Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасаған британдық шенеунік
John Vassall
Уильям Вассалл: британдық шпион, КСРО-ға құпия ақпарат берген. Теңіз технологияларындағы құпия мәліметтерді КСРО әскери-теңіз күштеріне жеткізген. 1954-1962ж.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбританияның мемлекеттік қызметкері, КСРО үшін тыңшы (1924–1996)
British civil servant, spy for the USSR (1924–1996)
Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасаған британдық мемлекеттік қызметкер
the British civil servant who spied for the Soviet Union
Уильям Джон Кристофер Вассал (20 қыркүйек 1924 – 18 қараша 1996) – 1954 жылдан 1962 жылы тұтқындалғанға дейін, шантаж қысымымен әрекет еткен деген күдікпен Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасаған британдық мемлекеттік қызметкер. Тек төменгі деңгейде жұмыс істесе де, ол Кеңес теңіз флотын жаңғыртуға маңызды болған теңіз технологиясы туралы маңызды мәліметтерді ұсынды. Ол он сегіз жылға сотталды және он жыл өткесін 1972 жылы босатылды. Вассал жанжалы Макмиллан үкіметін үлкен ұятқа қалдырды, бірақ одан әрі қызықты Профумо ісі осыны ұмыттырды.
William John Christopher Vassall (20 September 1924 – 18 November 1996) was a British civil servant who spied for the Soviet Union, allegedly under pressure of blackmail, from 1954 until his arrest in 1962. Although operating only at a junior level, he was able to provide details of naval technology which were crucial to the modernising of the Soviet Navy. He was sentenced to eighteen years' imprisonment, and was released in 1972, after having served ten. The Vassall scandal greatly embarrassed the Macmillan government, but was soon eclipsed by the more dramatic Profumo affair.
Ерте өмір
1924 жылы туған және өмірі бойы Джон Вассалл деп танылған ол, Лондондағы Сент-Бартоломей ауруханасының капелланы Уильям Вассалл мен сол аурухананың медбикесі Мейбл Андреа Селликстің ұлы болды. Ол Монмут мектебінде оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштері үшін фотограф болып жұмыс істеді. Соғыстан кейін, 1948 жылы Адмиралтействода кеңсе қызметкері (хатшы) болып жұмысқа орналасты. Әкесі англикан дінінің священнигі болғанымен, анасы католик дініне ауысты, бұл олардың отбасындағы қарым-қатынастарға керісінше әсер етті. Вассалл өзі 1953 жылы католик дініне кірді.
Born in 1924 and known throughout his life as John Vassall, he was the son of William Vassall, chaplain at St Bartholomew's Hospital, London, and Mabel Andrea Sellicks, a nurse at the same hospital. He was educated at Monmouth School. During the Second World War he worked as a photographer for the Royal Air Force. After the war, in 1948, he became a clerk (clerical officer) at the Admiralty. Although his father was an Anglican priest, his mother converted to Roman Catholicism, a decision that led to tensions within their marriage. Vassall himself converted to Catholicism in 1953.
