Кіріспе

Кристофер Дарлингтон Морли (1890 жылдың 5 мамырында – 1957 жылдың 28 наурызында) – американдық журналист, романист, эссеші және ақын. Ол сондай-ақ бірнеше жыл сахналық қойылымдарды ұйымдастырып, университеттерде лекциялар оқыды.

Өмірбаян

Морли Пенсильвания штатының Брин-Мор қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Фрэнк Морли Хаверфорд колледжінде математика профессоры болған, ал анасы Лилиан Джанет Бёрд – скрипкашы, ол Кристоферге кейіннен әдебиет пен поэзияға деген сүйіспеншілігін дарытты. 1913 жылы Морли Оксфордтағы оқуын аяқтап, Нью-Йорк қаласына көшіп барды. 1914 жылдың 14 маусымында ол Хелен Бут Фейрчайлдқа үйленді, олардың төрт баласы болды, соның ішінде Луиза Морли Кокрейн. Олар алдымен Хемпстедте, содан кейін Куинс Вилиджде тұрды. Кейін Филадельфияға (Пенсильвания) көшіп, 1920 жылы "Жасыл шабуыл" деп аталатын үйге соңғы рет көшті. Олар өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1936 жылы ол үйдің арт жағында "The Knothole" деп аталатын шағын үй салды, оны одан әрі жазу кабинеті ретінде пайдаланды.

Мансап

Морли колледжде оқып жүргенде жазуды бастады. Ол «The Haverfordian» журналының редакторы болды және сол колледж басылымына мақалалар жазды. Колледждің драмалық үйірмесі үшін сценарийлер жазып, сонда өнер көрсетті. Крикет және футбол командаларында ойнады. Оксфордта Морлидің «Сегізінші күнә» (1912) атты өлеңдер жинағы жарық көрді. Оксфордты бітіргеннен кейін Морли Doubleday баспасында әдеби мансабын бастады, публицист және баспагердің оқырманы болып жұмыс істеді. 1917 жылы ол «Ladies' Home Journal» (1917–1918) журналының редакторы, содан кейін Филадельфиядағы «Philadelphia Evening Public Ledger» газетінің тілшісі және газет бағанашысы болды. Морлидің алғашқы романы «Парнасс дөңгелектерде» 1917 жылы жарық көрді. Басты кейіпкер, кітап сатушы Роджер Миффлин, 1919 жылы екінші романында «Құпия кітап дүкені» деген атпен қайтадан пайда болды. 1920 жылы Морли Нью-Йоркке оралып, «New York Evening Post» газеті үшін «The Bowling Green» бағанасын жазды. 1922 жылы газеттерде «Юмордың салқын жағы: юмористтер қалай осылай болады» атты мақалалар сериясының бөлігі ретінде бүкіл елге тараған ашық сұхбат жарияланды. Сол серияда сұхбат алған басқа юмористтерге Уилл Роджерс, Дороти Паркер, Дон Маркиз, Рой К. Моултон, Том Симс, Том Дейли және Ринг Ларднер кірді. Морли «Saturday Review of Literature» журналының негізін қалаушылардың бірі және ұзақ жылдар бойы редакторы болды. Өте әлеуметтік адам болғандықтан, ол «Түскі асқа арналған үш сағаттық клуб» деп аталатын ұйымның белді мүшесі болды. Шерлок Холмс әңгімелеріне деген құштарлығынан ол «Baker Street Irregulars» клубын құруға көмектесті. Әдебиеттегі алып тұлға Морли осы эсселерінде Шерлок Холмс әңгімелеріндегі ұсақ-түйектерді талдауға мүмкіндік алды, мысалы, Дойлдың Роберт Луис Стивенсонның шығармаларына деген жастық махаббаты Холмс әңгімелеріне қандай әсер еткенін зерттеді. Бірақ Морли одан да ары қарай барып, Холмс әңгімелерін тарихи артефакттар сияқты талдады. Мысалы, ол Холмс зейнетке шыққан кездегі ара шаруашылығының орнын анықтау үшін Ұлыбританияның теңіз жағалауының карталарын қарады, Холмс Бейкер-стриттегі үйінің жоспарын жасауға тырысты және Уотсонның жеке өмірі туралы болжамдар жасады. Морли түсіндірді: «Бұл қиялға салынған кейіпкерлерге әңгімелердің өзіндегі принципке сәйкес келетін дәл осындай мұқият назар аудару маңызды емес пе?» және «Кез келген нәрсені автордың өзінен де мұқият оқудың ерекше және жоғары ләззаты бар». Ол сондай-ақ 1936 жылы «Шекспирдің толық шығармалары» стандартты жинағына кіріспе жазды, бірақ Морли оны «Шекспирді оқырманы ретінде өзіңізге кіріспе» деп атады. Сол жылы ол Бартлетттің таныс цитаталарын қайта қарау және кеңейту үшін тағайындалды (11-ші басылым 1937 жылы және 12-ші басылым 1948 жылы). Ол «Book of the Month Club» клубының алғашқы төрешілерінің бірі болды және осы лауазымда 1950 жылдардың басына дейін қызмет етті. 100-ден астам роман, эсселер жинағы және өлеңдер жинақтарының авторы Морли, ең алдымен, алғашқы екі романы – «Парнасс дөңгелектерде» (1917) және «Құпия кітап дүкені» (1919) – арқылы танымал. Barnes & Noble 2009 жылы осы еңбектердің жаңа басылымдарын «Маңызды оқу кітапханасы» сериясының бөлігі ретінде жариялады. 2018 жылы Dover Publications екі романы бар жаңа бір томдық басылымын шығарды. Басқа да танымал шығармалардың қатарында «Сол жақтағы дауыл» (1925) және 1939 жылғы «Китти Фойл» романы бар, ол киноакадемиясының сыйлығын жеңіп алды. 1928 жылдан 1930 жылға дейін Морли және сахналық дизайнер Клеон Трокмортон Хобокен, Нью-Джерсиде сатып алып, жаңарған екі театр сахнасында (драмаларды) қойылымдарды бірлесіп шығарды, оларды «Богемиядағы соңғы теңіз жағалауы» деп санады. Морли өмірінің көп бөлігінде Лонг-Айлендтегі Нассау округі Рослин-Эстейтс қаласында тұрды, Лонг-Айленд темір жолымен қалаға қатынайтын, ол туралы сүйіспеншілікпен жазды. 1961 жылы Нассау округінің Серингтаун жолындағы 98 акр (40 гектар) жерге орналасқан Кристофер Морли паркі оның құрметіне аталды. Бұл саябақта оның студиясы «Knothole» (ол қайтыс болғаннан кейін осы жерге көшірілді), жиһаздары мен кітап сөрелері сақталған, ол барлығына ашық қызығушылық тудыратын орын болып табылады.

