Кіріспе

Бохоль провинциясының, Филиппин муниципалитеті

Кортес, ресми түрде Кортес муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Бохоль провинциясындағы 5-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 18 344 адамды құрайды. Қала мерекесі әр жылдың 16 қаңтарында киелі бала Иса, Санто Ниноның құрметіне өткізіледі.

Тарих

Кортес тарихы испандықтар келгенге дейінгі дәуірге дейін жетеді – испандықтар келмей тұрып-ақ үкіметтің бір түрі болған. Қала өз басшысының атымен, король Ломодтың замандасы Тамблоттың – испан конкистадорларына қарсы бірінші болып қару көтерген бохоланоның атымен «Малабаго» деп аталды. Малабаго елді мекені қазіргі Кортестің жоталы аймағында, Абатан өзенінің жанында орналасқан, ал Тамблоттың елді мекені Антекераның жазық жеріндегі Вига барангайында болды. Бұл елді мекен қазіргі Абатан көпірінен кейін Малабагоның қарсы жағындағы өзен бойындағы аңғарларға дейін созылды. Малабаго халқының өзіндік мәдениеті болған және олар күнделікті іс-әрекеттерін ерекше белгілермен өз жазбаларында тіркеп отырды. Олар пышақ – пангги немесе супок арқылы бамбукқа мүсіндеп жазған. Малабаго сол кезде егіншілікпен айналысатын қауым болды, солтүстік және шығыс жазық жерлерде күріш егіп өсірген. Тамблоттың билігі 1600 жылдың басында басталды, ал 1621 жылғы көтеріліс испан дін қызметкері Малабагода салынған шіркеуде орнату үшін Тамблотқа берген күміс шіркеу қоңырауын (Лингганайнг Угис) қайтарып алғысы келген кезде басталды. Тамблот бұл әрекетке наразылық білдірді, қоңырауды қайтарудан бас тартты, осылайша оның мен испандықтардың арасындағы қарым-қатынас ушықты. 1621 жылы испандықтар Малабаго елді мекенін қиратты. Елді мекен Бахианға көшірілді, ол да испандықтар тарапынан қиратылды. Кейін халық өзеннің жоғарғы ағысындағы Илаяға қоныстанды. Қайықпен жетіп бару мүмкін болмағандықтан, халық өзеннің сағасына жақын жерде тоқтауға мәжбүр болды, оны олар ақырында «Дайханган» – «тоқтау орны» деп атады. Халық өзеннің сағасына жақын және батпақтар бойында өмір сүруді қалаған. Олардың негізгі кәсібі балық аулау болды, сондықтан жаңа елді мекен «Памингвитан» – «балық аулау таяғымен балық аулайтын жер» деп аталды. 1793 немесе 94 жылы тәуелсіз приход құрылды. «Памингвитан» «Кортес» деп өзгертілді. Қала, бағаналы католик шіркеуінің құрылысы кезінде 1862 жылы Малабаго, Памингвитан және Дайханган елді мекендері бірігіп, «Пуэбло де Кортес» деп аталды. Топонимия мынаны көрсетеді: Приход Санто-Ниньоға арналған. Қала тұрғындары дінге өту рәсімінен өтіп, католик дінінің негіздерін үйренді. Шіркеу 1880 жылы салынған болса да, қоңырау мұнарасының жоғарғы бөлігі тек 20 ғасырда аяқталды. 1895 жылы ұлдар мектебі салынды. Кортес қаласы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды рөл атқарды. Қала тұрғындары жапондық басқыншыларға қарсы күресу үшін «боло» батальонын құрды. Бірақ 1942 жылы қала жапондықтар тарапынан басып алынды, үйлер өртеліп, мектеп ғимараты гарнизон ретінде пайдаланылды. Кортес американдықтардың 1945 жылдың 11 сәуірінде Тагбиларанға келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң жапондықтардан босатылды. Бір ай ішінде Бохол провинциясының барлық аумағы 1945 жылдың 25 мамырында Америка дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Уильям Х. Арнольдтың бұйрығымен ресми түрде босатылды.

География

Кортес Тагбилараннан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қала биік жазықта орналасып, жалпы жер аумағы құрайды.