Шымкенттік мансап
1952 жылы Вассалл, әлі де кеңсе қызметкері ретінде, Ұлыбританияның Мәскеудегі елшілігіндегі Әскери атташе штабына тағайындалды. Кейін ол өзін әлеуметтік оқшауланған сезінгенін айтты. Дипломатиялық өмірдің жоғары мінезділігі мен сыныптық иерархиясы, оның жалғыздығын одан бетер күшейтті, өйткені гомосексуализм Британияда да, Кеңес Одағында да заңсыз еді. Ол елшілікте жұмыс істейтін Михалски есімді полякпен танысып, оны Мәскеудің гомосексуалдық ортасына енгізді. 1954 жылы оны бір кешке шақырды, онда оны қатты мас болуға көндірді және бірнеше ер адаммен ұятты жағдайда суретке түсірді. Бұл кешті КГБ ұйымдастырған, ол классикалық «бал тұзағы» болды. Кеңес одағы фотосуреттерді Вассалды өздері үшін шпиондық жұмыс істеуге шантаж жасау үшін пайдаланды, бастапқыда Мәскеудегі елшілікте, ал 1956 жылдың маусымында Лондонға оралғаннан кейін – онда да. Ол Адмиралтействоға қайтып келді, онда алдымен Әскери-теңіз барлау бөлімінде, содан кейін Консервативтік партияның саясаткері және Адмиралтействоның азаматтық лорды Там Галбрейттің жеке кеңсесінде, оның жеке хатшысының кеңсе қызметкерінің көмекшісі ретінде жұмыс істеді. Қайтарған кезде ол ІІ әскери бөлімде жұмыс істеді. Тыңшылық қызметінің барысында Вассалл кеңестік тарапқа бірнеше мың құпия құжатты ұсынды, оның ішінде британдық радарлар, торпедалар және суастына қарсы жабдықтар туралы ақпарат бар еді. "Таймс" газетіндегі некрологының авторы: «Вассалл ешқашан төмен деңгейдегі лауазымнан жоғары көтерілген жоқ, бірақ оның келтірген зияны да төмен деңгейде болған жоқ» деп жазды. Чэпмен Пинчер де Вассалды «жасырын ақпаратқа қол жеткізу арқасында, төменгі дәрежелі болса да, үлкен зиян келтіре алатын тыңшының классикалық мысалы» деп санады. Пинчер былай деді: «Вассалды тартып, оны басқару КГБ үшін үлкен жеңіс болды деп есептеймін. Ол кеңестік әскери басшыларына Қызыл флотты кеңейту және жаңғырту жолында сәтті жұмыс істеу үшін ең құнды ақпаратты ұсынды». Ребекка Уэст өзінің «Жаңа сатқындықтың мағынасы» (1964) кітабында Вассалды «әлсіз және ақымақ кішкентай адам» деген пікірге қарсы шықты. Ол: «Жеті жыл бойы жасырын жағдайда жүргізілген, шеберлік пен үздіксіз еңбек, шексіз жасырындық және жеке қауіпке ұдайы қарамайтын кәсіппен айналысқан адамның дұрыс көзқарасы осылай болуы екіталай» деді. Оның орнына Уэст оны «өз мамандығының ережелері бойынша жұмыс істейтін кәсіби тыңшы, оны өз мамандығын орындауға шантаж жасаған жоқ, заңгерді де шантаж жасамайды» деп атады. Уэст шантаж туралы айыптаманы «не істегенін жасыру үшін түтін шығару» деп сипаттады. Вассалдың тыңшылық қызметі үшін кеңестік тараптан жақсы төленгенін атап өткен Уэст: «Ішімдікке тойған кеш болуы мүмкін, бірақ Вассалдың сатқындығы белгілі болған жағдайда оны еске алуы үшін бұл жасалған болуы мүмкін. Өте ақымақ және көмексіз адам ғана шантажға ұшырар еді, ал Вассал ақымақ емес еді; ол өте тапқыр болды».
In 1952, Vassall was appointed, still as a clerical officer, to the staff of the Naval Attaché at the British embassy in Moscow. There, he said later, he found himself socially isolated by the snobberies and class hierarchies of diplomatic life, his loneliness further exacerbated by his homosexuality, which was still illegal in both Britain and the Soviet Union. He became acquainted with a Pole named Michalski, who worked for the Embassy, and who introduced him to the homosexual underworld of Moscow. In 1954, he was invited to a party, where he was encouraged to become extremely drunk, and where he was photographed in compromising positions with several men. The party, arranged by the KGB, had been a classic "honeytrap". The Soviets used the photographs to blackmail Vassall into working for them as a spy, initially in the Moscow embassy, and later in London, following his return there in June 1956. He returned to the Admiralty, where he worked first in the Naval Intelligence Division, and then, as the clerical officer assistant to the Private Secretary, in the Private Office of Tam Galbraith, a Conservative Party politician and Civil Lord of the Admiralty. At the time of his arrest he was working in Military Branch II. During his espionage career, Vassall provided the Soviets with several thousand classified documents, including information on British radar, torpedoes, and anti submarine equipment. His obituary writer in The Times commented that "Vassall was never more than a low level functionary, but there was nothing low level about the damage he was able to inflict". Similarly, Chapman Pincher regarded Vassall as "the classic example of the spy who, while of lowly rank, can inflict enormous damage because of the excellence of his access to secret information". Pincher continued: "I am in no doubt that the recruitment and running of Vassall was a major triumph for the KGB. He provided information of the highest value to the Soviet defence chiefs in their successful drive to expand and modernise the Red Navy." Rebecca West, in her book The New Meaning of Treason (1964) demurred from the notion that Vassall was "a weak and silly little man This was unlikely to be the correct view of a man who for seven years had carried on an occupation [espionage] demanding unremitting industry in a skilled craft carried on in clandestine conditions, an endless capacity for dissimulation, and sustained contempt for personal danger." West termed him, rather, "a professional spy, working within the conventions of his profession, [who] had no more been blackmailed into the exercise of his profession than any lawyer". West suggested that the claim of blackmail was "putting up a smoke screen to conceal what he had done." Observing that Vassall had been well paid by the Soviets for his spying, West wrote: "The drunken party may have taken place, but it was probably engineered so that Vassall might refer to it should his treachery ever be discovered Only a very stupid and helpless man would have succumbed [to a blackmail threat], and Vassall was not stupid; he was extremely resourceful."
