Уолтер Скотттың «Мидлотиан жүрегі» романы – 1818 ж. жарық көрген, шотланд тарихы мен құқығын қамтитын туынды. Портеус көтерілісі, әділетсіз айыпталу, Лондон саяхаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уолтер Скотттың 1818 жылғы романы
1818 novel by Walter Scott
"Орталық Лотианның жүрегі" – сэр Уолтер Скотттың «Уэверли романдары» сериясынан жетінші кітап. Ол 1818 жылдың 25 шілдесінде «Менің үй иемнің әңгімелері», 2-ші серия деген атпен төрт томдық болып жарық көрді, ал автор "Джедедия Клишботам, Гандрклидің мектеп мұғалімі және шіркеу хатшысы" деп көрсетілді. 1736 жылдың қыркүйегінен 1737 жылдың мамырына дейінгі негізгі оқиғалар Эдинбургтағы Портеус көтерілісінен бастау алады және қара жұмысшы қызының жаңа туған баласын өлтірді деген айыппен әпкесіне тағайындалған өлім жазасын жеңілдету үшін Эдинбургтен Лондонға жасаған ұзақ сапарымен байланысты. Сол кездегі кейбір сыншылардың теріс пікірлеріне қарамастан, қазір бұл роман Скотттың ең жақсы туындысы саналады.
The Heart of Mid Lothian is the seventh of Sir Walter Scott's Waverley Novels. It was originally published in four volumes on 25 July 1818, under the title of Tales of My Landlord, 2nd series, and the author was given as "Jedediah Cleishbotham, Schoolmaster and Parish clerk of Gandercleugh". The main action, which takes place between September 1736 and May 1737, is set in motion by the Porteous Riots in Edinburgh and involves an epic journey from Edinburgh to London by a working class girl to obtain a royal commutation of the death penalty incurred by her sister for the alleged murder of her new born baby. Despite some negative contemporary reviews, some now consider it Scott's best novel.
Құрамы және көздері
Скотт 1817 жылғы 25 қарашада Арчибальд Констеблмен «Менің жерімнің әңгімелері» екінші сериясы туралы келісімшартқа қол қойды. Ол сол күні «Орталық Лотианның жүрегі» атты туындының идеясын ойластырды, және мүмкін, сол жылдың сәуір айында кіріспе тарауын да жазған шығар, бірақ негізгі жазу 1818 жылдың қаңтар және шілде айлары аралығында аяқталды. Алғашқы ниет бойынша «Орталық Лотианның жүрегі» төрт томның үшеуін, ал төртінші томды басқа бір әңгіме құрауы тиіс болған, бірақ жазу барысында Скотт Mid Lothian төрт томдық туынды болуы керек деп шешті. Романның бірінші бөлігіндегі Портеус көтерілісіне қатысты Скотт одан туындаған қылмыстық сот істерінің мол деректеріне сүйенді, және олар романмен бірдей уақытта «Қылмыстық сот істері, «Орталық Лотианның жүрегі» атты әңгімеге иллюстрация» деген атпен жарияланды. Джинни мен Эффи Дианстың оқиғасының негізі Дэмфристің Хелен Голди ханым (анонимді түрде) жіберген нағыз оқиғадан туындады. Көтеріліс және қарындастардың оқиғасы екеуі де Скотттың көркемдік мақсаты үшін түбегейлі өзгертілді. Дэвид Дианстың сөз өнері үшін Скотт Патрик Уокердің (шамамен 1666–1745) Келісім шарттары бойынша жазылған өмірбаяндарына көп сүйенді, ал ағылшын диалектісі үшін ол Фрэнсис Гроустың екі жинағына қарызды болды: «Жалпы тілдің классикалық сөздігі», оның үшінші басылымы (1796) және «Провинциялық сөздік» (1787).
Scott signed the contract for a second series of Tales of my Landlord with Archibald Constable on 25 November 1817. He had the conception of The Heart of Mid Lothian in his head by that date, and indeed it is possible that he had already produced the introductory chapter as early as April that year, but the main writing was done between January and July 1818. The original intention had been that The Heart of Mid Lothian would occupy three of the four volumes and another tale the fourth, but at some stage during composition Scott decided that Mid Lothian should be a four volume work. For the Porteous Riot in the first part of the novel Scott was able to draw on the extensive records of criminal trials arising from it, and these were published simultaneously with the novel as Criminal Trials, Illustrative of the Tale Entitled "The Heart of Mid Lothian," Published from the Original Record. The central business of Jeanie and Effie Deans was suggested by a true story sent (anonymously) by Mrs Helen Goldie of Dumfries. Both the riot and the story of the sisters were radically reworked by Scott for his fictional purposes. For David Deans's rhetoric Scott drew extensively on the Covenanting lives by Patrick Walker (c. 1666–1745), and for English dialect he owed much to two compilations by Francis Grose: A Classical Dictionary of the Vulgar Tongue, of which he owned the third edition (1796) and A Provincial Glossary (1787).
