Кіріспе

Американдық жеке детективтік фирма (1890-шы жылдар – 1937)
Болдуин-Фелтс детективтік агенттігі – 1890-шы жылдардың басында 1937 жылға дейін АҚШ-тағы жеке детективтік агенттік. Агенттік мүшелері 1921 жылы Блэр тауы шайқасына және еңбек одақтарының мүшелеріне қарсы зорлық-зомбылық әрекеттеріне әкелген оқиғаларда маңызды рөл атқарды. Кейіннен «Көмір соғыстары» деп аталған маңызды оқиғалар түрлі аймақтарда болды. Батыс Вирджиния штатындағы Покахонтас көмір кеніші аймағы осы оқиғалардың бірнешеуіне куә болды. Осы оқиғалардың ішінде 1912 жылы Батыс Вирджиниядағы Paint Creek – Cabin Creek ереуілі, 1913–1914 жылдардағы Колорадодағы көмір кеніші соғысы (оның ішінде 1914 жылғы Лудлоу қырғыны) және 1920 жылы Матеван шайқасы бар. Агенттік 1890-шы жылдардың басында Уильям Гиббони Болдуин тарапынан «Болдуин детективтік агенттігі» ретінде құрылды.

Құрылу

Фирманың аға мүшесі Болдуин Вирджиния штатының Тейзвелл округінде дүниеге келген. Жастық шағында детективтік романдарды әуеқойша оқыған Болдуин бастапқыда шағын дүкен иесі болған. Кейін ол тіс дәрігері білімін алған, бірақ осы мамандықты тастап, детектив болған. 1884 жылы Батыс Вирджиния штатының Чарльстон қаласындағы «Эврика» детективтік агенттігінде қызметін бастады. «Болдуин» детективтік агенттігін құрғаннан кейін, Вирджиния штатының Роанок қаласына көшіп, «Норфолк және Батыс» темір жолының көмірлі аймағындағы қауіпсіздік жұмыстарын басқарды. Кейіннен ол 1930 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін бас арнайы агент қызметіне тағайындалды. Томас Лафайет Фельц Вирджиния штатының Галакс қаласында туып өскен, заңгер білімі алған және Вирджиния адвокаттар қауымдастығының мүшесі болған. 1900 жылы ол «Болдуин» детективтік агенттігіне серіктес ретінде қосылып, фирмаға заңдық кеңес берген. 1910 жылы агенттіктің атауы «Болдуин–Фелтс» детективтік агенттігі болып өзгертілді, ал кеңсесі Батыс Вирджиния штатының Блюфилд қаласында орналасты. Бастапқыда компания темір жолдарға пойыз тонаулары және басқа да қылмыстарды тергеу бойынша қызмет көрсеткен. «Болдуин–Фелтс» тарихының осы кезеңі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ компания теміржол және шахта жұмыскерлерінің жалақысын күзеткені және көмір пойыздарын көмір кендеріне сүйемелдегені белгілі. Компания пойыз апаттарын, тонаулар мен ұрлықтарды тергеген. 1900 жылдардың басында агенттік федералды және штаттық мемлекеттік органдар үшін де детективтік жұмыстарды жүзеге асырған.

Ұлттық танымалдылығы

Агенттік ұлттық даңққа ие болды, қашқан Флойд Алленді және оның отбасы мүшелерін іздестіріп, ұстағаннан кейін. Олар Вирджиния штатының Хилсвилл қаласындағы Карролл округінің сот залында болған атысқа қатысты. Оқиғада бес адам қаза тауып, жеті адам жарақат алды, оның ішінде Одақтың прокуроры Уильям Фостер, шериф Льюис Ф. Уэбб және судья Торнтон Леммон Масси. Бұл оқиға 1912 жылдың 13 наурызынан 15 сәуіріне дейін бүкіл елде жарияланды. Сол кезде Вирджиния заңдарына сәйкес, жергілікті шериф қылмыстық тергеуді бастап, қылмыс жасады деген күдікпен іздеуге міндетті болды. Заңда оның қайтысынан кейін ізбасарлық туралы ереже болмағандықтан, оның орынбасарлары келесі сайлауға дейін барлық заңдық өкілеттіктерін жоғалтты. Жағдайдың жедел әрекетті талап ететінін түсінген көмекші хатшы С. Флойд Ландрет демократ губернаторы Уильям Ходжес Маннға телеграмма жіберді, онда былай деп жазылған:

