Кіріспе

1949 жылы Роберт Хайнлайнның "Ұзақ күзет" атты қысқа әңгімесі – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның ғылыми фантастикалық әңгімесі. Ол билікке талапкер диктатордың төңкерісіне қарсы тұратын әскери шенеунік туралы. Алғашқыда "Айдағы көтеріліс" деп аталған бұл әңгіме 1949 жылдың желтоқсанында "Америкалық легион" журналында өңделген күйінде жарияланған. Сонымен қатар, 1955 жылдың сәуірінде Джон Дж. Гринграсс салған суреттерімен бірге "Небула" ғылыми фантастика журналының 12-ші санында жарық көрген. Бұл әңгіме Хайнлайнның "Жердің жасыл төбелері" және "Келешек арқылы өткенге" атты әңгімелер жинағына енген. "Болашақ тарих" әңгімелерінің жинақтарында және Хайнлайннің уақыт жобасының кестесінде болғанымен, "Ұзақ күзет" осы тарихпен емес, бір жыл бұрын жарық көрген "Ғарыш кадеті" әңгімесімен байланысты.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1999 жылы лейтенант Джон Езра Дальквист ғарыш патрулінің мүшесі, ол Жердегі қалған ядролық қарудың барлығын күзететін халықаралық ұйым. Жас бомба офицері және Ай базасындағы физик, ол саяси мәселелерге араласпайды және әйелі мен кішкентай қызына адал. Базаның бас офицері полковник Тауэрс онымен кездесуді сұрайды. Тауэрс және басқалары Жер үкіметін құлатуды қалайды және Жер оларды қабылдасын деп, "бір-екі маңызды емес қаланы" жою үшін бомбаларды қолдануды жоспарлайды. Дальквист Тауэрске өзінің көмектесетініне сендіреді, бірақ ол отбасының диктатурада өмір сүруін қаламайды және бомбаларды қолдануға жол бермеу арқылы төңкерісті тоқтатуды жоспарлайды. Дальквист өзін бомба бункеріне жауып, бомбаны қолмен жарылуға бейімдейді және өзін де, бомбаларды да жарытумен қорқытады. Ол Тауэрспен келіссөздер жүргізеді, әлі де ойшау болып көрінеді; ол үкіметке төңкерісті тоқтатуға уақыт беруді үміттенеді. Алайда, Дальквист шаршап барады, егер ол ұйықтаса, заговоршылар бақылауды қайта алады. Ол қауіпке қарамастан, заговоршылардың оларды жөндеу мүмкіндігінен тыс бомбаларды істен шығаруды шешеді. Мұны істеудің жалғыз жолы – оларды ашып, әрбір бомбаның плутонийлік ядросын бұзу. Дальквист солай істейді, бірақ осы процесте өлімге әкелетін радиация дозасына ұшырайды. Ол "өте бақытты" болып қайтыс болады. Төңкеріс сәтсіз аяқталады және Тауэрс өзін-өзі атып өлтіреді. Патруль Дальквисттің радиоактивті денесін алып, қорғасыннан жасалған лақетке салады. Жер батырын жоқтап жатқанда, оның денесі мәрмәр ескерткішке қойылады, ал құрмет қарауының сақшылары қауіпсіз жақындау шегінен тыс жерде орналасады.

Хайнлайнның басқа да әңгімелерімен байланысы

Space Cadet-те Езра Дальквист "Патруль дәстүрін қалыптастыруға көмектескендердің" қатарында. Жаңа ғарышкерлер оның батырлығы туралы көрсетілімді көреді, "Патруль тарихындағы ар-ұят күні". Патрульдің әрбір тізімінде оның есімі басқа үш Патруль батырымен бірге аталады. Патрульге қабылдануға үміткер бір талапкер Дальквисттің өкімге бағынбағанын, оқиға басқаша болғанда, ол сатқын деп есептелер еді дейді. Бірақ Патруль ережесінде, кадет Мэтт Додсон оқулықтан оқығандай: "бірақ бұйрықтың заңдылығын анықтау жауапкершілігі бұйрық берген де, бұйрық алған адамға да жүктеледі", - делінген, бұл оның заң шегінде әрекет еткенін көрсетеді. Басты кейіпкер өмірінің соңында өзінің төңірегінде тарихтан өздерін құрбан еткен батырларды көреді, соның ішінде Роджер Янг, Екінші дүниежүзілік соғыста бөлімшесінің қашуына көмектесіп қаза тапқан, сол кезде соғыс батыры ретінде танылған әскер. Хайнлайн Янгтың батырлығын "Жұлдыздық кеме" (Starship Troopers) романында да айтқан, онда басты кейіпкердің кемесі Янгтың есімімен аталады, ал сарбаздарды үйге қайтару үшін қолданылған ән – "Роджер Янгтың балладасы" болды.