Басылымдар
Бірінші басылымы төрт томдық болып, Арчибальд Констебл 1818 жылғы 25 шілдеде Эдинбургте жариялады, ал 28-і күні Лондонға жеткізілді. 1827 жылға дейінгі «Уэверли» романдарының барлығы сияқты, бұл басылым да авторсыз шықты. Басылымның тиражы 10 000 дананы құрады, ал бағасы 1 фунт 12 шиллинг (£1.60) болды. Скотттың 1823 жылғы «Роман мен әңгімелер» жинағындағы осы романның мәтініне де біршама қатысқан болуы мүмкін, бірақ бұл туралы нақты дәлелдер жоқ. Алайда, 1829 жылдың екінші жартысында ол «Магнум» басылымы үшін мәтінді қайта қарап, жұмыстың бірінші жартысына ерекше назар аударды, сондай-ақ түсіндірмелер мен кіріспе жазды: ол 1830 жылдың сәуір, мамыр және маусым айларында 11-томның бір бөлігі, 12-томның толыққанды және 13-томның бір бөлігі ретінде жарық көрді. Дэвид Хьюитт пен Элисон Ламсденнің стандартты заманауи басылымы 2004 жылы «Уэверли» романдарының Эдинбург басылымының 6-томы ретінде жарияланды: ол негізінен Скотттың қолжазбасынан түзетулер енгізілген бірінші басылымға негізделген, ал жаңа «Магнум» материалы 25а-томға қосылды.
The first edition, in four volumes, was published by Archibald Constable in Edinburgh on 25 July 1818 and became available in London on the 28th. As with all the Waverley novels before 1827 publication was anonymous. The print run was 10,000 and the price £1 12s (£1.60). It is possible that Scott had some input into the text of this novel in the 1823 Novels and Tales, but the evidence is not strong. In the second half of 1829, though, he revised the text, concentrating on the first half of the work, for the 'Magnum' edition and provided notes and an introduction: it appeared as part of Volume 11, all of Volume 12, and part of Volume 13 in April, May, and June 1830. The standard modern edition, by David Hewitt and Alison Lumsden, was published as Volume 6 of the Edinburgh Edition of the Waverley Novels in 2004: this is based on the first edition with emendations principally from Scott's manuscript; the new Magnum material is included in Volume 25a.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітаптың атауы Шотландияның Эдинбург қаласындағы Ескі Толбут түрмесіне сілтеме жасайды, сол кезде ол Шотландияның Мидлотиан округінің ортасында орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, оқиға Портеус көтерілісі ретінде белгілі. 1736 жылы Эдинбургте екі контрабандистің атылуына байланысты тәртіпсіздіктер болды. Қала күзетшілерінің капитаны, капитан Джон Портеус, солдаттарға халыққа оқ атуға бұйрық берді, нәтижесінде бірнеше адам қаза тапты. Кейін Портеус Ескі Толбутқа шабуыл жасаған линч тобынан қаза тапты. Романның екінші, негізгі бөлігі Скотттың аты-жөні жазылмаған хаттан алған әңгімеге негізделген. Бұл Хелен Уокер деген әйел туралы, ол Лондонға жаяу бара жатып, әділетсіз түрде нәресте өлтірумен айыпталған қарындасы үшін патшалық кешірім алуға тырысты. Скотт Уокердің орнына Жанни Динсты қойды, ол өте діншіл пресвитериан отбасынан шыққан жас әйел. Жанни Аргилл герцогының ықпалы арқылы королевамен кездесуді үміттене отырып, Лондонға, ішінара жаяу жол тартады. Роман екі қарындастың – Жанни мен Эффи Динстің әртүрлі тағдырларын көрсетеді. Бірінші томда капитан Портеус бастапқыда кісі өлтіргені үшін айыпталады, бірақ соңғы сәтте кешіріледі. Жас ақсүйек Джордж Стаунтон («Георди Робертсон» деген атпен) түрмеге шабуыл жасап, Портеусты линчтейтін топты жетектейді. Стаунтон сондай-ақ сүйіктісі Эффи Динсті босатуға тырысады, ол оны жүкті қылған. Ол өз баласын өлтіргені үшін түрмеге қамалды, бірақ қашу әрекеті кінәсін мойындаумен тең болар еді. Рубен Батлер, Жанниге ғашық жас пастор, Эффидің қашудан бас тартуына куә болады. Бұл факт Жаннидің қарындасының кінәсіз екеніне сенуін күшейтеді. Екінші том Эффидің сот процесін қамтиды, онда ол өзінің кінәсіздігін дәлелдей алмайды, өйткені ол сәбиді таба алмайды және жүктілігін отбасынан жасырған. Жанни сотта қарындасын құтқару үшін жалған куәлік беруге батыл болмайды, нәтижесінде Эффи өлім жазасына кесіледі. Үшінші томда Жанни патшадан кешірім сұрап Лондонға баруға шешім қабылдайды. Батлер оны қалуға көндіре алмайды және ақырында Аргилл герцогымен байланысады, ол отбасына жақсылық жасауға міндетті болуы мүмкін, көмек сұрайды. Жолда Жанниді Мадж Уайлдфайр мен оның анасы Мег Мёрдоксон тоқтатады. Жанни олардың Эффидің Стаунтонмен