Каролл округіне дереу әскер жіберіңіз. Сотта мафиоздық зорлық-зомбылық. Флойд Алленнің қылмысы үшін сотталған кезде Одақтың прокуроры, шериф, бірнеше қазы және басқалары атысқа түсті. Шериф пен Одақтың прокуроры қаза тапты, соттың жағдайы ауыр. Осы мәселенің шешілуіне қарайсыз. Губернатор Манн Роаноктегі Болдуин-Фелтс детективтік агенттігіне телефон соғып, әлі де қашып жүрген Аллендерді ұстауды тапсырды. 1913 және 1914 жылдары Болдуин-Фелтс агенттері батысқа көшіп, Колорадо штатының Лас-Анимас округіндегі тағы бір көмір шахтасындағы қақтығысқа қатысты. Агенттік детективтері ереуілші жұмысшыларды мазалау үшін топтармен жұмыс істеді. Олар бір автоматты мылтық орнатылған бронемашинаны (кеншілер оны «Өлім арнайы» деп атады) пайдаланды. Чарльз Лайвли, Батыс Вирджинияда және басқа штаттарда UMWA-ға кіріп, Колорадодағы кеншілерге тыңшылық етіп, өзін-өзі қорғауға өтініш берген адамды өлтірді. Оқиғалар Лудлоу қырғыны деп аталатын зорлық-зомбылыққа ұласты, онда Колорадо Ұлттық гвардиясы автоматты қаруды қолданып, 21 адамды, оның ішінде кеншілердің әйелдері мен балаларын өлтірді.

