Кіріспе

Шотланд жазушысы Найджел Трантер OBE (23 қараша 1909 – 9 қаңтар 2000) қамалдар, әсіресе сәулет және тарих тақырыптарында көптеген кітаптардың авторы болды. Ол сонымен қатар Шотландия тарихының ғасырларын қамтитын, терең зерттелген тарихи романдар жазумен де айналысты.

Ерте өмір

Найджел Трантер Глазго қаласында дүниеге келді және Эдинбургтегі Джордж Хериот мектебінде білім алды. Ол бухгалтер мамандығын оқып, өзінің ағасы құрған Шотландия Ұлттық сақтандыру компаниясында жұмыс істеді. 1933 жылы Май Жан Кэмпбелл Грийвке үйленді және Фрэнсис Мей мен Филип есімді екі баласы болды. Ол Корольдік артиллерия қатарына қосылып, Екінші дүниежүзілік соғыста Шығыс Англияда қызмет етті.

Жазбалар

Бала кезінен бастап Трантер қамалдарға және олардың тарихына зор қызығушылық танытты. Осының нәтижесінде 1935 жылы, 25 жасында, ол өзінің "The Fortalices and Early Mansions of Southern Scotland" атты тұңғыш кітабын жариялады. Әйелінің ынтасымен ол өзінің алғашқы романын – "In Our Arms Our Fortune" атты туындысын жазды, бірақ ол баспагерлер тарапынан қабылданбады. Алайда, жақын арада "Trespass" романы жарық көрді және "The Moray Press" баспасы оны қабылдады. Өкінішке орай, олар 1937 жылы жарық көргеннен кейін көп ұзамай банкротқа ұшырады, сондықтан ол ешқандай төлем алмады. Келесі бірнеше жылда ол осы үлгідегі тағы бірнеше роман жазды: қазіргі Еуропадан тарихи Шотландияға дейінгі әртүрлі орталардағы жеңіл-жеңіл романтикалық оқиғалар. Трантер сонымен қатар отбасының қаржылық жағдайын жақсарту үшін Nye Tredgold псевдонимімен бірнеше вестерн және 8-10 жастағы балаларға арналған оншақты оқиғалық кітап жазды. Соғысқа қатысу Трантердің жазу қызметін тоқтатпады, соғыс жылдарында бірқатар романдар жарық көрді, олардың кейбіреулері оның жеке тәжірибесіне негізделген. 1962 және 1971 жылдар аралығында Трантер "Шотландиядағы бекінілген үй" (бес томдық) атты маңызды сериясын жариялады. Бұл серия Шотландиядағы барлық негізгі тұрғын қамалдардың – барлығы 663 ғимараттың – тарихын және құрылысын қамтуға бағытталған. Сонымен қатар, монастырларға, шіркеулерге, қоғамдық қорғанысқа және т.б. қатысты тұрғын емес ғимараттар да кірді. Ол кезде жоғары бағаланған бұл еңбек осы салаға қызығушылық танытқандар үшін әлі де маңызды дерек көзі болып табылады. Қамалдарды зерттеу барысында Трантер шотланд тарихында романдық туындылардың негізі ретінде пайдалануға болатын көптеген тұлғалар мен оқиғалар бар екенін түсінді, сондықтан ол оларды мүмкіндігінше дәл бейнелеуге тырысты, өзінің шотландтық ұлттық ерекшеліктерін жасырмай. "Королеваның кеңшілігі" (1953) – оның тарихи тұлғаға (осы жағдайда, Шотландия королевасы Мэриге) арналған алғашқы романы болды, бірақ оның мазмұнында көптеген көркем ойлар кездеседі. Одан кейін екі трилогия жарық көрді: Макгрегор трилогиясы (1957–1962) және Грей шебері трилогиясы (1961–1965). Осы кезде Трантер тарихи романдардың белгілі авторы ретінде танылды. Оның тәжірибесі арта келе көркем мазмұны азайды, ал кейінгі романдары негізінен тарихи деректерге сүйенді. Бұл романдар кең оқырман қауымын қамтып, оларға шотланд тарихының негізгі білімдерін ұсынуда.

Тарихшы

Жоғарыда айтылғандай, Трантер шотланд қамалдарына өмір бойы қызығушылық танытты. Алғашқыда олардың архитектуралық тарихымен қызыққан Трантер, көп ұзамай жалпы шотланд тарихына да қызығушылық дамытты. Тарихи романдарға көшкен кезде оның зерттеулері тереңдеп, Шотландия тарихы туралы өте толыққанды білім жинақтады. Оның тарихты «оқиға» ретінде баяндау шеберлігі көптеген адамдар үшін оңай түсінілетін ақпарат көзіне айналды. Романдарынан өзге, бұл білімі «Шотландия тарихы» сияқты ғылыми еңбектерде де көрініс тапты. Тарихи жазбалармен жақсы танысып, Трантер тарихқа қатысты көптеген теориялар жасады, олардың кейбіреулері орнықты пікірлерге қарсы келді. Осы теориялар кітаптарында жарияланды. Мысалы, ол Тақтың астындағы тастың нағыз Тағдыр Тасы емес, XIII ғасырда жасалған жалған тас екеніне сенді және оны Вестминстер тасы деп атады.

Қоғамдық өмір

Трантер жазудан басқа да көптеген іс-шараларға қатысты. 1940 жылдардан бастап ол жеке топтар мен ұйымдарға лекция оқыды, ал жазушылық карьерасы дамыған сайын, АҚШ-қа бірнеше сапарларды қоса, көптеген сөз сөйлеу шараларына қатысты. Ол сондай-ақ көптеген комитеттер мен қоғамдық ұйымдар құруға шақырылды немесе олардың құрылуына белсенді түрде атсалысты, олардың қызметтері шотланд таулы аймақтарының жолдары мен қоныстануынан бастап, жабайы құс аулауға және Ательстейнфорд Туы қорына дейін әртүрлі салаларды қамтыды. Оның ең маңызды қатысулары: 1940 жылдары құрылған, Шотландияны өзін-өзі басқаруға ынталандырған көппартиялық қысым тобы – Шотландияның алғашқы Конвенциясы (Эдинбург төрағасы); Ұлттық мінездеме қауымдастығы; Ұлттық Форт-Роуд көпірі комитеті; Saltire қоғамы (құрметті президенті). «Шотландиядағы бекітілген үйлер» кітабы жарықтанғаннан кейін Трантерге көптеген мұнаралы үйлер мен қамалдарды қалпына келтіру жөнінде кеңес сұрау жиі болды. Ол 60-тан астам қамалдың қалпына келтірілуіне тікелей қатысты, мысалы, Фа'сайд және Менстри қамалдары.

Өлім

Ол 2000 жылдың 9 қаңтарында 90 жасында тұмауға шалып қайтыс болды. Гулланеде оның жаназасы мен жерлеуі өтті. Трантердің өлімінен кейін тағы сегіз романы жарық көрді, соңғы кітабы "Үміт сақталады" 2005 жылы шықты. Оның қызының сөзінше, "бұл кітаптардың бәрі оның қайтыс болған кезде дайын болған, себебі ол әрқашан жазу ісінде өзгеден озып кететін".