Кіріспе

Американдық романист және драматург (1885–1968)

Эдна Фербер (15 тамыз 1885 – 16 сәуір 1968) – американдық романист, әңгімелер жазушы және драматург. Оның романдарының ішінде Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «So Big» (1924), «Show Boat» (1926; 1927 жылы танымал мюзиклге айналдырылды), «Cimarron» (1930; 1931 жылы «Ең жақсы фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алған фильмге бейімделді), «Giant» (1952; 1956 жылы сол атпен фильмге түсірілді) және «Ice Palace» (1958) кіретін еді. Ол 1922 жылы жарық көрген «Old Man Minick» атты әңгімесін пьесаға (Minick) бейімдеуге көмектесті, және ол 1925 жылы «Welcome Home» (үнсіз фильм), 1932 жылы «The Expert», және 1939 жылы «No Place to Go» фильмдеріне үш рет бейімделді.

Мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Фербер бір күні актер болу туралы шамалы ойлармен, сөйлеу өнерін үйренуді жоспарлады, бірақ оның отбасы оны колледжге жіберуге шамасы келмеді. Кенеттен, ол Appleton Daily Crescent газетінде жас тілші болып жұмысқа орналасты, сосын Milwaukee Journal газетіне ауысты. Фербер емделіп жатқанда, ол әңгімелер жазып, түрлі журналдарға сата бастады, ал 1911 жылы өзінің алғашқы романын – «Таң О’Хара, күлген қыз» атты туындысын жариялады. 1912 жылы оның әңгімелер жинағы «Buttered Side Down» деген атпен басылды. Фербер өзінің автобиографиясында былай деп жазды: text=Сол кезде, жиырма жасқа толмаған қыз үшін, олар өте қиын және ауыр оқиғалар еді. Кітап жақсы пікірлер алды. Мен таңғалып, бірқатар сыншылар бұл әңгімелерді әйел есімімен жазған ер адамның әдемі әзілі деп айтқанда қатты қуандым. Мен жазу стилінің жынысын анықтауға мүмкіндік бермеуі керек деп есептеймін; оқырман кітапты кім – ер адам ба, әйел адам ба – жазғанын білмеуі тиіс. 1925 жылы ол «So Big» кітабы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Фербер бастапқыда «So Big» романының жобасында сюжет жоқ, ол сәтсіздікті бейнелейді және оңай байқамайтын сырлы мәселе бар деп ойлады. Ол кітапты әдеттегі баспасына, Doubleday-ге жібергенде, оның романды қатты ұнатқанын білгенде таң қалды. Бұл романның жүз мыңдаған данасы сатылып, көпке таралғанынан көрінді. Сыйлық алғаннан кейін сол жылы роман Колин Мурдың басты рөлде ойнаған нұсқасы бейнефильмге айналдырылды. 1932 жылы Барбара Стэнвик пен Джордж Брент түскен, ал Бетт Дэвис қосалқы рөлде ойнаған қайта түсірілім жасалды. 1953 жылы Джейн Уайманның қатысуымен түсірілген «So Big» фильмінің нұсқасы қазіргі көрермендерге ең танымал. Ол 82 жасында дүние салды. Ол өзінің мүлкін әпкесі мен қыздарына қалдырды.