Матеван шайқасы

Бальдуин-Фелтстердің ең жаман танымал әрекеті Батыс Вирджиния штатының Матеван қаласында болды. Жергілікті тұрғындар мен агенттер арасындағы қақтығыс салдарынан екі кенші және Матеван қаласының мэрі, сондай-ақ Томас Фелтстің ағалары Альберт пен Ли болған жеті Болдуин-Фелтс детективі қаза тапты. 1920 жылдың 19 мамырында 12 Болдуин-Фелтс агенті, оның ішінде Ли Фелтс, Батыс Вирджиния штатының Матеван қаласына келді және бұл аймақта болған Альберт Фелтспен кездесті. Альберт пен Ли агенттіктің тең иесі және директоры Томас Фелтстің ағалары еді. Альберт бұл аймаққа бұрыннан келген еді және қала әкімі Тестерманға қаладағы үйлердің шатырларына пулеметтер орнату үшін 500 доллар пара беруге тырысқан, бірақ Тестерман бас тартты. Осы күні Альберт пен Ли тағы 11 адаммен бірге Стоун-Маунтин көмір компаниясының жеріне бет алды. Олар алғашқы болып әйелді және оның балаларын үйден қуды. Оларды қарумен қоршап, жаңбырдың астында заттарын тастап кетірді. Бұл көрініске куә болған кеншілер ашуланып, қалаға хабар жіберді. Агенттер қаладан кету үшін теміржол станциясына бара жатқанда, полиция бастығы Сид Хатфилд және бір топ кеншілер оларды тоқтатып, тұтқындап отырғанын айтты. Альберт Фелтс Хатфилдті тұтқындауға ордері бар екенін мәлімдеді. Тестерманға хабар берілді, және Сидті тұтқындағанын естіген кенші көшеге жүгіріп шықты. Хатфилд дүкенге кірді, ал Тестерман ордерді көрсетуді сұрады. Оны қарап шыққаннан кейін қала әкімі: "Бұл жалған ордер!" деп айғайлады. Осы сәтте атыс басталды, және Хатфилд Альберт Фелтсті атқылап өлтірді. Тестерман, Альберт және Ли Фелтс қаза тапқан он адамның арасында болды (үшеуі қала тұрғындары, жетісі агенттік қызметкерлері). Альберт және Ли Фелтс Вирджиния штатының Галакс қаласында, қазіргі Фелтс еске алу зиратында жерленді. Олардың жерлеу рәсіміне 3000-нан астам адам қатысты. Бұл атыс Матеван қырғыны деп танылды, және оның кеншілер үшін символдық маңызы зор болды. Көрінетіндей, жеңілмейтін Болдуин-Фелтс жеңіліске ұшырады. Сид Хатфилд кеншілер одағының бірден аңызына айналды, ол көмір операторлары мен олардың жалдаған қарулы жасақтарының қанаушылығын жеңуге болатынын үміттендірді. 1920 жылдың жазы мен күзінде Минго округінде кәсіподақтардың ықпалы күшейді, сондай-ақ көмір операторларының қарсылығы да артты. Тюг өзенінің бойында үнемі соғыс жүргізілді. Маусым айының соңында капитан Брокустың басшылығымен штаттық полиция Уильямсон қаласының жанындағы Лик Крик шатырлы лагеріне шабуыл жасады. Кеншілер Броккус пен Мартиннің адамдарына лагерьден оқ атқан, ал штаттық полиция жауап ретінде кеншілерді атқылап, тұтқындады, шатырларды жыртып, кенші отбасыларының мүліктерін шашыратып жіберді. Екі тарап та қаруларын күшейтті, ал Сид Хатфилд проблема болып қала берді, әсіресе ол Тестерманның зергерлік дүкенін қару сату орынына айналдырғанда. 1921 жылдың 26 қаңтарында Альберт Фелтсті өлтіргені үшін Хатфилдке сот басталды. Бұл оқиға бүкіл елге тарады және кеншілердің мәселесіне көп назар аударды. Сот процесі барысында Хатфилдтің беделі мен мифтік мәртебесі арта түсті. Ол журналистерге сурет түсіріп, сұхбат беріп, өзінің аңызын одан әрі дамытты. Ақырында барлық ер адамдар ақталды, бірақ жалпы алғанда кәсіподақтар елеулі кері кетулерге ұшырады. Шахталардың 80 пайызы жаңа жұмысшыларды шақыру және бұрынғы ереуілшілердің "сары иттің" шартына қол қою арқылы қайта ашылды. 1921 жылдың мамыр айының ортасында кеншілер кәсіподақ емес шахталарға толыққанды шабуыл жасады. Ұзақ уақыт өткен соң қақтығыс бүкіл Тюг өзені аңғарын қамтыды. Бұл "Үш күндік шайқас" бітімгершілік байрағымен және әскери жағдайдың енгізілуімен аяқталды. Бастапқыда кеншілер әскери жағдайдың бір жақты екенін сезді. Жүздеген кеншілер тұтқындалды, ең кішкентай бұзушылық түрмеге қамауға алып келуі мүмкін, ал "заң мен тәртіп" жағындағылар жазасыз қалды. Кеншілер бұған партизандық тактикамен және зорлық-зомбылықпен жауап берді. Осы шиеленіскен жағдайдың ортасында Хатфилд 1921 жылдың 1 тамызында Макдауэлл округіне көмір тиегішін динамитпен жарған деген айыппен сотталу үшін барды. Оған жақын досы Эд Чемберс және олардың әйелдері де бірге сапарлады. Олар қарусыз және әйелдерімен бірге сот ғимаратының баспалдағынан көтеріліп келе жатқанда, баспалдақтың үстінде тұрған Болдуин-Фелтс агенттері оқ ашты. Хатфилд бірден қаза тапты. Чемберс оқтан жараланып, баспалдақтан төмен құлап қалды. Салли Чемберстің наразылығына қарамастан, агенттердің бірі (Чарльз Лайвли) баспалдақтан төмен түсіп, Чемберске басынан оқ атты. Хатфилд пен Чемберстің денелері Матеван қаласына қайтарылды, және олардың қазасы туралы хабар тауларда тез тарады. Кеншілер Хатфилдтің өлтірілу жолына ашуланып, қылмыскерлер жазасыз қалуы мүмкін екеніне наразылық білдірді. Олар таулардан шығып, қаруға шақырылды.

Соңғы жылдар және жабылу

Болдуин де, Фелтс те банктік істермен айналысты, кейін Болдуин бірнеше банктердің президенті және директорлар кеңесінің мүшесі болды. Фелтс кейін Вирджиния штатының сенаторы болып екі мерзімге сайланды. Болдуин 1936 жылы 75 жасында, ал Фелтс бір жылдан кейін 69 жасында қайтыс болды. 1937 жылы, өліміне төрт ай қалғанда, Фелтс Болдуин-Фелтс детективтік агенттігін ресми түрде таратып жіберді. Сол кезде ереуілдерді тоқтату жұмысы азайды. Штаттық және федералдық заңнамалар жеке детективтерді жұмысшыларды тыңдау немесе мазалау мақсатында пайдалануға тыйым салды, сонымен қатар халық пікірінің өзгеруі еңбек дауларында басшылыққа олардың пайдасын азайтты. Агенттік жабылып, көптеген құжаттары жойылды немесе жоғалып кетті. Сақталған құжаттардың ең ірі жиынтығы Батыс Вирджиния штатының Блюфилд қаласындағы Шығыс аймақтық көмір мұрағатында сақтаулы.