарады және оның жаман қарым-қатынасы туралы әңгімелер тарады. Сонымен қатар, Диннің күтімінде болған балалар түсініксіз жоғалып кеткен. Бұл Динды Ұлыбритания мен Австралиядағы бала өлтіру немесе бала күтімімен айналысқан жағдайлармен байланыстырды, онда әйелдер оларды асыраудан қашу үшін өздеріне қараған балаларды өлтірген. Ол кезде бала күтіміне қатысты заңнама жеткіліксіз болғандықтан, Дин өзіне қараған балалар туралы жазбалар жүргізуге міндетті болған жоқ, сондықтан балалардың жоғалып кеткенін дәлелдеу қиын болды. Диннің соты мен өлім жазасына кесілгенге дейін тағы төрт әйел сотталып, өлім жазасына кесілді: Кэролайн Уиттинг (1872 жылы кінәлі деп табылған), Фиби Вейтч (1883), және Сара Джейн мен Анна Фланнаган (1891). Әрбір жағдайда бұл жазалар өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырылды; әрбір жағдайда бала өлтіру кінәлі қылмыс болды. 30 жыл өткен соң, 1926 жылы Дэниел Купер де бала күтімімен айналысқандығы үшін айыпталып, жазаланды, бірақ оның екінші әйелі Марта ақталды. Жалпы, халықаралық тұрғыдан алғанда, Диннің жасаған қылмыстары Виктория дәуірінің соңғы кезеңіндегі замандастары мен Ұлыбританиядағы Амелия Дайер (1896 жылы сотталған) және Джон мен Сара Макин (1893) және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Франсис Лидия Элис Норр (1893) сияқты "бала фермерлерімен" бірдей қарастырылуы мүмкін. Жаңа Оңтүстік Уэльс жақын болғандықтан, Макин ісі Минни Диннің дау-дамай мен соты кезінде Жаңа Зеландия газеттерінде жарияланды.
Қылмыс ісі және жазалау
1895 жылы Динаның жас нәресте мен шляпа қорабы бар пойызға отырғаны байқалды, бірақ кейіннен сол пойызdan нәрестесіз, тек шляпа қорабымен түскені байқалды. Теміржол қызметкерлерінің куәлігінше, шляпа қорабы күдікті түрде ауыр болған. Джейн Хорнсби есімді әйел, өзінің немересі Еваны Динаға бергенін айтты, сондай-ақ осы балаға тиесілі киімдер Динаның үйінен табылған, бірақ Дина баланы таба алмады. Теміржол бойындағы іздеулер нәтиже бермеді. Дина қамауға алынып, кісі өлтіру айыпталды. Оның бағы қазылып, үш дене табылды (екісі нәресте, ал біреуі шамамен үш жастағы ұл). Салдарынан, бір баланың (Ева) тұншығудан өлгені анықталды, ал екіншісі, кейін бір жасар Дороти Эдит Картер екені белгілі болған бала, лауданумның (балаларды тыныштандыру үшін қолданылатын дәрі) артық дозасынан қайтыс болды. Үшінші баланың өліміне себеп анықталмады. Динаға олардың өлтірілуіне қатысы бар деген айып тағылды. Сотта Динаның адвокаты Альфред Ханлон, барлық өлім жағдайларының кездейсоқ болғанын және Динаның бұрынғы жағымсыз жариялануын болдырмау үшін осы оқиғалар жасырылғанын мәлімдеді. 1895 жылдың 21 маусымында Дина Дороти Картерді өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. 1895 жылдың маусымы мен тамызы аралығында Дина өзінің өмірбаянын жазды. Оның сөзіне сүйенсек, ол барлығы 28 балаға қамқорлық көрсеткен. Олардың бесеуі оның мекемесі тексерілген кезде сау болған, ал алтауы оның қарамағында қайтыс болды, ал біреуін ата-анасы қайтарып алды. Оның екі асырап алған қызын есептемегенде, оның өзінің жазбасына сәйкес, он төрт шамасында баланың тағдыры белгісіз қалды. 12 тамызда ол ресми атқарушы Том Лонг тарапынан Спей және Левен көшелерінің қиылысындағы ескі Инверкаргилл түрмесінде дарға асылды. Ол Жаңа Зеландияда өлім жазасына кесілген жалғыз әйел. Ол 1908 жылы үй өртінде қайтыс болған күйеуінің қасында Винтонда жерленген. Оның қылмыстары 1893 жылғы «Сәбилердің өмірін қорғау туралы» заң мен 1896 жылғы «Сәбилерді қорғау туралы» заңның қабылдануына әкелді.
Танымал мәдениетте
1985 жылы Диннің соты «Минни Динді қорғау» деген тақырыптағы «Ханлон» телесериалының алғашқы эпизодында бейнеленді, бұл Жаңа Зеландиялық адвокаттың мансабы туралы, «Эмми» сыйлығына ұсынылған теледрама. Эпизод 1986 жылғы «Тыңдаушы» телеарналар сыйлығында (сонымен қатар «GOFTA» сыйлығы деп те аталады) «Үздік режиссер», «Үздік драмалық бағдарлама», «Драмалық сценарий» және «Драмалық рөлдегі үздік әйел актрисасы» номинацияларында жеңіске жетті және «Диннің кінәсін қайта қарауға ықпал етті». Минни Дин Дэдли Бенсонның 2006 жылғы «It's Akaroa's Fault» әнінде еске алынады («Мен өмірімнің соңында Минни Динмен кездескім келмейді / Егер онымен кездессем, оның қорапшасын қадағалап жүрер едім»). Авторлар Линли Худ және Джон Роул оның тұтқындалуы мен өлім жазасына кесілуінің 100 жылдығына орай, 1995 жылы оның өлімінен кейін жазылған есептер мен оқиғаны қайта құрады. 2009 жылдың 30 қаңтарында «Отаго Дейли Таймс» газеті Диннің қабірінде түсініксіз қабір тасы пайда болғанын хабарлады. Қабір тасында: «Минни Дин – Уинтон тарихының бір бөлігі. Ол қазір қайда жатыр, енді ешқандай құпия емес» деп жазылған. Бұл қабір тасын кім орнатқаны белгісіз. Оның отбасы мұны қарастырып жатқан, бірақ бұл олардың ісі емес екенін мәлімдеді. «The Southland Times» газеті 2009 жылдың 23 ақпанында отбасы Дин мен оның күйеуінің қабірін құрметтеу үшін ескерткіш орнатқанын хабарлады. 2012 жылы Эдинбург Фриндж фестивалінде «A Cry Too Far From Heaven» атты пьесаны Саутленд (Жаңа Зеландия) театр компаниясы қойды, онда Минни Дин өлім жазасына кесілгенге дейінгі соңғы түніндегі басты кейіпкерлердің бірі ретінде бейнеленді. 2013 жылы Жаңа Зеландиялық музыкант Марлон Уильямс Миннидің оқиғасынан шабыттандырылып, «Минни Диннің балладасы» атты ән жазды.