Әдеби байланыстар

Морли – Нью-Йорк тарақаны мен мысықтың қызық оқиғалары мен әңгімелерін жазған Архи мен Мехитабель әңгімелерінің авторы Дон Маркиздің жақын досы болды. 1924 жылы Морли мен Маркиз «Пандора қақпақты көтереді» романын бірлесіп жазды, ол заманауи Хэмптонстағы жақсы өмір туралы жеңіл роман еді. Олар кезекпен тараулар жазып, әрқайсысы оқиғаны екіншісі тоқтаған жерден жалғастырған деседі. Морлидің әйелі оның жеке қағаздары мен кітаптарының жинағын оның өлімінен кейін Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығына сатты. Морли «Бейкер-стрит детективтері» клубын құруға көмектесті, ол сэр Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы шығармаларын зерттеуге арналған. Морли Бартлетттің «Таныс цитаталар» жинағының екі басылымын редакциялады: 1937 (11-шы) және 1948 (12-шы). Морлидің 1939 жылғы «Китти Фойл» романы сол кездегідей ерекше болды, себебі ол ашық түрде аборт тақырыбын қозғады. Ол бірден бестселлерге айналып, бір миллионнан астам дана сатылды. Морлидің ағалары Феликс пен Франк та Родс стипендиясын жеңіп алған. Феликс Хаверфорд колледжінің президенті болды. 1942 жылы Морли «Екінші жүзжылдық авторлар» атты биографиялық сөздік үшін өзінің некрологын жазды. Морли 1920 жылдардың басында 4 Кристофер-стриттегі досы Франк Шейдің кітап дүкенінде жиналатын Гринвич-Виллидждегі әлеуметтік топтың ортасында болды. Морлидің таңдалған өлеңдері «Bright Cages: Selected Poems And Translations From The Chinese by Christopher Morley, ed. Jon Bracker (University of Pennsylvania Press: 1965)» деген атпен қолжетімді. Қытайдан аудармалардың шын мәнінде әзіл екені, Морлидің оларды қамтитын томдары жарық көрген кезде жұртшылыққа түсіндірілді: олар «қытайлық» сипаттағы, жақсы юмормен жазылған қысқа, дана және көбінесе әзілді әңгімелер. Бірақ олар сөздің толық мағынасында аударма емес.