Кіріспе

Американдық романіст Джудит Росснер (31 наурыз 1935 – 9 тамыз 2005) – американдық романіст, ең белгілі «Looking for Mr. Goodbar» (1975) және «August» (1983) атты бестселлерлерімен танымал.

Өмір және мансап, 1935-1973

Нью-Йорк қаласында 1935 жылдың 31 наурызында дүниеге келген Джудит Луиза Перлман Бронкста өсті. Оның әкесі, Джозеф Перлман, тоқыма саласындағы қызметкер болса, анасы, Дороти (Шапиро) Перлман, мемлекеттік мектепте мұғалім болды. Росснер оқу мен жазуды меңгермес бұрын-ақ жазушы болуды армандады және өлеңдер мен әңгімелерін "шынайы қолдау" көрсеткен анасына айтты. Оны американдық-канад жазушысы, Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы ең көп сатылған "Генералдар төсекте өледі" (1930) повесімен танымал Чарльз Йель Харрисон тағы да шабыттандырды. Ол еврей отбасынан шыққан. Тафт орта мектебін бітіргеннен кейін Росснер 1952-1954 жылдары Нью-Йорк қалалық колледжінде оқыды. Ол колледжді тастап, мұғалім және жазушы Роберт Росснерге (1932-1999) тұрмысқа шықты. Олардың екі баласы болды: Жан (1960 жылы туған) және Дэниел (1965 жылы туған). Роберт Росснер Бронкс ғылым орта мектебінде шығармашылық жазудан сабақ берді. Ол әйелдер журналдарына қысқа әңгімелерді сатуға тырысқандары сәтсіз аяқталды, бірақ 1963 жылы Ирвин Розенхаус салған суреттерімен "Айқыш аяқтары қандай?" (Bobbs-Merrill) балалар кітабын жариялады. Росснер жазуын жалғастыра отырып, түрлі жұмыстарда хатшы болып жұмыс істеді. Ол Scientific American журналындағы жұмысын қызығушылығының жазу процесіне кедергі келтіруіне байланысты тастады. Оның орнына ол жылжымайтын мүлік кеңсесіне жұмысқа орналасты (онда ол "есінен шығып" қалды).

1969 жылы Росснер өзінің екінші романын – "Ескі бойжеткеннің өміріндегі тоғыз ай" (Dial Press) жариялады. Бұл роман 30 жастағы әйел және оның әпкесінің күтпеген жүктілігі туралы болды. "Нью-Йорк Таймс" оның "әмбебап мағынасы бар ерекше әдеби атмосферасын" жоғары бағалады. Кітап жарық көргеннен кейін Росснер отбасымен Нью-Гэмпшир штатының Акворт қаласына көшіп, күйеуі сол жердегі прогрессивті мектепте сабақ берген кезде ауылдық коммуналада тұрды. 1971 жылы қалаға деген сағынышпен Росснер балаларымен бірге Нью-Йоркке оралды. 1972 жылы ол "Кез келген сәтте бөліне аламын" (McGraw-Hill) романын шығарды. Бұл роман күйеуін тастап, коммунала қашып кеткен, бала күткен әйелдің тарихы болды, ол "адамдық қарым-қатынастардың жарқыраған сәулесі" деп сипатталды. Келесі жылы Росснер күйеуінен ажырасты. Росснер өзін және балаларын асырау үшін метадон клиникасында хатшы болып жұмыс істеді.

Гудбар мырзаны іздеу, 1973-1977 жылдар

1970-ші жылдардың ортасына қарай Росснер "кемшін әдеби жетістіктерге" ие жазушы болды, бірақ оның үш романы жақсы сатылмады. Any Minute I Can Split романынан кейін Росснер екі әйелдің біріккен егіздерге үйленгені туралы роман жазуға кірісті. Сол кезде "Esquire" журналының әйелдер санына редакциялап жүрген Нора Эфрон Росснерді қатысуға шақырды. Автокөлік апатынан жазылып жатқан Росснер 1973 жылғы қаңтарда жалғызбастар клубында танысқан ер адамның қатыгездікпен өлтіргені туралы 28 жастағы мектеп мұғалімі Розанн Квинннің шын оқиғасына қызығушылық танытты. Росснер Куинн туралы мақала жазды, бірақ "Esquire" оны құқықтық салдарлардан қауіптеніп жариялаудан бас тартты. Өзін "жақсы журналист емес" деп есептеген Росснердің романы сол жылдың ең көп сатылған төртінші кітабы болды. Тіпті "Time" журналы да, көбінесе танымал әдебиетті жақтамайтын, кітаптың "жетістігіне лайық" екенін мойындады. Росснер фильм құқықтарын Paramount компаниясына 250 000 долларға сатты және екі рет "Оскар" сыйлығына ие болды. Росснер өзі фильмді "ұнатпаса да", Дайан Китонның ойынын жоғары бағалады. 2012 жылы роман Bambi тобы мен Waterwell өнер тобының нұсқасында "Goodbar" деп аталатын "сахналық концептуалды альбом" ретінде қайта жаңғыртылды. Ол Нью-Йорктегі Public Theater-де Under the Radar Festival аясында көрсетілді.