Жеке өмір

Фербер ешқашан үйленбеген, баласы болған емес және оның романтикалық немесе жыныстық қатынаста болғаны туралы мәлімет жоқ. Оның алғашқы романы «Доун О’Хара» да басты кейіпкердің тәтесі былай дейді: «Кәрі қыз болу – суға батып өлу сияқты, күресуді тоқтатқанда керемет сезім». Фербер өзінің немере қызы Джанет Фокстың мансабына аналық қызығушылық танытты, ол Фербердің «Сегіздегі кешкі ас» (1932) және «Сценалық есіктер» (1936) пьесаларының Бродвейдегі алғашқы құрамында ойнады. Фербер ашық сөйлеуімен және өткір әзіл-қалжыңдарымен танымал болды. Бірде ол басқа еврей қонақтарымен бірге үй иесінің антисемит екенін білгеннен кейін кештен шығып кетті. Осы кезеңде және көптеген американдықтардан өзгеше, ол нацистік партияның күшеуінен және бала кезінде кездескен антисемиттік көзқарастың таралуынан алаңдады. Ол бұл туралы былай деді: «Бір құрлықты, бір өркениетті көз алдымызда құлап жатқанын көру қорқынышты еді. Бұл жылдам және көрінетін сөзсіз процесс еді, оған ешкім ерекше назар бөлмеді». Оның қорқынышы оның туындыларына үлкен әсер етті, олар көбінесе нәсілдік және мәдени дискриминация тақырыбын қамтыды. 1938 жылы жарық көрген «Өзгеше қазына» атты автобиографиясында Адольф Гитлерге арналған былай деп жазылған: «Мені жақсы еврей және жақсы адам еткен, миллиондаған басқа еврейлерді де түсінуге көмектескен Адольф Гитлерге, бұл кітап жек көрумен және сызбамен арналады».

Саяси көзқарастар

"Saturday Review of Literature" журналы жүргізген сауалнамада, 1940 жылғы сайлауда америкалық жазушылар қай президенттік үміткерді қолдайтынын сұрағанда, Фербер Франклин Д. Рузвельтті қолдаған.

Құрылыстардың ерекшеліктері

Фербердің романдарында әдетте күшті әйел қаһармандар, сондай-ақ бай және әртүрлі қосымша кейіпкерлер кездеседі. Ол көбінесе кемсітуге, этникалық немесе басқа да түрдегі азабына ұшыраған кем дегенде бір күшті екінші реттік кейіпкерді ерекше атап көрсетті. Фербердің туындылары американдық мәдениеттің шағын топтарын бейнелейтін, кейде оның өзі зерттемеген, бірақ саяхаттаған Техас немесе Аляска сияқты экзотикалық жерлерде өрбитін. Осылайша ол американдық мәдениеттің алуан түрлілігін оны көру мүмкіндігі болмағандарға таныстыруға көмектесті. Кейбір романдарында оқиғалар оның бармаған жерлерде орын алады.

Мұра

Ферберді актриса Лили Тейлор "Миссис Паркер және зұлым шеңбер" (1994) фильмінде бейнеледі. 2008 жылы Америка кітапханасы Фербердің "Мисс Фербер сотта "құсқарларды" қадағалайды" мақаласын американдық криминал жанрындағы екі ғасырлық шолуға қосу үшін таңдады. 2002 жылдың 29 шілдесінде оның туған қаласы Висконсин штатының Апплтон қаласында АҚШ пошта қызметі оның құрметіне 83 центтік "Ардақты американдықтар" сериялы пошта маркасын шығарды. Суретші Марк Саммерс, кескіндеме техникасымен танымал, 1927 жылы түсірілген Фербердің қара-ақ фотосуретіне сүйене отырып, маркаға арналған осы портретті жасады. Филипп Мейердің "The Son" (2013) романында Эдна Фербердің фантастикалық бейнесі қысқаша кейіпкер ретінде пайда болады. Эд Ифковичтің құпия романдары сериясында, Poisoned Pen Press баспасынан шыққан, Эдна Фербердің басты кейіпкер ретіндегі қосымша фантастикалық бейнесі де бар, оның ішінде 2013 жылы жазылған "Downtown Strut: An Edna Ferber Mystery" кітабы да бар. 2013 жылы Фербер Чикаго әдеби даңқ залына енгізілді. Висконсин штатының Апплтон қаласындағы Эдна Фербер атындағы бастауыш мектеп оның құрметіне аталды. Мектеп құрылысы 1971 жылғы референдумда бастапқыда мақұлданбады.

Жұмыстардың тізімі

Фербер он үш роман, екі автобиография, көптеген әңгімелер және тоғыз пьеса жазды, олардың көптегені басқа драматургтермен бірлесіп жазылған.