қарым-қатынасына қызғаныштан баланы ұрлағанын біледі. Мег Жанниді өлтіруге тырысады, бірақ ол қашып құтылады. Лондонда Аргилл герцогы Жаннидің ынтасына таңғалып, королева Каролинамен кездесуді ұйымдастырады. Королева Жаннидің сөз өнері мен әдеп-салтанатына қатты әсер етеді және корольді кешірім беруге көндіреді, нәтижесінде Эффи бостандыққа шығады. Жанни Шотландияға оралады, оның әкесіне герцог жер береді, ал Батлер табысының айтарлықтай өсуімен бірге жоғары қызметке көтеріледі. Жанни кейін төртінші томда Батлермен үйленеді және олар Аргилл герцогының иелігінде бақытты өмір сүреді. Эффи ұлы өлтірілмегенін, бірақ Мег оны жұмысшылар тобына сатқанын және Стаунтонның шын мәнінде Робертсон екенін айтады. Эффи Стаунтонға үйленеді. Ұзақ уақыттан бері жоғалған ұлы, зорлық-зомбылыққа бейім қылмыскер ретінде өскен, Шотландияға келіп, Стаунтонды өлтіреді, содан кейін Америкаға қашып, үндістермен бірге өмір сүреді. Эффи Францияға барып, монах болуды шешеді, бұл католицизмге өтуді талап етеді, бұл Жанниді таң қалдырады.
The title of the book refers to the Old Tolbooth prison in Edinburgh, Scotland, at the time in the heart of the Scottish county of Midlothian. The historical backdrop was the event known as the Porteous riots. In 1736, a riot broke out in Edinburgh over the execution of two smugglers. The Captain of the City Guards, Captain John Porteous, ordered the soldiers to fire into the crowd, killing several people. Porteous was later killed by a lynch mob who stormed the Old Tolbooth. The second, and main element of the novel was based on a story Scott claimed to have received in an unsigned letter. It was about a certain Helen Walker who had travelled all the way to London by foot, to receive a royal pardon for her sister, who was unjustly charged with infanticide. Scott put Jeanie Deans in the place of Walker, a young woman from a family of highly devout Presbyterians. Jeanie goes to London, partly by foot, hoping to achieve an audience with the Queen through the influence of the Duke of Argyll. The novel portrays the contrasting fortunes of two sisters: Jeanie and Effie Deans. In volume 1, Captain Porteous is initially condemned for murder, but is reprieved at the last moment. A young nobleman George Staunton (under the guise of "Geordie Robertson") leads a mob that storms the prison and lynches Porteous. Staunton also attempts to free his lover Effie Deans, who he impregnated. She has been imprisoned for the alleged murder of her baby but she refuses as to escape would be to admit guilt. Reuben Butler, a young minister who is in love with Jeanie, witnesses Effie's refusal to escape. This fact strengthens Jeanie's belief that her sister is innocent. Volume 2 covers the trial of Effie, where she is unable to prove her innocence as she cannot produce the baby and had hid the pregnancy from her family. Jeanie is unable to lie in court to save her sister, and Effie is sentenced to death. In volume 3, Jeanie decides to walk to London to beg a royal pardon. Butler is unable to convince her to stay, and eventually contacts the Duke of Argyle, who may owe his family a favour, asking for help. On her way, Jeanie is waylaid by Madge Wildfire and her mother Meg Murdockson. Jeanie learns that they stole the baby out of jealousy of Effie's relationship with Staunton. Meg attempts to murder Jeanie, but the latter escapes. In London, the Duke of Argyle, impressed with Jeanie's fervor, arranges an audience with Queen Caroline. The Queen is so touched by Jeanie's eloquence and grace that she convinces the King to grant the pardon and Effie is freed. Jeanie returns to Scotland, her father is given land to superintend by the Duke, and Butler receives a promotion which comes with a large increase in income. Jeanie later marries Butler in volume 4, and they live happily on the estate of the Duke of Argyle. Effie reveals that the son was not murdered but sold to a work gang by Meg, and that Staunton is in fact the criminal Robertson. Effie marries Staunton. The long lost son, who has been raised as a violent criminal, travels to Scotland and murders Staunton, before escaping to America to live with Native Americans. Effie finally decides to travel to France and become a nun, which requires a conversion to Catholicism, which surprises Jeanie.