Экспозиция
Вассаллдың тыңшы болу мүмкіндігі 1961 жылы КГБ-ның жоғары лауазымды қызметкері Анатолий Голицыннің АҚШ-қа қашқаннан кейін анықталды. КГБ Вассаллдың жариялылығынан қауіптеніп, оған басқа бұйрық берілгенге дейін операцияларын тоқтатуды бұйырды. Тағы бір қашқын, Юрий Носенко, Вассалға қарсы іске қосымша айғақтар ұсынды, бірақ Голицын мен Носенко ұсынған дәлелдерге күмән туды. 1960 жылы Польшадан қашқан Михал Голеневский ұсынған құжаттар мен микроточкалар да оған қарсы іске әсер еткен болуы мүмкін. Вассалл көп ұзамай жұмысын қайта бастады. Оның әріптестері үшін Вассалдың басқа да табыс көзі болғаны анық болды, себебі ол Дельфин алаңындағы қымбат пәтерге көшіп, шетелде демалысқа шығып, 36 Savile Row тігілген костюмдерінің иесі болды деген қауесет тарады. Ол табысының себебін алыс туысынан мұра қалғанын айтты. 1962 жылдың 12 қыркүйегінде Вассалл тұтқындалып, тыңшылық жасады деген айып тағылды. Ол толық мойындап, детективтерді пәтерінде жасырылған камералар мен пленкаларға жетеледі. Оның ұрлағанын мойындаған құжаттар, ұрланғанына сенгеннің бәрін қамтымады, бұл Адмиралтействода әлі де тыңшы жұмыс істеп жүр деген болжамға әкелді. Кейбіреулер Вассаллды КГБ-ның басқа (мүмкін, жоғары лауазымды) тыңшыны қорғау үшін әдейі құрбан еткенін айтты. Қазан айында Вассалл 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Вормвуд Скрабс түрмесінде Вассалл неонацист Колин Джорданмен танысты, ол кейін премьер-министр Харольд Макмилланға хат жазып, Вассаллдың көмегімен «гомосексуал саясаткерлер желісі» туралы дәлелдері бар екенін мәлімдеді. MI5 қауіпсіздік қызметі Вассаллды да, Джорданды да тексерді және бұл талаптарды жоққа шығарды. Бұл оқиға суық соғыстың қақпасында болған Макмиллан үкіметіне үлкен ұят болды, және бұл оқиға Профумо ісінен бір жыл бұрын болды. Вассалл ісі бойынша комиссия құрылып, Вассаллды ертерек анықтамаудың себептерін зерттеді, көптеген британдық газеттерде бұл ақпараттық қателіктерге байланысты болды. Комиссия Вассалл мен Там Галбрейт арасындағы жақын қарым-қатынастың дұрыс болмағаны туралы да тергеу жүргізді. Алайда, комиссияның қорытындысы бойынша, заңсыздыққа ешқандай дәлел табылған жоқ және үкімет көбінесе ақталды.