Барангай

Кортес саяси тұрғыдан 14 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Демография

Сөйлеу тілі көбінесе Висаян (Себуано) тілі, бірақ қаладағы барлық мектептерде бастауыш сыныптардан бастап оқыту ағылшын тілінде жүргізіледі. Халық филиппин тілін де түсінеді. Кортес халқының көпшілігі – рим католиктері.

Экономика

Кортес – оңтүстік өнеркәсіптік жобалар мен оның еншілес компаниясы "Rolling Mills" орналасқан жер. "Rolling Mills" төбелерге арналған түсті және түссіз галвандалған темір өндіреді. "Rolling Mills" Абатан өзеніне қарайтын биік платода орналасқан. Қала қолмен жасалған қағазы және қағаз өнімдерімен танымал, олар ваши қағазына ұқсас, бірақ жергілікті талшықтардан жасалған. Бұл қала сонымен қатар Сауда және өнеркәсіп министрлігінің "Бір қала – бір өнім" (OTOP) бағдарламасы бойынша қаланың басымдық өнімі ретінде таңдалған қолмен жасалған қағаз өнімдерімен де мәшһүр. Кортес тұрғындары өндіріс және қолөнер салаларынан өзге, агробизнеспен де айналысады. Абатан өзенінен алынатын құм көбінесе Тагбиларан қаласының құрылыс алаңдарына жөнелтіледі және Кортес халқы үшін де табыс көзі болып табылады. Теңіз фанерасынан жасалған қайықтар өзен төбінен белге дейін суға батып қазылған құмды тасымалдайды – бұл осы жұмысқа қатысушылар үшін қиын еңбек. Кортес қаласының жергілікті әкімдігі (ЛӘБ) экотуризмді дамытуда. Басты жобалардың бірі – Абатан өзені бойындағы круиздер үшін бастапқы нүкте болып көрінетін теңіз портын дамыту. Бұл өзен бес қаладан өтеді. Сондай-ақ, қаланың 14 ауылының әрқайсысында балалар бақшалары салынуда. Медициналық пункттер де салынады. Сумен жабдықтаудың тоғыз көзіне автоматты хлорлау жүйесі орнатылып, тұрғындардың денсаулығы қамтамасыз етілуде. Де-ла-Пас ауылында да су қоймасы салынады.

Туризм

Кортес қаласында шетелдік туристерді тарту үшін тағы да дамытылуы қажет бірнеше туристік нысан бар. Қаяқпен жүру және өзен арқылы саяхаттауды ұнататындар үшін Баконг өзенінің мұрасын сақтауға арналған саяхат ұйымдастырылды. Ларга Виста, ескі тас ғимарат және әкімшілік ғимарат сияқты басқа да нысандарды міндетті түрде көру керек.

Абатан өзені

Абатан өзені – оның табиғи байлықтарының бірі. Өзен Антекера қаласы мен Балилихан қаласы арқылы шамамен 1,5 километрге дейін иіліп ағады. Ол Бохолдағы ең үлкен nipa батпағы – Кортес nipa батпағына құяды. Бұрын жолдар жеткіліксіз болған кезде, өзен ішкі қалаларға және кері сапарлар үшін су жолы қызметін атқарды. Қазір үкімет Лобок өзенінің туризмдегі табысынан кейін оның даму әлеуетін байқады және оны дамыту жұмыстары жүріп жатыр. Қазір каякпен жүзу және SUP (stand up paddle boarding) мүмкіндіктері бар, оларды ұйымдастыруға болады.

Кортес шіркеуі

Кортес шіркеуі – Санто-Нино приход шіркеуі. Ол биік төбеде орналасқан және Бохол шіркеулерінің барлығы сияқты крест тәрізді. Шіркеу 19 ғасырға дейін салынған, алайда қоңырау мұнарасының жоғарғы бөлігі 20 ғасырға дейін аяқталмаған. Шіркеу кесілген маржан тас блоктарынан тұрғызылған. Ескі қасбеттің алдында портик орналасқан, ал есік айналасында гүлдік ою-өрнектер бар. Оның төбесінде фрескалар салынған. Басты ретаблода бұралған Соломон бағаналары және барокко стилінде көптеген өрнектелген фланцтар бар.

Билибили бұлағы

Билибили бұлағы – жергілікті әкімдік дамытуды жоспарлап отырған тағы бір нысан, себебі бұл ұсынылып отырған өзен круизінің бірінші аялдамасы болады. Бұл бұлақ Малайо-Нортеде орналасқан.