Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының армиясының генералы Сэмюэл Воган Уилсон (23 қыркүйек 1923 – 10 маусым 2017), сондай-ақ «генерал Сэм» деп танылған, 1977 жылдың күзінде әскери мансабын аяқтаған, арнайы операциялар мен барлау қызметінге шамамен тең бөліп өткізген Америка Құрама Штаттарының армиясының генерал-лейтенанты болды. Ол 1992–2000 жылдар аралығында Хэмпден-Сидней колледжінің 22-ші президенті және 1976 жылдың мамырынан 1977 жылдың тамызына дейін Қорғаныс барлау агенттігінің 5-ші директоры қызметін атқарды; төмен қарқынды қақтығыстар доктринасы бойынша негізгі жұмыстары үшін, ол «контр-инсургенция» (COIN) терминін енгізгендігі үшін; сондай-ақ 1987 жылғы Қорғаныс өкілеттігі туралы заңға Нанн-Коэн түзетуін әзірлеуге және қабылдауға көмектескені үшін, нәтижесінде АҚШ Арнайы операциялар күштері (USSOCOM) және Арнайы операциялар және төмен қарқынды қақтығыстар жөніндегі Қорғаныс министрінің көмекшісінің кеңсесі (ASD/SOLIC) құрылды. Ол сонымен қатар АҚШ армиясының терроризмге қарсы күрестің жетекші бөлімшесі – «Дельта» күшін құруға атсалысқан. Генерал-лейтенант ретіндегі оның қызметтерінің арасында: 82-ші әуе шабуылы дивизиясының дивизия командирінің орынбасары, Кеңес Одағына АҚШ-тың бірінші қорғаныс атташесі, Ақпараттық қоғамдастық үшін Орталық барлау басқармасының орынбасары және Қорғаныс барлау агенттігінің директоры болды. Әскери қызметтен кейін 1977 жылы Хэмпден-Сидней колледжінде жұмыс істей бастады, алдымен саяси ғылым профессоры, содан кейін колледждің 22-ші президенті, ал кейін Вильсон орталығындағы қоғамдық мүдделердегі көшбасшылық бойынша Вит профессор болды. Уилсон барлығы соңғы есепте қырық жыл бойы Хэмпден-Сиднейдің құрамында болды. Уилсон 2017 жылдың 10 маусымында Вирджиния штатының Райс қаласында 93 жасында өкпе рагынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Вирджиния штатының Райс қаласында туып өскен Сэмюэл Вон Уилсон Вирджинияның оңтүстігіндегі темекі, жүгері және бидай шаруашылығында, Сэйлерс-Крик шайқасы болған жерге жақын өсті. 1865 жылдың 6 сәуірінде Солтүстік Вирджиния армиясы үш күннен кейін Аппоматтокс сотында батысқа қарай баруға дейін соңғы шайқасын өткізді. Бала кезінде Сэм Уилсон атпен шайқас алаңының үстінен жүріп, екі армияның ізін іздеуге тырысты. Ауыр шаруа жұмыстарынан кейін қалған бос уақытын аң аулауға, балық аулауға, кітап оқуға және музыкамен шұғылдануға жұмсады. Оның анасы мемлекеттік мектепте мұғалім, ал әкесі жергілікті пресвитериан шіркеуінде басқарушы еді. Екеуі де жексенбілік мектепте сабақ берді, анасы оның алғашқы жексенбілік мектеп мұғалімі болды және Уилсон балаларын шіркеуде тәрбиеледі. Екеуі де балаларына кітап оқуға, әсіресе тарихқа деген сүйіспеншілікті сіңірді. Сэм 1929 жылдың күзінде ресми білімін бастады, күнделікті екі шақырым қашықтықты жүріп, Райс орта мектебіне барып, фермаға қайтатын. 1940 жылдың 26 мамырында сыныбын үздік бітірді. Екі аптадан кейін, жаңбырлы түні отбасылық шаруашылықтан жергілікті Ұлттық гвардияның қару-жарақ қоймасына дейін жеті шақырым жүгіріп барды, онда әскери қызметке қабылдану үшін нақты жасына екі жыл қосып, әскери ант берді.

