Кіріспе

Телеорталық – адамдарға компьютерлерге, интернетке және басқа да цифрлық технологияларға қол жеткізуге мүмкіндік беретін қоғамдық орын. Бұл оларға ақпарат жинауға, жаңа нәрселер жасауға, білім алуға және қажетті цифрлық дағдыларды дамыта отырып, басқалармен байланыс жасауға мүмкіндік береді. Телеорталықтар дерлік барлық елде кездеседі, бірақ олар кейде басқаша аталады, мысалы, қоғамдық интернетке қол жеткізу орталығы (PIAP), ауылдық білім орталығы, ақпараттық орталық, Телекоттедж, электрондық ауылдық үй, қоғамдық технология орталығы (CTC), қоғамдық мультимедиа орталығы (CMC), көп мақсатты қоғамдық телеорталық (MCT), жалпы/азаматтарға қызмет көрсету орталығы (CSC) және мектептік телеорталық. Әр телеорталықтың ерекшеліктері болғанымен, олардың барлығының ортақ мақсаты – қоғамдық, экономикалық, білім беру және әлеуметтік дамуды қолдау үшін цифрлық технологияларды пайдалану, оқшаулануды азайту, цифрлық алшақтықты жою, денсаулық сақтау мәселелерін көтеру, экономикалық мүмкіндіктер жасау, даму үшін ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (ICT4D) пайдалану және жастарды қолдау.

Телеорталық қозғалысының дамуы

Телецентр қозғалысының бастауы Еуропаның телекоттедждері мен Электрондық ауылдық залдарына (алғашқыда Данияда) және АҚШ-тағы Қоғамдық технологиялық орталықтарға (CTC) барып тіреледі, екеуі де 1980-ші жылдары компьютерлік техниканың дамуының нәтижесінде пайда болды. Компьютерлер қолжетімді болғанмен, әлі күнге дейін әр үйдің құрамына кірмейтін кезде, компьютерлерге қоғамдық қолжетімділік шешім ретінде қалыптасты. Бүгінде АҚШ және басқа да дамыған елдерде компьютерлерге үйде қолжетімділік кеңінен таралған, бірақ әрбір адамның қажетті технологияларға қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін компьютерлерге тегін қоғамдық қолжетімділік қажет, ол CTC-де, телекоттедждерде немесе қоғамдық кітапханаларда болсын. Австралияның көптеген штаттарында да CTC-лер орналасқан, олар сонымен қатар Қоғамдық ресурстар орталықтары (көбінесе CRC деп қысқартылады) ретінде танымал, және аймақтық, ауылдық және шалғайдағы қауымдастықтарға технология, ресурстар, оқыту және білім беру бағдарламаларын ұсынады.

Түрлері

Атауларындағы айырмашылықтардан өзге, мемлекеттік АКТ-ға қолжеткізу орталықтары алуан түрлі, олар қызмет көрсететін адамдар, ұсынатын қызметтер, сондай-ақ олардың бизнес немесе ұйымдастыру моделі тұрғысынан әртүрлі. Әлем бойынша, кейбір телеорталықтарға ҮЕҰ-лардың демеушілігімен құрылған, жергілікті билік органдарының, коммерциялық, мектептердегі және университеттерге байланысты орталықтар кіреді. Америка Құрама Штаттары және басқа елдерде кітапханалардағы интернетке қолжеткізу де "телеорталық тұжырымдамасы" шеңберінде қарастырылуы мүмкін, әсіресе ұсынылатын қызметтер тек қолжеткізумен ғана шектелмей, сонымен қатар пайдаланушыларды оқытуды да қамтитын болса. Әрбір түрдің өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар, олар қоғамды АКТ-мен байланыстыру және цифрлық алшақтықты қысқарту мақсатында қарастырылады. Осы түрлердің арасында:

ҮЕҰ-лар демеушілік ететін телеорталықтарды ҮЕҰ басқарады, ол орталықты басқарады және оны ұйымның негізгі қызметіне белгілі бір дәрежеде енгізеді. Жергілікті билік телеорталықтары жергілікті дамуды одан әрі ілгерілетуге бағытталған; олар көбінесе ақпарат тарату, қызметтерді орталықтан тысқары жылжыту және азаматтық қатысуды ынталандыру, сонымен қатар мемлекеттік АКТ-ға қолжеткізуді қамтамасыз етуді мақсат етеді. Кәсіпкерлердің пайда табу үшін ашқан коммерциялық телеорталықтар, толығымен коммерциялық киберкафеден бастап, пайда мен қоғамдық игілік мақсаттарын біріктіретін әлеуметтік кәсіпорындарға дейін жетеді. Мектептердегі телеорталықтар сабақтан кейінгі уақытта қауым мүшелерін тарту үшін құрыла алады, бірақ шығындарды мектеп жүйесі мен қауым бірлесіп көтеруі керек. Университеттермен байланысты телеорталықтар мүңкісіз жағдайдағы және қауымдық топтарға әлеуметтік қолдау көрсетуге, оқытуды ұйымдастыруға, жергілікті маңызы бар контентті дамытуға, сондай-ақ виртуалды желілерді құруға және оларды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік кітапханаларда интернетке қолжеткізу.

