Кіріспе

Мүліктік құқық ұғымы

Мүліктік құқықта сыйлық – бұл бір адамнан (сыйлық беруші немесе беруші) екінші адамға (сыйлық алушы) мүліктің ерікті және дереу берілуі, оған ешқандай сыйақы талап етілмейді. Мүліктік құқықта сыйлықтардың бірнеше түрі бар, ең маңыздысы – тірі кезде берілетін сыйлықтар (inter vivos) және өлім төсегінде берілетін сыйлықтар (causa mortis), соңғысы сыйлық берушінің жақын арада қайтыс болуын күтіп жасалады. Екі түрлі сыйлықтың да заңды күшіне енуі үшін орындалуы тиіс үш элемент бар: сыйлық беру ниеті (сыйлық берушінің сыйлықты сыйлық алушыға беру ниеті), сыйлықты сыйлық алушыға тапсыру және сыйлықты қабылдау. Өлім төсегінде берілетін сыйлықтар үшін қосымша талап – сыйлық берушінің сыйлық берген кезде күткен қауіптен қайтыс болуы керек.

Өміршелік сыйлықтар

Тірі кезінде жасалған сыйлық – бір тірі адамнан екінші тірі адамға берілген қарапайым жеке мүлік сыйлығы. Бұл мүліктің қазіргі немесе болашақ құқығының сыйлығы болуы мүмкін. Тірі кезінде жасалған сыйлықтың үш құралы – сыйлау ниеті, тапсыру және қабылдау. Құнды сыйлықты қабылдау соттар тарапынан әдетте болжамды деп есептеледі, сондықтан бұл құқықтық мәселе сирек туындайды. Егер сыйлық дәстүрлі мағынада тапсыруға болмайтын болса – үй немесе банк шоты – тапсыру конструктивті тапсыру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, онда сыйлыққа қол жеткізуге мүмкіндік беретін материалдық зат – үйдің құжаты немесе кілті, банк шотының кітапшасы – оның орнына тапсырылады. Қолмен тапсыру мүмкін болмаған жағдайларда, кейде символдық тапсыруға да рұқсат етіледі, мысалы, ештеңе ашпайтын, бірақ меншік құқығын беруді білдіретін кілтті тапсыру. Меншік иесі немесе оның өкілі иеліктік құқықтарды жазбаша түрде беруі керек. Меншік иесі жылжымайтын мүлікті өзара иелену құқығымен бірлескен иеленушілерге берген жағдайда, ол сыйлық ретінде қарастырылады. Сатып алу бағасына қосқан үлесіне қарамастан, мұндай құжат мүлікті сату немесе бөлу кезінде әрбір иеленушіге тең үлестерді кепілдейді.

Үндістанда

Бұрын Үндістанда сыйлық салығы туралы заң болған, онда сыйлық беруші сыйлық сомасынан салық төлеуге міндетті болған. Алайда, аталған заң күшін жойды және 2004–2005 қаржы жылынан бастап, 1961 жылғы Табыс салығы заңының 56 (2) бабына жаңа ереже енгізілді. Бұл ережеге сәйкес, егер жеке тұлға немесе индуисттік бөлінбеген отбасы туыстарынан немесе жақын туыстарынан, неке кезінде, мұра ретінде немесе өлім алдында сыйлық алса, ол салық салына қоймайды. Басқа жағдайларда, егер бір жыл ішінде алынған сыйлықтардың жалпы сомасы 50 000 рупийден асып кетсе, сыйлық басқа көздерден түскен табыс ретінде салық салынады.

Ұлыбритания

Трастқа белгілі бір сомадан астам сыйлықтар (қазіргі таңда 325,000 фунт стерлингке тең нөлдік шекті сома, бірақ бұл лимит соңғы 7 жылда жасалған белгілі бір сыйлықтар есебінен төмендетілуі мүмкін) әдетте Ұлыбританияда мұралық салыққа жатады, алайда толық 40% ставкаларының орнына, 20% жеңілдетілген ставка бойынша салық салынады. Мұралық салық төлемін азайту немесе жою үшін бизнес мүлкіне және ауыл шаруашылығы мүлкіне арналған жеңілдіктер сияқты белгілі бір жеңілдіктер қолданылуы мүмкін. Жеке тұлғаларға жасалған сыйлықтар, егер сыйлық жасалған күннен бастап 7 жыл ішінде сыйлық беруші қайтыс болса, мұралық салықтан босатылады. Мүлікті сыйға беруге қарсы шаралар бар, бірақ сыйлық беруші мүліктен пайда алуын жалғастырса (мысалы, басты тұрғын үйді сыйға берген жағдайда, онда тұруын жалғастырса, нарықтық құнға жалдау ақысы төленбесе, мұралық салық тұрғысынан бұл сыйлық күшін жояды). Өмірде сыйлық беру мұралық салықтан қашудың бір жолы болуы мүмкін.