Білім

Генерал-лейтенант Уилсон - жаяу әскер офицерлерінің жоғары курсын, АҚШ Армиясының Командалық және штабтық колледжін және Әуе соғыс колледжін бітірген. 1964 жылғы түлектердің арасында ең үздік түлек атанды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін генерал Уилсон Колумбия университетінде және Еуропада АҚШ Армиясының Шетелдік аймақ маманы даярлау бағдарламасы (FASTP) аясында оқыды, кейіннен Шетелдік аймақ офицері (FAO) бағдарламасы деп аталды. Ол бірнеше тілді игеріп, бұрынғы Кеңес Одағы бойынша маман болды. Ол сондай-ақ бірнеше кешкі мектептерге қатысып, көптеген корреспонденциялық курстарды оқып, бірнеше құрметті дипломдарға ие болды.

Әскери мансап

Сэм Уилсон 1940 жылғы маусымда 16 жастағы жеке кернейші ретінде 116-шы жаяу әскер полкіне (Вирджиния Ұлттық гвардиясы) қосылды. 1942 жылдың басына қарай ол тікелей отряд жетекшісі, взвод сержанты және әрекет ететін аға сержант болып жоғарылап, содан кейін 18 жастағы екінші лейтенант ретінде курсын үздік бітіріп, Джорджия штатының Форт-Беннинг қаласындағы жаяу әскер мектебінде нұсқаушы болып қалды. Жас офицер ретінде Уилсон 1942 және 1943 жылдары Форт-Беннингтегі жаяу әскер мектебінде партизандық және контрпартизандық тактиканы оқытты. 1943 жылы, 19 жасқа толған кезде ол бірінші лейтенант болып, Стратегиялық қызметтер кеңсесіне (OSS) қосылды және президенттің "қауіпті және қауіпті миссияға" еріктілерді шақыруына жауап берді. Бұл оның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бірмадағы жау тылында жұмыс істеген 5307-ші қосымша бөлімнің (Уақытша) бас барлау офицері болуына әкелді. Оның сол театрдагы рөлі кейіннен Чарлтон Огбурнның "Мараудерлер" кітабында бейнеленді, ол кейіннен 1962 жылғы "Мерриллдің мараудерлері" (фильм) фильміне негіз болды. Кейіннен лейтенант-полковник Уилсон фильмнің техникалық кеңесшісі болды және ол генерал Мерриллдің орынбасары "Баннистер" рөлінде Вон Уилсон псевдонимімен түсірілді; ол сондай-ақ фильмнің трейлерін таныстырып, оның мазмұнымен бөлісті. 1944 жылдың күзінде Қытай-Бірма-Үндістан театрынан АҚШ-қа оралғанда, Уилсон медициналық себептермен Вест-Пойнтқа қабылданбады, өйткені ол АҚШ Әскери академиясына бес рет тағайындалған болатын. Оның Бірмадағы сапары безгек, амебалық дизентерия, мите тифі және қанағаттанбаушы тамақтану сияқты бірнеше ауруларға әкелді. Ол жаяу әскер мектебіне оралды, онда екі жыл бойы әскери басшылық бойынша курстарды әзірледі және оқытты. Осы кезеңде ол тұрақты армияға өтініш білдіріп, комиссия алды. Бұл оның жасы туралы бұрын айтқан "ақ өтірігін" ашты және 21 жасқа толғанда тұрақты армияның екінші лейтенанты болып тағайындалуына әкелді, ол осы уақытқа дейін жауынгерлік тәжірибелі капитан болған болатын. 