Кіріспе

1970 жылдары Гонконг болашағын анықтаған көптеген өзгерістерден өтті, он жылдың басым бөлігінде осы өзгерістерді ең ұзақ қызмет еткен және реформалар жасауға ұмтылған губернаторы Мюррей МакЛехоз басқарды. Экономикалық тұрғыдан, ол өндіріс орталығынан қаржы орталығына өзін қайта құрды.

Өмірбаян

Екінші Пекин келісімі туралы саяси пікірлер 70-жылдардың басында қайта көтерілді. Жаңа аумақтардың жерді жалға алу шарты 1997 жылы 27 жылдың ішінде аяқталады. МакЛехоуз Гонконгтың болашағын ҚХР басшыларымен талқылау үшін Пекинге сапарлар жасауды бастады. Ұлыбритания және ҚХР үкіметтері ұзақ келіссөздер процесін бастады, ол 1997 жылы Гонконгты тапсыруға әкелді.

Метрикация

Метрлік жүйе 1976 жылғы Метрлендіру туралы жарлық бойынша қабылданды. Содан кейін, көптеген ылғал базарлар мен дәстүрлі қытай медицинасы дүкендері кем дегенде тағы он жыл бойы ескі қытай жүйесін пайдаланды.

Білім

Гонконг үкіметі 1971 жылы алты жылдық тегін міндетті білім беруді енгізді, ал 1978 жылы оны тоғыз жылға дейін ұзартты. Компаниялар да күрделі жобалар үшін жақсы білімді қызметкерлер іздестіріп жатты. 1962 және 1976 жылдар аралығында шетелде білім алған түлектердің 72 пайызы Гонконгқа оралып, жоғары білікті отандық жұмыстарға орналасты.

Үй ойын-сауық

1975 жылдың 7 қыркүйегінде коммерциялық теледидар құрылды. Ол Rediffusion Television және Television Broadcasts Limited компанияларымен бәсекелестікке түсті. Бәсекеге шыдамаған Коммерциялық теледидар үш жылдық қызметтен кейін 1978 жылдың 22 тамызында жабылды. 1970-ші жылдар Гонконгта күнделікті жаңалықтар хабарларын таратуды бастаған кез еді. Жаңалықтар бағдарламалары бір қатар ондыққа үздіксіз кіріп отырды. Рейтингтердегі басқа сегменттерге теледрамалар кірді, олар әдетте сағат 19:00-де көрсетілетін, орташа есеппен 80-ден 120 эпизодтан тұратын. Халықтың 66 пайызы тұрақты түрде көріп, әр түні 2-3 миллион көрерменді қамтыды. Танымал сериалдардың соңғы бөлімдері көшелер мен мейрамханаларды тоқтатып тастады. Көптеген сериалдарда қытайлық дәстүрлілікке аса көп сілтемелер болған жоқ. Осы драмалардың тақырыптық әндері кантон музыкасын жаңғыртуға көмектесті, тіпті осы кезеңде "кантопоп" термині пайда болды.

Шетелдік ойын-сауық

Гонконг географиялық және мәдени тұрғыдан ерекше тоғысқан жерде болды. Элвис Пресли және The Beatles сияқты көптеген батыс әртістері музыка индустриясында танымал болды. Бұрын Жапониядан ойыншықтар Гонконгқа ретсіз және үзіліс-үзіліспен жеткізіліп келген. Бірақ нарықта ұзақ сақталатын алғашқы жапондық өнімдердің ішінде супер робот ойыншықтары басым болды. "Гордиандық жауынгер" және "Баксингер" жиі кездесетін ойыншықтардың қатарында еді. 1975 жылы жапондық "Ультрамен" сериалы көрсетілді, ол басты кейіпкердің жұмыртқаға ұқсайтын көздері болғандықтан осылай аталды. Балалар қатты қызығушылық танытты. Балалар өз қаһармандарына еліктеп, әуеде "ұшуға" тырысты. 1975 жылдың 26 шілдесінде Коулун қаласында екі бала (3,5 және 4,5 жаста) 7 қабатты ғимараттан секіріп, ұшуға әрекеттенді. Кіші ұлы оқиға орнында қаза тапты, ал үлкені керемет түрде құтқарылды. Оқиғадан кейін сериал эфирі біраз уақытқа тоқтатылды.

Кино

Брюс Лидің жекпе-жек өнері фильмдері, соның ішінде 1971 жылы түсірілген "Биг Босс" (唐山大兄) және келесі жылы – "Жабық қанатын" (精武門) фильмдері сенсация тудырды. Батыс және мандарин фильмдерімен ұзақ уақыт қоршалып келген кантон фильмдері 1970-ші жылдары қайта жанданды, Майкл Хуэйдің 1976 жылы түсірген "Жеке тергеушілер" (半斤八兩) фильмі үлкен табысқа ие болды. Инфляцияны ескергенде, бұл фильм Гонконг киносының барлық уақыттағы ең табысты картинасы болып саналады. 1973 жылы Гонконгта Джеймс Бондтың "Алтын қаруы бар адам" фильмі түсірілді. Фильмде SS Seawise University және әйгілі бұрынғы Cunard Ocean лайнері RMS Queen Elizabeth кемелерінің апатқа ұшыраған көрінісі бейнеленген.

