Кіріспе

Кез келген моторлық көліктің күшті жеткізетін дөңгелегі

Жүргізгіш дөңгелек – моторлық көліктің күшті жеткізетін, айналу моментін дөңгелектерден жолға тарту күшіне айналдырып, көлікті қозғалысқа келтіретін дөңгелек. Жүйе жеткілікті айналу моментін дөңгелекке беріп, тұрған күштерді жеңуге мүмкіндік береді, нәтижесінде көлік алға немесе артқа жылжиды. Екі дөңгелекті жетектегі көлік құралында екі жүргізгіш дөңгелек болады, әдетте алдыңғы немесе артқы жағында, ал төрт дөңгелекті жетектегі көлік құралында төрт дөңгелек болады. Басқару дөңгелегі – көлік құралының бағытын өзгерту үшін бұрылатын дөңгелек. Тіркеме дөңгелегі – жүргізгіш немесе басқару дөңгелегі емес дөңгелек. Алдыңғы дөңгелекті жетектегі көліктерде артқы дөңгелектер әдетте тіркеме дөңгелектері болып табылады.

Алдыңғы дөңгелекті қозғалтқыш

Алдыңғы дөңгелек жетегі (FWD) бар көлік құралдарының қозғалтқыштары алдыңғы дөңгелектерді қозғалтады. Күшті жеткізу үшін алдыңғы дөңгелектерді пайдалану, қозғалатын күшті дөңгелектің бағытымен бірдей бағытта әрекет етуге мүмкіндік береді. Бұл орналасу қазіргі заманғы жолаушылар автомобильдерінде кеңінен қолданылады. Алдыңғы дөңгелек жетегінің сирек мысалы – Opperman Motocart. Бұл төмен жылдамдықты ауыл шаруашылығы және жеңіл жүк көлігі үш дөңгелекті болып, алдыңғы дөңгелегі үлкен тракторлық шинамен жабдықталған. Дөңгелекке кішкентай, бір цилиндрлі Douglas қозғалтқышы күш берді, ол алдыңғы моно вилкада орналасқан және рульдік механизмді құрады. Сондай-ақ қараңыз: Алдыңғы қозғалтқыш, алдыңғы дөңгелек жетегі орналасуы.

Арқа дөңгелекті қозғалтқыш

Артқы дөңгелекті жетек (АДЖ) көбінесе қозғалтқышты көліктің алдыңғы бөлігіне орналастырады, ал күш беріліс осі көліктің ұзындығы бойымен дифференциалдық беріліске дейін созылады. Дегенмен, орталық және артқы қозғалтқышты орналастыру да қолданылуы мүмкін. Бұл 20-шы ғасыр бойында автомобильдерде кеңінен қолданылған жүйе. Осы кезеңде алдыңғы жетек (АЖ) конструкцияларының күрделілігіне байланысты тиімді болмады (АЖ-да қозғалтқыш қуаты мен рульді басқару алдыңғы осьте біріктірілуі керек болды).

Екі дөңгелекті қозғалтқыш

Төрт дөңгелекті көліктер үшін екі дөңгелекті жетек – бұрышты күшті ең көп дегенде екі жол дөңгелегіне жеткізетін көліктерді сипаттайды, олар алғы немесе артқы жетек деп аталады. «4x2» термині де бар, ол төрт жол дөңгелегінің арасында екеуі жетегімен жүретінін көрсетеді. Төрт дөңгелекті жетегі толық емес көліктерде екі дөңгелекті жетек термині төрт дөңгелекті жетек өшірілгенде және күш тек екі дөңгелекке қолданылғандағы режимді білдіреді.

Төрт дөңгелекті қозғалтқыш

Бұл конфигурация төрт дөңгелектің де қуат қондырғысынан бір мезгілде қуат алуына мүмкіндік береді. Ол көбінесе асфальтталған жолдарда ралли жарыстарында қолданылады. Төрт дөңгелекті жетек көліктерінде жиі кездеседі, себебі барлық төрт дөңгелекті қуатпен қамтамасыз ету, тұрақсыз және сырғақ беттерде жақсы басқару мүмкіндігін ұсынады. Төрт дөңгелекті жетек өндірушілерде "Жоғары диапазонды 4WD" және "Төмен диапазонды 4WD" сияқты әртүрлі жүйелер бар. Бұл жүйелер, осьтер арасындағы қуат таралуын өзгерту немесе беріліс қатынастарын реттеу сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсынуы мүмкін. Бұл конфигурацияны белгілейтін жалпы терминдер: төрт дөңгелекті жетек, 4WD, 4x4 (төрт-төрт деп айтылады), интегралды жетек және барлық дөңгелекті жетек (AWD).

Он дөңгелекті қозғалтқыш

Он дөңгелекті жетек (10WD, 10×10) – қозғалтқышпен бір мезгілде қоздырылатын он дөңгелекті жетек конфигурациясы. Төрт дөңгелекті жетек конфигурациясынан айырмашылығы, бұл конфигурация тек қиын өтімді жолдарда және әскери мақсаттарда қолданылады, әсіресе ауыр жүк тасымалдау және зымыран тасымалдау үшін. Кейбір аса ауыр жұмысқа арналған жартылай тіркемелерде де осы жетек конфигурациясы болуы мүмкін. АҚШ Армиясының паллеттелген жүк жүйесіндегі (PLS) Oshkosh M1074 және M1075 жетек блогы, АҚШ Теңіз корпусының 10x10 Oshkosh логистикалық көлік жүйесінің жаңаруы (LVSR) және Tatra T816 10×10 жүк көлігі – он дөңгелекті жетек көліктерінің мысалдары. 10x10 жетектері 4x4, 6x6 және 8x8 жетектерінен гөрі сирек кездеседі.

Он екі дөңгелекті қозғалтқыш

Он екі дөңгелекті жетек (12WD, 12×12) – барлық он екі дөңгелегіне қозғалтқыштан бір уақытта қуат жеткізілетін он екі дөңгелекті көлік құралын білдіреді. Бұл конфигурация көбінесе ауыр жұмыс, қиын жолсыз жерлерде және әскери мақсаттарда қолданылады.