1947 жылдың қыркүйегінде, ол шағын ауылдық мектепті бітіргенімен, Армияның шетелдік аймақ мамандарын даярлау бағдарламасына (FASTP) қатысып, Колумбия университетінің аспирантурасына түсті, онда орыс тілі және оған байланысты пәндерді зерттеді. Аспирантураны сәтті бітіргеннен кейін ол 3,5 жыл Еуропаға тіл және аймақ студенті ретінде тағайындалды, онда орыс тілінде еркін сөйлейтін болды, сондай-ақ бірнеше басқа тілдерді меңгерді. Осы кезеңдегі ерекше іс-шараларға Мемлекеттік департаменттің дипломатиялық пошта және курьер қызметіне тағайындалуы кірді, бұл оған темір перде елдерінде және Кеңес Одағында, сондай-ақ КСРО-ға жақын елдерде кеңінен саяхаттауға мүмкіндік берді; Берлин, Потсдам және Венада ресми аудармашы ретінде жұмыс істеу; және Шығыс Германияда және Шығыс Австрияда Кеңес қарулы күштерінің бөлімдерімен байланыс жасау. Жаңадан майор болған Уилсон 1951 жылдың күзінде Вашингтонға оралды және Армия Бас штабына (Зерек) тағайындалды, онда ол 1953 жылы жаяу әскер офицерлерінің жоғары курсына қайта тағайындалғанға дейін әртүрлі құпия жобалармен айналысты. Осы курсты бітіргеннен кейін ол Қорғаныс министрі кеңсесінде арнайы тапсырмаға орналасты, онда ол кеңес мәселелері бойынша кеңесші ретінде Операцияларды үйлестіру кеңесінің (OCB) мәселелерімен айналысты. 1955 жылдың күзінде Уилсон үш жыл ЦРУ-дың құпия қызметтерінде жұмыс істеді, оның бір бөлігі Батыс Берлиндегі жасырын кеңседен Кеңес Одағына қарсы бірқатар құпия операцияларды басқарған ЦРУ іс-қимыл офицері ретінде өтті. АҚШ армиясының Командалық және бас штаб курсын аяқтағаннан кейін және подполковникке көтерілгеннен кейін, Уилсон 1959 жылдың маусым айында АҚШ армиясының арнайы соғыс мектебінің директоры болып тағайындалды, Форт-Брэгг, Солтүстік Каролина. Келесі екі жылда ол кішігірім соғыстар, бүлік және қарсы бүлік саласындағы ілімдерді дамытудағы негізгі жұмысымен танылды. 1961 жылдың маусым айында ол Арнайы операциялар жөніндегі қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалды, келесі екі жыл бойы осы қызметте болды және 1962 жылғы қазан айындағы Куба зымыран дағдарысы сияқты маңызды сәттерде штабтық қолдау ролін атқарды. 1964 жылдың көктемінде АҚШ Әуе соғыс колледжін бітіргеннен кейін LTC Уилсон Мемлекеттік департаментке қарыз ретінде берілді және АҚШ Халықаралық даму агенттігіне (USAID) қатысу агенттігі қызметі туралы келісім (PASA) шарттары бойынша тағайындалды. Осы лауазымда ол бірінші сыныпты шетелдік қызметкер теңдес лауазымында жұмыс істеді және АҚШ пен Оңтүстік Вьетнамның тыныштандыру және ұлтты құру күш-жігерімен айналысқан Вьетнамға өкілдікке жіберілді. Содан кейін 16 айдан кейін ол АҚШ-тың Вьетнамдағы елшісі тарапынан АҚШ миссиясының үйлестірушісі және Сайгон қаласындағы АҚШ елшілігінің кеңесшісі болып тағайындалды, бұл лауазыммен байланысты президенттік тағайындамамен Министр шеніне ие болды. 1967 жылдың жазында әскери қызметке оралған Уилсон, енді армия полковнигі болды (оның әскери қызметі шетелдік қызметтегі уақыттық тағайындамасы кезінде зейнетақы мақсатында жалғастырылды), Форт-Брэггтегі 6-шы арнайы күштер тобына (Әуеде) қолбасшылық етті, миссиясы Ближней Шығысқа бағытталған. 