Кіріспе

Шери С. Теппердің 1988 жылғы романы «Әйелдер еліне қақпа» – американдық жазушы Шери С. Теппердің 1988 жылы жарық көрген, соңғы апокалипсис романы. Онда болашақтағы үш жүз жылдағы әлем суреттеледі, бұл – АҚШ-ты бірнеше мемлекетке бөліп жіберген қатаң соғыстан кейінгі әлем.

Орнату

Бұл оқиға "Әйелдер елінде" өтеді, көрінетін жері бұрынғы Тынық мұхитының солтүстік-батысы. Олар Экотопия бағытында дамыған, шағын қалалар мен төмен технологиялық жергілікті ауыл шаруашылығына негізделген тұрақты экономикаға қайта оралған. Сондай-ақ, олар матриархатты дамытқан, онда әйелдер мен балалар қала қабырғаларының ішінде, шағын санындағы ер қызметшілермен бірге өмір сүреді, ал көптеген ер адамдар қала сыртындағы жауынгерлік лагерьлерде тұрады.

Сюжет

"Әйелдер еліне кіретін қақпа" оқиғасы болашақта, ядролық соғыс адамзат өркениетінің басым бөлігін жойғаннан кейін 300 жыл өткенде өтеді. Кітап "Әйелдер елі" деп аталатын матриархалды елге, әсіресе Мартатаун қаласына назар аударады. Романның кейіпкері Ставия Мартатаун кеңесінің маңызды мүшесі Морготтың кіші қызы. Кітап Ставияның ересек адам ретінде он бес жасар ұлы Давидпен кездесуге бара жатқанынан басталады. Ол соңғы он жылды қала қабырғасынан тыс жерде жауынгерлермен бірге өткізді, бұл әйелдер еліндегі ер балалар үшін әдеттегідей, және қазір ол жауынгер болып қалуды қалай ма, әлде әйелдер арасында қызмет ету мен қызмет етуді қабылдай ма, соны шешуге жеткілікті. Кездесуде Давид әкесінен бас тартып, толыққанды жауынгер болуды таңдайды. Ставия да Давидтен бас тартады. Кейін Ставияның есіне кіші інісі жауынгерлермен бірге өмір сүруге жіберілген кез келеді. Романның қалған бөлігі балалық шақтан ересекке дейінгі Ставияның өміріне байланысты. Әңгімедегі қазіргі уақытта Ставия Мартатаунда жыл сайынғы "Илиумда" "Ифигеня" роліне дайындалады. Бұл романның лейтмотивін құрайтын грек трагедиясы "Троялық әйелдер" қайта өңдеуі. Бала кезінде Ставия анасының досының ұлы Чернонды кездестіреді. Чернон басқа ерлер мен жігіттермен гарнизонда өмір сүрсе де, ол Ставиямен достық қарым-қатынас жасайды. Олар екі рет өткізілетін Карнавалда кездеседі, бұл әйелдер еліндегі жалғыз оқиға, онда жауынгерлер мен әйелдер еркін араласа алады және осы уақыт ішінде әлі жауынгер болуға шешім қабылдамаған ұлдар өз отбасыларына бара алады. Ставия ақырында Чернонға кітаптарды тымыздан әкелуге келіседі, бірақ гарнизонның жігіттеріне бұған тыйым салынған. Шын мәнінде, Чернонға өзінің қолбасшысы Майкл әйелдер елін басқаратын әйелдердің құпиясы туралы көбірек білуге бұйрық берді. Ставия заң бұзушылықтарын мойындағаннан кейін, бірнеше жылға Мартатаундан дәрігер болып дайындалуға жіберіледі. Қайтып оралғанда, Чернон олардың қарым-қатынасын қайтадан жалғастырады. Ставия оңтүстікке барлау миссиясына таңдалғанда, Чернон гарнизоннан кетеді (Майклдың бұйрығы бойынша), онымен кездесіп, оны зорлайды. Әйелдер елінен алыстағанда, Ставия мен Чернонды "Holylanders" тобы тұтқындады, олар әйелдер елінің оңтүстігінде күресіп жатқан қауымның мүшелері. Олар көп әйел алуды және христиандық негізге негізделген фундаменталистік патриархатты ұстанады. Қасиетті жерлердегілер әйелдерді жек көреді, әйелдерді күйеулерінің құлы ретінде қабылдайды, ал балалар (оқушылар да, қыздар да) "жазалау" деп аталатын ауыр дене жазасына ұшырайды. Чернон Ставияны тұтқындағаннан кейін сатқыны болады, ол осы уақыт ішінде Черноннан жүкті екенін түсінеді. Ол қашып құтылуға тырысады, ал басына соққы жетіп, әрекетке қабілетсіз болады. Әйелдер еліне оралғаннан кейін ол ақыры әйелдер кеңесінің құпияларын және олардың өмір салтын сақтау үшін жасаған таңдауларын біледі. Әйелдер елінің құпиясы - кеңес халықтың іріктеп асылдандыру бағдарламасымен айналысады, таңдалған әйелдер арасында қолдан ұрықтандыру арқылы қажетті қасиеттерді тарату үшін таңдалған сервиторларды қолданады; сонымен қатар әйелдер арасында іріктеп стерилизация қолданылды. Чернон да өзінің тәжірибелерімен өзгеріп, өзінің гарнизонына оралады және олардың қазіргі әлеуметтік құрылымына балама ретінде Holylanders жолдарын насихаттайды. Мартатаундағы гарнизон көп ұзамай басқа әйелдер елінің қаласына қарсы шайқасқа жіберіледі, ал тірі қалғандар қайтып келмейді.