Телеорталықтардың қажеттілігі

Дүниежүзілік халықтың 40%-ы ақпараттық-коммуникациялық технологияларға (АКТ) жылына 20 АҚШ долларынан кем жұмсайды деп есептеледі. Бразилияда халықтың ең төмен кірісті 20%-ы АКТ-ға бар болғаны 9 АҚШ долларын жұмсайды (айына 0,75 АҚШ доллары). Мексикада қоғамның ең төмен кірісті 20%-ы жылына шамамен 35 АҚШ доллары (айына 3 АҚШ доллары) жұмсай алады. Латын Америкасы үшін АКТ-ның қажеттілік тауары мен сәндік тауар ретіндегі аражігі шамамен айына бір адамға 10 АҚШ доллары немесе жылына 120 АҚШ доллары болатын "көмекейлік сан" деңгейінде бағаланады. және әлем бойынша телеорталықтар желісін қолдауды жалғастыруда. Филиппинде Ғылым және технология министрлігі (DOST) Tech4ED (Білім беру үшін технология, Жұмыспен қамтуға қол жеткізу, кәсіпкерлерді экономикалық дамуға баулу) жобасын іске қосты. Бұл телеорталық бағдарламасы елдің шалқарына 42 мыңнан астам орталықтарды орналастырып, азаматтардың электрондық үкімет қызметтеріне қатысуына және, әсіресе, елдегі мұқтаж және шеттетілген азаматтарға ақпараттық технологиялар бойынша білім беруге мүмкіндік берді. ЮНЕСКО көптеген басқа телеорталықтардан өзгеше, жергілікті радио, теледидар немесе басқа да медиа құралдарын қамтитын қоғамдық мультимедиа орталықтарының (ҚМО) дамуын қолдауды жалғастыруда.

Желілер

Бүгінгі және болашақтағы телеорталықтар – желілік телеорталықтар, немесе 2.0 буындағы телеорталықтар. Көбінесе телеорталықтар тәуелсіз, оқшауланған мекемелер ретінде емес, желінің құрамында жұмыс істейді. Кейде бұл желі франчайзинг түрінде ұйымдастырылады, ал кейде бұл желі әлдеқайда бейресми болады. Азия-Тынық мұхиты аймағына бағытталған мұндай өңірлік желілердің бірі – Азия-Тынық мұхиты телеорталықтарының желісі. АҚШ-та 1000-нан астам қоғамдық технология орталығы Вашингтонда орналасқан, коммерциялық емес ұйым CTCnet басшылығымен құрылды. Бұл орталықтар Огайо қоғамдық компьютерлік желісі сияқты штаттық ұйымдардың немесе Сиэтл қаласының қоғамдық технологиялар бағдарламасы және Остин FreeNet сияқты қалалық бағдарламалардың қолдауында да ұйымдастырылады.

Қосымша ақпарат

Телеорталық желілері туралы толық ақпарат алу үшін telecentre.org веб-сайтының архивіне кіріңіз. Телеорталық желілерінің шолуын «Байланысты орнату: Даму үшін телеорталықтарды кеңейту» кітабының 7-тарауында табуға болады. Қоғамдық телеорталықтар концепциясы туралы қосымша ақпаратты «Жерден бастау: телеорталық қозғалысының эволюциясы» онлайн кітабында кездестіре аласыз. Телеорталықтарды құру және оларды қолдау тәжірибесі туралы толық мәліметтерді осы бетте қараңыз: Telecentre Sustainability. Телеорталықтарды дамыту мен олардың тұрақтылығына кедерес келтіретін әлеуметтік, саяси, экономикалық және техникалық мәселелер мен қиындықтар туралы ақпаратты Telecenters сайтында таба аласыз. Телеорталықтар және басқа да қоғамдық технологиялық бастамалар мен тәсілдерге қатысты зерттеулер мен талдамалық материалдар көбейіп келеді, әсіресе қауымдастық информатикасы академиялық саласы және «Қауымдастық информатикасы» журналы арқылы.