Кіріспе

Француз жазушысы (1931–2022)

Доминик Лапьер (30 шілде 1931 – 2 желтоқсан 2022) – француз авторы.

Өмір

Доминик Лапиер Франциядағы Шательон Плаж қаласында дүниеге келді. Он үш жасында ол әкесімен бірге, дипломат (Францияның Бас консулы) ретінде АҚШ-қа сапар шекті. Ол Нью-Орлеандағы иезуит мектебінде оқыды және "New Orleans Item" газетін таратушы болып жұмыс істеді. Ол саяхаттау, жазу және автомобильдерге қызығушылық танытты. Лапиер анасы сыйлаған 1927 жылғы "Nash" машинасын жөндеп, жазғы демалысында АҚШ-ты аралап шығуды шешті. Сапар шығындарын өтеу үшін ол пошта жәшіктерін бояды. Кейіннен ол Мексикада ацтек цивилизациясын зерттеуге стипендия алды. Ол Америка Құрама Штаттарын автостоппен аралап, қауіп-қатерге толы өмір сүрді, мақалалар жазды, шіркеулердің терезелерін жуды, лекциялар оқыды, тіпті Еуропаға қайтып бара жатқан кемеде сирена тазалаушы болып жұмыс істеді. Бір күні Чикагоға жол тартқан жүк көлігінің жүргізушісі оның чемоданын ұрлап кетті. Ол жүргізушіні полициядан бұрын таба алды. "Chicago Tribune" газеті оның эксклюзивті оқиғасы үшін 100 доллар төледі. Қалтасында отыз доллармен бастаған жиырма мың шақырымдық саяхаты оның алғашқы кітабы "Мың шақырымға бір доллар" атты туындының жарық көруіне себеп болды. Бұл кітап соғыстан кейінгі Францияда және басқа да Еуропа елдерінде бестселлерге айналды.

Алғашқы жұмыстар

Лапиер он сегіз жасында Пенсильвания штатының Истон қаласындағы Лафайетт колледжінде экономиканы оқу үшін Фулбрайт стипендиясын алды, және 1952 жылы оны бітірді. Сол жылы ол 1937 жылғы Chrysler кабриолетын 30 долларға сатып алып, сән редакторына ғашық болды. Олар Нью-Йорктің қалалық әкімшілігінде оның 21 жасқа толған күні үйленді және мерейлі айларын ескі Chrysler-де Мексикаға өткізді. Қолдарында бар болғаны 300 доллармен, олар бензин, сэндвичтер және жүргізушілердегі арзан қонақ үйлерге жететін ақшаға ие болды. Лос-Анджелесте олар Campbell Soup ойынында радиодан тағы 300 доллар ұтып алды. Сыйлыққа бір қорап шұбат кірді, ол үш апта бойы олардың жалғыз тағамы болды. Лапиер Сан-Францискода Chrysler-ді 400 долларға сатып, SS President Cleveland кемесіне Жапонияға екі билет сатып алды. Мерейлі айлары бір жылға созылды. Олар Жапония, Гонконг, Таиланд, Үндістан, Пәкістан, Иран, Түркия және Ливан елдерінде жұмыс істеп өтті. Францияға оралғаннан кейін Лапиер өзінің екінші кітабын – «Жер шары айналасындағы мерейлі ай» деп атады.