1969 жылдың соңында ол осы лауазымнан алынып, жаңадан аталған АҚШ армиясының Джон Ф. Кеннеди әскери көмек институтының (бұрынғы АҚШ армиясының арнайы соғыс мектебі) оқу директоры болып тағайындалды, онда ол АҚШ әскери кеңесшілерінің рөлі мен миссиясына қатысты доктриналық ұғымдармен қайтадан айналысты, әсіресе бүлік, қарсы бүлік және ұлтты құру ортасында, сондай-ақ Армияның шетелдік аймақ мамандарын даярлау бағдарламасымен (FASTP) біріктірілген Әскери көмек офицерлері бағдарламасын (MAOP) құруда маңызды рөл атқарды. 1970 жылдың жазында бригадалық генерал болып жоғарылағаннан кейін ол 82-ші Әуе шабуылы дивизиясының операциялар бойынша орынбасар командирі болып тағайындалды. 1971 және 1973 жылдар арасында Бригадалық генерал Уилсон КСРО-дағы АҚШ елшілігіндегі АҚШ қорғаныс атташесі (USDATT) болды, соғыс суының қақпасында. Ол осы лауазымды атқарған алғашқы генерал болды. (Ол сол кезеңде ЦРУ станциясының бастығы болған деген хабар бар.) Бұрынғы АҚШ теңіз корпусының қатарындағы сарбазы мақалада Уилсон елшіліктің барлық теңізшілерін есімдерімен білгенін және теңізшілер контингенті үшін "біздің генералымыз" деп есептелгенін айтады. Генерал Уилсонның 1971–73 жылдардағы Мәскеудегі сапары Кеңес әскери жоғары командасының аға офицерлерімен кәсіби қарым-қатынас орнатуымен ерекшеленді. Орыс тілінде ана тіліне жақын еркіндікпен сөйлеуі, сондай-ақ ол бұрын орыс және кеңес тарихын, әсіресе әскери тарихты оқығандығы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңес-неміс майданындағы маңызды шайқастарды жатқа алғандығы, оның Кеңес әскери айналымына толыққанды пайдаланған сәтті кіруіне мүмкіндік берді. Осы арқылы алынған кеңес стратегиялық және доктриналық ойлары АҚШ ұлттық қауіпсіздік құрылысының саясаткерлері мен жоспарлаушылары үшін маңызды пайдалы деп танылды. Уилсон АҚШ-қа оралды және 1973 жылдан 1976 жылға дейін Қорғаныс барлау агенттігінде бағалау бойынша орынбасар директоры және атташе істері бойынша орынбасар директоры лауазымдарын атқарды, содан кейін лейтенант шенімен тағайындалды...

Азаматтық мансап

1977 жылы тамызда Армия мен ҚАБ (DIA) директорлығынан кеткеннен кейін Уилсон Вирджиния штатының Хэмпден-Сиднейдегі Хэмпден-Сидней колледжінде оқытумен айналысты және бұрынғы ЦРУ директоры Уильям Колби, содан кейін сенатор Ал Гор және президент Джордж Буш сияқты тұлғаларға кеңес беруді жалғастырды. 1992 жылы Уилсон Хэмпден-Сидней колледжінің президенті болды және 8 жыл қызмет етті. Ол колледжді, оның ішінде барлық студенттердің ерлер болуына қатысты даулы мәселелер мен ірі қаржылық кампаниялар сияқты қиындықтар арқылы жетектеді. Ол «Вилсонның қоғамдық мүддедегі көшбасшылық орталығы» атымен аталатын орталықтың мүшесі ретінде кампустағы өмірге белсенді қатысты. 1993 жылы Уилсон «батылдығы, ерекше жетістіктері және елге, сондай-ақ арнайы операциялар қауымдастығына үздіксіз қызметі үшін» АҚШ Армиясының Даңқ залына енгізілді. Генерал Уилсон сонымен қатар Әскери барлау қызметінің Даңқ залының мүшесі. Ол Кен Бернстің «Вьетнам соғысы» (2017) деректі фильмінің кейіпкері болды, ол оның өмірінен кейін көрсетілді.