Табиғи апаттар

1971 жылдың тамызында «Роуз» тайфуны Гонконг үстінен өтіп, кең ауқымда зардап келтірді, 16 тамызда 10-шы дауыл сигналын көтеруге мәжбүр етті. Барлығы 1032 отбасының 5664 адамы баспанасыз қалды. Тайфун сонымен қатар 653 ағаш үйді қиратты және 24 ғимаратқа зақым келтірді, оның алтауын жөндеу мүмкін емес. 1972 жылдың маусым айында шектен тыс жаңбырлар Сау Мау Пинг және Ортаңғы деңгейлерде екі ауыр көшкінге әкеп соқты. Шамамен 150 адам қаза тауып, көптеген ғимараттар қирады. 1979 жылдың тамызында «Хоуп» тайфуны Гонконгқа жетті, бірақ бұрынғы 150 миль/сағ жылдамдықтағы желден едәуір әлсіреген болатын.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл

1970-ші жылдары Гонконгта жемқорлық – өмір салтының бір бөлігі болды, барлық мемлекеттік мекемелерде бұл қалыпты жағдай есептелді. Полиция қызметкерлері қылмысты тергеуге кіріспес бұрын жиі пара (халық арасында "шай ақысы" деп аталатын) талап ететін, ал өрт сөндірушілер адамдарды құтқару және өртті сөндіру алдында да солай істеген. Көптеген қытай детектив-бастықтары үштіктермен және корпорациялармен жемқорлық байланыстар арқылы мол байлық жинады. Олардың есімдері ескі буынның естелігінде қалды, олардың оқиғалары 1991 жылы шыққан "Бірінші болу" (跛豪) сияқты бірнеше танымал фильмдерге негіз болды. Бұл британдық шенеуніктердің барлығы да таза болды деген сөз емес. 1974 жылы Гонконг губернаторы Мюррей МакЛехоуз мәселенің қырлылығын сезіп, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссияны (ICAC) құрды. Көптеген полиция қызметкерлерін тергеу және қамаулау полиция арасында наразылық тудырды, олар ICAC-ке қарсылық білдіріп, тіпті бір наразылықта штаб-пәтерді басып алуға әрекеттенді. Губернатор полиция ереуіліне немесе тіпті көтеріліске жол бермеу үшін, 1977 жылға дейін жасалған қылмыстар бойынша қамаудан бас тартуға кешірім берді. Дегенмен, бұл кешірім жоғары деңгейдегі детектив-бастықтарға қолданбады. Өз байлықтарымен танымал болған бұл жоғары деңгейдегі қытай шенеуніктері Гонконгпен экстрадиция келісімі болмаған Тайваньға эмиграция жасады. Уақыт өте келе, ICAC-тің күш-жігері халықтың тұрмыс салтын өзгертіп, Гонконгты әлемдегі ең аз жемқорлыққа толы қалалардың біріне айналдырды.

Диаоютай аралдарының қорғаныс науқаны

1970 жылы Америка үкіметі Жапонияға Рюкю аралдары мен Диаоютай аралдарының (Жапонияда Сенкаку аралдары деп белгілі) егемендігін қайтарды. Бұл оқиға әлемдегі қытай қоғамдары арасында Диаоютай аралдарын қорғау науқандарын күшейтті. "Гонконг студенттер федерациясы" (香港專上學生聯會) 1971 жылғы 7 шілдеде Козвей-Бейдегі Виктория паркінде наразылық акциясын ұйымдастыруға шақырды. 1967 жылғы көтерілістерден сескенген полиция наразылықты тоқтатуға тырысты. Осыдан артық күш қолданылып, студенттер қамауға алынды. Бұқаралық ақпарат құралдары демократияға жасалған бұзушылықты сынады. Оқиғаға қатысқан британдық полиция қызметкерлері Ұлыбританияға қайтарылып, жазаланбады. Диаоютай аралдарын қорғау мақсатындағы наразылықтар келесі айларда да жалғасты.

Өңдеу

Гонконгтегі өндірістің төмендеуіне көптеген факторлар ықпал етті. 1970 жылдардың соңында жер бағалары көтерілді. 1978 жылғы экономикалық реформалар арқылы Қытаймен жаһандық сауданың кеңеюімен бірге, фабрикалар еңбекақы төмен болатын материкке біртіндеп көшірілді. Осыған орай, Сингапур мен Тайвань да Гонконг сияқты өзгерістерді бастан өткерді. Ұқсас өнімдерді өндірудегі бәсекелестік жергілікті компанияларды қорғау мақсатында протекционизмге алып келді. Соның салдарынан Гонконг өнімдеріне деген сұраныс азайды.