Негізгі тақырыптар

Бұл әңгіме экофеминизмнің көптеген элементтерін зерттейді, бұл Теппердің жазбаларының ерекшелігі болған, оның феминистік ғылыми фантастикасында да, псевдониммен жазылған детективтерінде де. Адам зорлық-зомбылығының себептері сұрағы да маңызды тақырып болып табылады, романда Ставия қоғамы зорлық-зомбылықты адамзаттан жоюға үміттенеді. Роман бойынша, зорлық-зомбылық биологиялық тұрғыдан анықталатын сияқты. Қоғам тек зорлық-зомбылық танытпаған адамдарды көбейту арқылы осындай бейбіт мүшелердің санын ақырындап арттыруда. Теппер тек ақылға сыймас зорлық-зомбылықты, өзін және басқаларды қорғау үшін күресуді үйрену қабілетін емес, жоюға тырысып жатқанын нақты көрсетуге тырысады. Мысалы, ол Джошуа мен Морготты шебер жауынгерлер ретінде бейнелейді – олар өмір бойы жауынгерлік дайындықтан өткен адамдарды жеңе алады. Осыдан белгілі бір мінез-құлық ерекшеліктері – зорлық-зомбылық, әсіресе еркектерде – жойылуда. Әйелдерге медициналық қызметкерлердің қалауынша гистерэктомия және түтіктерді байлау операциялары жасалады. Теппердің әлеміндегі биологиялық детерминизм жыныстық қатынасты да бақылайды, роман гомосексуализмді генетикалық және гормоналдық бұзылу ретінде көрсетеді, ол эвгеникалық жолмен халықтан алынып тасталған. Джейн Донаверт Теппердің тәсілін «соқыр гомофобиялық шешім» деп сипаттайды. Осылайша Теппер, өз қоғамына қатаң мінез-құлық бақылауын енгізіп, мәжбүрлі стерилизация арқылы жағымсыз деп санайтын қасиеттерді (көбінесе зорлық-зомбылықты) жоюды көздеген күшті басшылық арқылы феминистік утопияға жақындаған әлемді көрсетеді. Олардың әлемі идеологиялық шабуылға осал, бұл гарнизонның әр буын сайын әйелдер қалаларын басып алу және әйелдерді оларға қызмет етуге мәжбүрлеу жоспарларынан, сондай-ақ Чернонның киелі жерлердің зорлық-зомбылыққа толы идеологиясына бейімделуінен көрінеді. Алайда, Кеңестің азаматтарының келісімінсіз немесе білместен олардың көбеюіне араласу шешімі, басшыларының бірі айтқандай, «қалай болса да» таңдау ретінде, маңызды этикалық мәселе ретінде көрсетіледі.