Әскери наградалар, марапаттар және белгілер

Генерал-лейтенант Уилсонның жеке наградалары мен марапаттарына Ерекше қызмет көрсеткені үшін салған айқышы, Қорғаныс саласындағы Ерекше қызмет көрсеткені үшін медаль, АҚШ Армиясының Ерекше қызмет медалі (екі емен жапырағымен), "Қырылдағы батырлығы үшін" күміс жұлдыз (емен жапырағымен), емен жапырағымен "Құрмет легионы", батырлығы үшін қола жұлдыз (емен жапырағымен), екі емен жапырағымен Армия мақтау медалі, қатардағы қызметі үшін Армияның үлгілі мінез-құлқы медалі, Америка қорғаныс қызметі медалі, екі жұлдызы бар Азия-Тынық мұхиты кампаниясы медалі, Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіс медалі, Америка кампаниясы медалі, Ұлттық қорғаныс қызметі медалі, Қарулы күштердің экспедициялық медалі, төрт жұлдызы бар Вьетнам қызметі медалі, Армия қызметі лентасы, 2 саны бар Армия шетелдегі қызметі лентасы, емен жапырағы бар Вьетнам батырлық айқышы, және Вьетнам кампаниясы медалі кіреді. Ұйымдық наградаларға Президенттік ұйымдық айқыш және Вьетнам батырлық айқышының ұйымдық айқышы кіреді. Белгілерге жауынгерлік жаяу әскер белгісі, шебер парашютші белгісі, Бірлескен штабтың сәйкестендіру белгісі, Армия Бас штабының сәйкестендіру белгісі, Қорғаныс министрі кеңсесінің сәйкестендіру белгісі, Қорғаныс барлау агенттігі белгісі және сарапшы ату белгісі кіреді. Генерал Уилсон сондай-ақ Ұлттық барлау қызметінің ерекше медалі (2 рет), USSOCOM медалі, ЦРУ ерекше барлау медалі, Уильям Оливер Бейкер сыйлығы, Артур Д. "Булл" Саймон сыйлығы (арнайы операциялар), Ұлттық қорғаныс индустриялық қауымдастығының (NDIA) SOLIC бөлімшесінен жыл сайынғы Райландер сыйлығын, Арнайы операциялар және төмен қарқындылықтағы қақтығыстардағы (SO/LIC) еңбегі үшін және Әскери барлау корпусы қауымдастығының Ноултон сыйлығын алды. Ол басқа елдерден келесі марапаттарды алды: емен жапырағы бар Вьетнам батырлық айқышы (Вьетнам Республикасы), үлгілі қызметі үшін Вьетнам Ұлттық әкімшілігі медалі, Вьетнам кампаниясы медалі (Вьетнам Республикасы). Ол 1976 жылы Вэлли Фордж қаласындағы Бостандықтар қорынан Джордж Вашингтонның құрмет медалін алды. АҚШ әскери марапаттары: Ерекше қызмет көрсеткені үшін салған айқыш, екі емен жапырағы бар АҚШ Армиясының Ерекше қызмет медалі, емен жапырағы бар "Қырылдағы батырлығы үшін" күміс жұлдыз, емен жапырағы бар "Құрмет легионы", батырлығы үшін емен жапырағы бар қола жұлдыз, емен жапырағы бар көк жұлдыз, екі емен жапырағы бар Армия мақтау медалі, АҚШ Армиясының мақтау медалі, АҚШ қорғаныс қызметі белгісімен американдық кампания медалі, екі жұлдызы бар Азия-Тынық мұхиты кампаниясы медалі, Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіс медалі, оккупациялық Армия медалі, бір жұлдызы бар Ұлттық қорғаныс қызметі медалі, Қарулы күштердің экспедициялық медалі, төрт жұлдызы бар Вьетнам қызметі медалі, Армия қызметі лентасы, қола саны бар Армия шетелдегі қызметі лентасы, емен жапырағы бар Вьетнам батырлық айқышы, 1-сыныпты Вьетнам Чуонг Ми медалі, Вьетнам кампаниясы медалі. Ұйымдық наградалар: Армия Президенттік ұйымдық айқышы, Вьетнам батырлық айқышының ұйымдық айқышы. Лайықты белгілер: Жауынгерлік жаяу әскер белгісі, Рейнджер белгісі, шебер парашютші белгісі, Армия штабының сәйкестендіру белгісі, Қорғаныс министрі кеңсесінің сәйкестендіру белгісі, Бірлескен штабтар кеңсесінің сәйкестендіру белгісі, Қорғаныс барлау агенттігі белгісі, сарапшы ату белгісі, Вьетнамдағы Әскери көмек командасының (MACV) қызметтік сәйкестендіру белгісі. Ұлттық әскери емес наградалар: Ұлттық барлау қызметінің ерекше медалі (2 награда), ЦРУ ерекше барлау медалі.