Ларри Коллинзмен бірлесіп жұмыс

Үйленгеннен кейін Парижге оралғанда, ол француз армиясына әскерге шақырылды. Танк полкінде бір жыл қызмет еткеннен кейін, ол SHAPE штаб-пәтеріне аудармашы болып жұмыс істеуге жіберілді. Бір күні кафетерийде жас американдық сержант Ларри Коллинзбен танысты, ол Йель университетінің түлегі және әскерге шақырылған адам еді. Олар бірден дос болып кетті. Коллинз әскерден босатылғаннан кейін, оған Procter & Gamble компаниясынан жұмыс ұсынылды. Жаңа жұмысына баруға екі күн қалғанда, United Press оған Париждегі кеңсесінде Procter & Gamble ұсынғаннан гөрі әлдеқайда аз төлеммен суреттерге түсіндірме жазушы ретінде жұмыс ұсынды. Коллинз United Press ұсынысын қабылдады және көп ұзамай Newsweek оны Таяу Шығыстағы тілшісі етіп тағайындады. Лапьер әскерден босатылғаннан кейін Paris Match журналында репортер болып жұмыс істеді. Коллинз Лапиерлердің тұңғыш қызы Александраның тәрбиешісі болды. Коллинз бен Лапьер бірнеше рет жұмыс істеген кезде кездесіп отырды. Достығына қарамастан, олар жаңалықтар үшін бір-бірімен бәсекелесіп отырды. Бірақ олар француз және ағылшын тілінде сөйлейтін оқырмандарға қызықты үлкен оқиғаны айту үшін бірігіп жұмыс істеуге шешім қабылдады. Олардың бірінші бестселлері «Париж жанып тұр ма?» болды, ол 30 тілде шамамен он миллион дана сатылды. Осы кітапта олар зерттеуші журналистиканың қазіргі заманғы әдістерін тарихи зерттеудің дәстүрлі әдістерімен үйлестірді. Содан кейін олар «О, Иерусалим!» кітабы үшін Израиль мемлекетінің құрылуын жаңғырту үшін Иерусалимде төрт жыл өткізді. Лапьер Иерусалимде көп уақыт өткізгендіктен, қасиетті қаланың әрбір көшесін, алаңын, үйін жақсы білетінімен мақтанды. Лапьердің екі кітабы – «Париж жанып тұр ма?» (Ларри Коллинзбен бірге жазылған) және «Қуаныш қаласы» – фильмге түсірілді. Лапьер мен Коллинз бірнеше кітапты бірлесіп жазды, соңғысы «Нью-Йорк жанып тұр ма?» (2005) болды, Коллинз 2005 жылы қайтыс болғанға дейін. Лапьер бенгал тілінде еркін сөйлейтін.

City of Joy Foundation және басқа да гуманитарлық мақсаттар

"Қуаныш қаласы" Калькуттадағы Пилхана шағын ауданындағы белгілі болмаған батырлар туралы. Лапиер осы кітаптан түскен авторлық гонорардың жартысын Калькуттадағы бірнеше гуманитарлық жобаларды қолдауға жұмсады, оның ішінде мәйекті және полиомиелитпен ауырған балаларға арналған паналар, медициналық пункттер, мектептер, оңалту шеберханалары, білім беру бағдарламалары, санитарлық шаралар және аурухана кемелері. Осы қайырымдылық қаражатты басқару және бағыттау үшін ол "Калькутта мәйекті балаларына көмек" атты бірлестік құрды (Францияда "Калькутта мәйекті балаларына арналған әрекет" ресми тіркелген). Үндістандағы жемқорлықты білген ол, қаражаттың дұрыс мақсатқа, дұрыс адамға жеткенін қамтамасыз ету үшін Үндістанға ақша аударуды тиянақты ұйымдастырды. 1980 жылдан бері оның әйелі Доминик Коншон Лапиер "Қуаныш қаласы" қорының серіктесі болды. "Бхопалдағы жарты түнгінен кейінгі бес" кітабынан түскен гонорар 1984 жылғы "Юнион Карбайд" апатының құрбандарына тегін медициналық көмек көрсететін "Самхавна" клиникасына беріледі. Лапиер сонымен қатар "Бхопалдағы жарты түнгінен кейінгі бес" кітабында сипатталған елді мекендердің бірі – Ория Бастидегі бастауыш мектепті де қаржыландырды.

Көліктерге және саяхатқа деген құштарлық

Алты жасында ол автомобильдерге деген құмарлық таныта бастады. Әр жазда ата-анасының Атлантика жағалауындағы үйінде болғанда, ол ағасының американдық машиналарын таң қалтыратын ғажайыптар деп қарап, әсерленетін. Лафайетт колледжінде Фулбрайт бағдарламасы бойынша оқып жүргенде, ол 30 долларға қоқысқа салынған Chrysler Royal кабриолетын сатып алды. Қырық бес жыл өткен соң, ол француздық винтаждык автомобильдер журналында дәл сол Chrysler-дің суретін көрді. Автомобиль Пуатьеде аукционға шығарылатын болды. Ол дереу аукционға барып, ұсыныс жасап, жеңіп алды. Париж университетінде оқыған кезінде ол ескі "Амил" көлігін сатып алып, бір сыныптасымен бірге Анкараға (Түркия) дейін саяхат жасады. Ол тау жолдарынан өту үшін жеткілікті күш алу үшін көлікті кері бағытта қалай жүргізгені туралы әңгімелейтін. Кейін, өзінің қырық жасқа толған күні сатып алған Rolls Royce көлігімен Бомбейден Пәкістан, Ауғанстан, Иран және Түркия арқылы Сент-Тропеге дейін жол жүрді.

Өлім

Лапьер 2 желтоқсан 2022 жылы 91 жасында дүние салды.

Марапаттар

Лапиер 2008 жылғы Республика күнінің құрметіне үкіметтік наградалар тізімінде Үндістанның үшінші жоғары азаматтық ордені – "Падма-Бушан" орденімен марапатталды.