Vassall was identified as a potential spy after Anatoliy Golitsyn, a senior member of the KGB, defected to the United States in 1961. The KGB, worried that Vassall would be exposed, ordered him to cease operations until further notice. Another defector, Yuri Nosenko, added to the case against Vassall, but doubts about the evidence provided by both Golitsyn and Nosenko persisted. Documents and microdots provided by the 1960 Polish defector Michal Goleniewski may also have contributed to the case against him. Vassall soon resumed his work. It had become obvious to his colleagues that Vassall had some other source of income, for he moved to an expensive flat in Dolphin Square, took foreign holidays, and was said to own 36 Savile Row suits. he explained the discrepancy by stating that he had an inheritance from a distant relative. On 12 September 1962, Vassall was arrested and charged with spying. He made a full confession, and directed detectives to the cameras and films concealed in his flat. The documents that he admitted to stealing did not account for everything believed to have been taken, however, which led to speculation that there was another spy still operating in the Admiralty. Some have suggested that Vassall was deliberately sacrificed by the KGB in an attempt to protect the other (possibly more senior) spy. In October, Vassall was sentenced to 18 years in jail. While in Wormwood Scrubs prison, Vassall became acquainted with neo Nazi Colin Jordan who later wrote to Prime Minister Harold Macmillan claiming that, courtesy of Vassall, he had evidence of "a network of homosexual politicians". The Security Service MI5 interviewed both Vassall and Jordan and dismissed the claims. The scandal caused the Macmillan government considerable embarrassment, erupting as it did at the height of the Cold War, only a year before the still more dramatic revelations of the Profumo affair. The Vassall Tribunal was held to inquire into whether the failure to detect Vassall earlier amounted to a failure of intelligence, as many British newspapers had claimed. It also investigated suggestions that the close relations between Vassall and Tam Galbraith had been improper. However, in its conclusions the tribunal found no evidence for impropriety, and largely exonerated the government.
Кейінгі жылдар
Вассалл он жыл түрмеде отырды, Вормвуд Скрабс, Мейдстоун және Дарем түрмелерінде. Түрмеде ол әлеуметтік реформатор Лорд Лонгфордпен танысты. Рекс Уинсбери кітапты "[Квин журналының қоғамдық бағаны] Дженнифердің күнделігі мен Джеймс Бондтың араласуы сияқты" деп сипаттады, Вассалдың өзінің түсініктідей қарапайымдылығы мен әлеуметтік снобизмі, сондай-ақ британдық Сыртқы істер министрлігі мен қауіпсіздік күштерінің де сондай түсініктідей қарапайымдығы үшін оқырмандарды қызықтырады. Венгр эмигранті Джордж Майкс Вассалдың "мақтандығы, балалық снобизмі, шексіз амбициясы және юмордың жоқтығы" оны осы құрдымға итергенін айтты. Питер Мартланд кітапты "өзіне пайда келтіретін" деп сипаттады. Ол 1996 жылдың қараша айында Лондон автобусында жүрек талмасынан қайтыс болды, ал баспасөз оның өлімі туралы үш аптадан кейін ғана білді. 1980 жылы BBC оқиға туралы деректі фильм көрсетті, онда Джон Нормингтон Вассалды "әлсіз, мақтанғақ және джентльмен болып есептелуге құштар" рөлінде ойнады.
Vassall served ten years of his sentence, in Wormwood Scrubs, Maidstone and Durham prisons. He was befriended in prison by social reformer Lord Longford. Rex Winsbury called the book "[a] cross between Jennifer's Diary [the society column of Queen magazine] and James Bond, bewildering both for Vassall's own transparent naivety and social snobbism, and for the equally transparent naivety of the British Foreign Office and security forces". Hungarian émigré George Mikes similarly concluded that it was Vassall's "vanity, his childish snobbery, his devouring ambition and complete lack of humour that pushed him so deep into the quagmire". Peter Martland describes the book as "self serving". He died after suffering a heart attack on a London bus in November 1996: it was not until nearly three weeks later that the press became aware of his death. In 1980 the BBC broadcast a docudrama about the affair, in which Vassall was played by John Normington as "weak, vain and keen to be thought a gentleman".