Мүлік және жер

Онжылдықтар бойы үлкен және үздірілмей келген көші-қонның нәтижесінде, аумақта тұрғын үй тапшылығы күрт өршіді. Көптеген адамдар тайфундарға, өрттерге және көшкіндерге ұшырау қаупі бар, заңсыз салынған елді мекендерде немесе қайықтарда тұрды. Қоғамдық тұрғын үйдің сапасын жақсарту және тығыздықты азайту мақсатында үкімет 1972 жылы Он жылдық тұрғын үй бағдарламасын (十年建屋計劃) жариялады, оның мақсаты – 10 жыл ішінде 1,8 миллион адамды сапалы тұрғын үймен қамтамасыз ету. Бағдарламаны басқару үшін Гонконг Тұрғын үй басқармасы құрылды. Үкімет 1976 жылы «Тұрғын үй иелену схемасын» (居者有其屋計劃) енгізді, үйлер салып, оларды нарықтық бағадан төмен бағада сату арқылы адамдарға меншікке ие болуға көмектесті.

Жаңадан пайда болатын бизнес

1970 жылы Орталықта Гонконгтағы алғашқы супермаркет – Уэлком ашылды. Кей жергілікті тұрғындар оны «Гвейло базары» деп атады, себебі алғашқы кезеңінде клиенттердің көп бөлігі батыстықтар болды, бірақ қытай азаматтары осы дүкеннің жаңа түрін көп ұзамай қабылдады. 1975 жылға қарай қалада 200-ден астам түрлі өлшемдегі супермаркеттер табылды. Бұл жаңа дүкендер дәстүрлі күріш сатушыларды (米舖), шарап дүкендерін (辦館) және шағын дүкендерді (士多) жойды. Wellcome және PARKnSHOP нарықты тез арада басып алды. Осы екі ірі франшизаның алдыңғы және толық беттік жарнамалары олардың танымалдылығын арттыруға көмектесті, ал кішкентай дәстүрлі дүкендер мұндай мүмкіндікке ие болмады. Бірінші Макдональдс мейрамханасы 1975 жылы Патерсон көшесінде, Козвей-Бейде ашылды.

Инфрақұрылым

Гонконгтың алғашқы заманауи жылдам транзит жүйесі – Массалық транзиттік темір жол (MTR) 1979 жылы қазанда ашылды. Бірінші желі Шығыс Коулунды Шек Кип Мейден Кун Тонгқа дейін қамтыды. Желтоқсан айында қызмет Цим Ша Цуйге дейін ұзартылды, ал 1980 жылы Гонконг аралындағы порттың ар жағындағы Орталықтағы бизнес орталығына Кун Тонгтан дейін бару мүмкін болды. Гонконгтағы алғашқы су асты туннелі – Крос-Харбор туннелі 1972 жылы салынды. Аймақ тарихында алғаш рет адамдар Гонконг пен Коулун арасында паромсыз саяхаттауға мүмкіндік алды. Осының нәтижесінде, санпан (小電船) сияқты шағын электр қайықтар біртіндеп қолданыстан шығарылды. Кай Так әуежайы 1970 жылдардың бірінші жартысында Боинг 747 ұшақтарын қабылдау үшін кеңейтілді, жер көлемі шектеулі болғанымен және жақын маңдағы төбелерге жақын орналасқандығына қарамастан.

Қаржылық

1970-ші жылдарға қадам басқанда халық байыды. Таңқаларлық емес, адамдар инвестиция салудың жолдарын іздеуге кірісті. 1964 жылғы Банктік жарлықты қабылдау банктерді күшейтуді бастады. Заңды түрде жұмыс істеу үшін кеміндегі капитал 5 миллион HK доллары, 25% өтімділік коэффициенті және несиелер мен инвестицияларға шектеулер жаңа талаптарға айналды. Халық банктерге көбірек сенім артты, ал жинақталған қаржылар инвестиция жасауға ынталандырды. Көп ұзамай акцияларға шабуыл басталды. Күн сайын жаңа акциялар сатылды, брокерлік кеңселер көбейді, кейбір адамдар жұмыстарын тастап, толық уақытты инвесторларға айналды, дәрігерлер бұл жағдайды "акциялық қызба" деп атады. Осы кезеңде инвесторлардың саны 500 мыңға жеткені айтылады. Ханг Сенг индексі үздіріссіз өсті, бірақ 1973 жылдың наурыз айында құлдырап, көптеген адамдарды банкротқа ұшыратты. Гонконг экономикасы келесі бірнеше жылда баяу ғана қалпына келді. 1976 жылы "Депозит қабылдайтын компаниялар туралы" жарлық та қабылданды, ол лицензиясы жоқ банк мекемелерін үкіметте тіркеуге міндеттеді. Сонымен қатар, кеміндегі жарғылық капитал 2,5 миллион HK долларын құрауы керек болды.

Қызықты деректер

Цан Цу Чой, немесе "Коулун императоры", 1970 жылдары каллиграфиялық граффитимен айналыса бастады.