Талдау
Джинни Динс – Скотттың романдарының басты кейіпкерлері арасындағы алғашқы әйел және сонымен қатар төменгі топтан шыққан тұңғыш тұлға. Басты кейіпкер діни құлшынысы мен моральдық тазалығы үшін идеализацияланса да, Скотт осы романның ішінде Джиннидің әкесі Дэвидтің бейнесі арқылы Камерониялықтар деп аталатын пресвитериандық бағыттың абсолютті моральдық сенімдерін сынап көрсетеді. Романның орталық тақырыбы – 18 ғасырдың басындағы якобизм, ол Скотттың көптеген туындыларында кездеседі. Скотттың симпатиясын Аргилль герцогының бейнесінде көруге болады, ол бұл мәселелерде орташа көзқарас ұстанады.
Jeanie Deans is the first woman among Scott's protagonists, and also the first to come from the lower classes. While the heroine is idealised for her religious devotion and her moral rectitude, Scott nevertheless ridicules the moral certitude represented by the branch of Presbyterianism known as Cameronians, represented in the novel by Jeanie's father David. Also central to the novel is the early 18th century Jacobitism, a theme found in so many of Scott's novels. Scott's sympathies can be seen in the ideal figure of the Duke of Argyll, a moderate on these issues.
Қабылдау
"Мидлотиан жүрегі" – Вальтер Скотттың жазған толық романдық туындыларының алғашқысы, көптеген сыншыларды көңілін қалдырды. Автордың шеберлігіне көбісі күмән келтірмесе де, жаңа роман тым әсершіл және төртінші том қажетсіз деп есептеді. Сюжеттегі кейбір сәйкессіздіктер мен асығыс жазылғандығына қатысты шағымдар туды. Көптеген сыншылар Джинни Динс сияқты қарапайым ауыл қызын осыншалықты қызықты етуге болатынын таң қалдырды, ал оның Королева Каролинамен болған әңгімесі жоғары бағаланды. Оның қарындасы Эффи де қызықты болды, бірақ оның кейінгі өмірінің моральдық жағына қатысты пікірлер әртүрлі болды.
The Heart of Mid Lothian was the first of the full length Waverley novels to disappoint the majority of its reviewers. Although the author's genius was not in doubt with most critics, almost all of them found the new novel prolix and the fourth volume surplus to requirements. There were objections to the plot's coincidences and to signs of hastiness. Several reviewers found it remarkable that a simple country girl like Jeanie Deans could be rendered so interesting, and her interview with Queen Caroline was generally admired. Her sister Effie was also found fascinating, though there were differing views on the moral effect of her later career.
Бейімделулер
Франсис Гриббл "Мидлотианның жүрегі" сюжетіне негізделген драма" деп сипаттаған "Ла Венденна" әйгілі француз актрисасы Рейчелдің сахнадағы тұңғыш дебюті үшін жазылған және алғаш рет 1837 жылдың 24 шілдесінде қойылған. Шынымен де, Скотттың туындыларының көптеген рұқсатсыз бейімделулері бұрын сахнада қойылған болса да, "Мидлотианның жүрегі" 1860 жылдары Дион Бусико тарапынан сахнаға бейімделген. Ол 1914 жылы екі рет экранға түсірілді, бір рет сол атпен, екінші рет "Әйелдің жеңісі" деген атпен. 1966 жылы телеарнада оның нұсқасы көрсетілді. Роман негізінде екі опера жазылған: итальян композиторы Федерико Риччидің "Эдинбургтегі түрме" (1809–1877) және шотланд классикалық композиторы Хамиш МакКаннның "Жини Динс" (1868–1916).
La Vendéenne, described by Francis Gribble as "a drama based on the plot of The Heart of Midlothian" was written for the stage debut of the celebrated French actress Rachel and was first performed 24 July 1837. Though, doubtless there were many unlicensed adaptations of Scott's work produced for the stage on earlier dates, The Heart of Mid Lothian was adapted for the stage by Dion Boucicault in the 1860s. It has been adapted for the screen twice in 1914, once under the same name, and once under the title A Woman's Triumph. A television version was released in 1966. Two operas have also been based upon the novel – La Prigione di Edimburgo (Imprisoned in Edinburgh) by the Italian composer Federico Ricci (1809–1877) and Jeanie Deans by the Scottish classical composer, Hamish MacCunn (1868–1916).