Өмір және мансап, 1977-1990

"Goodbar" романының табысы оған атақ, байлық әкелді, соның арқасында ол толық уақыт жазуға мүмкіндік алды. Росснер егіздер туралы романына қайта оралды. 1977 жылы Simon & Schuster баспасында жарық көрген "Attachments" романы Надин мен Диан атты достардың, Амос және Эдди есімді егіздерге үйленуі туралы әңгімелейді. Бұл роман тек сиамдық егіздер туралы ғана емес, адамдардың бір-біріне байланысы туралы да айтады. Роман үлкен сұранысқа ие болмаса да, сыншылардың пікірі жоғары болды. "The New York Times" газетінде Джером Чарин оны "әдемі, ащы, қорқынышты кітап" деп атап, "бестселлер автордың амбициялық, алаңдатарлық романы, ол арзан кітап жазуға дайын болған, бірақ орнына біздің санамызды дүрліктіруді жөн көрді" деп сипаттады. 1979 жылы Росснер журналист Мордекай Перскимен (1931 жылы туған) үйленді, 1983 жылы ажырасты. Джулиан Мойнахан "The New York Times" газетінде бұл кітаптың коммерциялық табысына кері әсер еткенін жазды (алайда, сол газетте Кристофер Леман Хаупт кітапты жоғары бағалап, "[Росснер] шебер әңгіме айтудың күрделілігіне жаңаша құрмет сезімін тудырады" деді). "Emmeline" опера ретінде жазылды, музыкасын Тобиас Пикер жазды, либреттосын ақын Дж. Д. МакКлэчи жазды. Опера 1996 жылы Санта-Фе операсында тұңғыш рет қойылды және кейіннен New York City Opera (1998) сияқты басқа да театрларда қойылды. Санта-Федегі алғашқы қойылымның жазбасы 1996 жылы шықты, ал қойылымның үзіндісі 1997 жылы PBS телеарнасында "Great Performances" аясында көрсетілді. "August" (Houghton Mifflin) – Росснердің "Goodbar" романынан кейінгі ең табысты туындысы, 1983 жылы жарық көрді және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 18 жасар Доун Хенлидің доктор Лулу Шайнефелдпен психоанализден өтуі туралы бұл оқиға, доктордың өзі де жеке мәселелерімен күресіп жатқанда, үлкен сұранысқа ие болды және "The New York Times" тізімінде 19 апта бойы тұрды. "The New York Times Book Review" журналының бірінші бетінде Уолтер Кендрик: "Мен аналитикалық тәжірибенің осындай айқын суретін беретін, қиял немесе шындыққа негіделген басқа ешқандай оқиғаны білмеймін, оның екі жағындағы қарқынды, қиын, екіұшты қарым-қатынасын ескере отырып" деп жазды. "August" романы жарық көргеннен кейін Росснер вирустық энцефалитке шалдықты. Диагноз қою кешікті: Росснердің анасы өз-өзіне қол жұмсаған, ал Росснер бастапқыда оның симптомдары психосоматикалық деп ойлады. Ол қысқа мерзімді есте сақтау қабілетін жоғалтты, бірнеше жыл бойы жаза алмады; бұл ауыр сырқат оны сондай-ақ қант диабетіне де шалдықтырды.

Өмір және мансап, 1990-1997

Росснердің сегізінші романы, ұзақ сауығу кезеңінде жазылған, «Оның кішкентай әйелдері» (Summit Books) – Луиза Мей Алкоттың классикалық туындысының заманауи нұсқасы болды және 1990 жылы жарық көрді, сыншылар пікірлері әртүрлі болды. Кейбіреулер Росснердің «көзін жоғалтқанын» айтты, ал көптеген адамдар Publishers Weekly-дің пікірімен келісті: «Еңбектеп жазылған, мағынасыз, серпіліссіз, бұл автордың жақсырақ күтетін жанкүйерлерін көңілі қалдырады». Росснердің сындық беделі 1994 жылы жарық көрген «Оливия (немесе, өткеннің салмағы)» (Crown) романымен қайта жаңғырды. Бұл – шеф-аспаз бен аспаздық курстар оқытушысының және оның ренішті қызымен қиын қарым-қатынасының әңгімесі. Publishers Weekly журналы Росснерді «өте жақсы формада» деп бағалап, былай деді: «Тамақ пісіруді, тамақ жеуді немесе тамақ туралы оқуды ұнататын кез келген адам Росснердің дәмді тағамдар мен аспаздық білім туралы көркем суреттемелерін ләззатпен оқиды, олар ынтамен және сезімталдықпен жеткізілген». Los Angeles Times газеті «Оливия» – «тамақ пен эмоция арасындағы жақын, күрделі байланыстарды зерттейтін керемет туынды» деп атады.

Росснер өзінің соңғы романы «Perfidia» (Nan A. Talese/Doubleday) кітабын 1997 жылы шығарды, ол өте жақсы пікірлерге ие болды. «Perfidia» (испан тілінде «сатқындық» деген мағынаны білдіреді) «Мистер Гудбарды іздеу» романы сияқты, нақты өмірде болған кісі өлтіру оқиғасынан шабыттанды. «Дүркірететін» сурет – зорлық-зомбылық көрсеткен ана мен оны өлтірген қызы туралы «соққы беруші» әңгіме. «Табанды, күмәнді және толыққанды қызықты» деп мақтаған «Perfidia» романы «гипнотикалық күйге түсіреді».

Неке

2002 жылы Росснер 1985 жылдан бері қарым-қатынаста болған білім беру баспасын шығарушы Стэнли Леффке үйленді.

Өлім

Росснер 2005 жылғы 9 тамызда Манхэттендегі Нью-Йорк университетінің медициналық орталығында қант диабеті мен лейкемияның салдарынан қайтыс болды. Ол 70 жаста болған. Оны күйеуі, екі баласы, әпкесі және үш немересі күтіп қалды. Оның қолжазбалары Бостон университетінің Мугар еске алу кітапханасында сақтаулы.