Кіріспе

Солтүстік Американың еңбек одағы. Американың Біріккен шахтерлер одағы (UMW немесе UMWA) – көмір шахтерлерін өкілдігімен танымал Солтүстік Американың еңбек одағы. Бүгінде одақ АҚШ және Канадада денсаулық сақтау қызметкерлерін, жүк жүргізушілерді, өндіріс жұмысшыларын және мемлекеттік қызметкерлерді де білдіреді. Оның басты назары әрқашан жұмысшылар мен олардың құқықтары болғанмен, бүгінгі UMW жақсы жолдар, мектептер және жалпыға бірдей денсаулық сақтауды да қолдайды. UMW 1890 жылдың 25 қаңтарында Огайо штатының Колумбус қаласында екі ескі еңбек тобының бірігуімен құрылды: Еңбекшілердің 135-ші сауда жиналысы және Ұлттық прогрессивті шахтерлер одағы. Одақ моделін қабылдау бастапқыда үш мақсаттағы еңбек құралы ретінде белгіленді: шахта қауіпсіздігін арттыру, шахтерлердің шахта иелері мен компаниялық дүкенге тәуелділігін азайту және шахтерлерге ұжымдық сауда-саттық жүргізуге мүмкіндік беру. 1933 жылы Ұлы депрессия кезінде Ұлттық қалпына келтіру заңы қабылданғаннан кейін, ұйымдастырушылар АҚШ-тың барлық аймандарына таралып, барлық көмір шахтерлерін еңбек одақтарына біріктірді. Джон Л. Льюис басшылығымен UMW Америка Еңбек Федерациясымен байланысын үзді және өзінің федерациясын құрды – Өнеркәсіптік ұйымдар конгресі (CIO). Оның ұйымдастырушылары автомобиль, болат, электр жабдықтары, резеңке, бояу және химия сияқты маңызды салаларды ұйымдастыруға кірісіп, AFL-мен бірқатар күрестер жүргізді. UMW 800 000 мүшеге дейін өсті және демократ президент Франклин Д. Рузвельтті қолдаған «Жаңа келісім» коалициясының құрамына кірді. Льюис 1940 жылы Рузвельтпен келіспей, CIO-дан шығып кетті, бұл UMW-ді еңбек қозғалысында оқшаулап қалдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде UMW бірнеше ірі ереуілдерге қатысты және жұмыстан тоқтау туралы ұсыныстар жасады, бұл қоғамдық пікірді ашуландырып, кәсіби ортаның қарсыластарын күшейтті. Соғыстан кейін UMW мүшелерінің саны азайып бара жатқандықтан, шығыстағы технологиялық өзгерістермен және кен орындарының таусылуымен күресіп, жалақыны, медициналық қызметтерді және зейнеткерлік төлемдерін арттыруға күш салды.

Жетістіктер

Сегіз сағаттық жұмыс күні 1898 жылы жеміс берді. Осы талаптың алғашқы ойлары конституцияның алтыншы тармағында баяндалған. 1933 жылы кәсіподақ ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығын алды.

Шабуылдар тізімі

Одақтың тарихында мүшелері мен олардың қолдаушылары компания жалдаған еңбекке қарсы шығушылармен және мемлекеттік күштермен қақтығысқан көптеген ереуілдер болған. Ең белгілілері:

1890 жылдар

Морууд қырғыны – 1891 жылдың 3 сәуірінде Пенсильвания штатының Морууд қаласында болды. Көбінесе иммигранттардан тұратын ереуілшілердің көпшілігіне Ұлттық гвардияның 10-шы полкінің уәкілеттік алған мүшелері тарапынан оқ атылды. Кем дегенде он ереуілші қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. 1894 жылғы битумды көмір шахтерлерінің ереуілі – 1894 жылдың 21 сәуірінде басталды. Бұл жалпыұлттық ереуіл кәсіподақ құрылғалы шамалы төрт жыл өткен соң жарияланды. Көптеген жұмысшылардың жалақысы 30%-ға төмендетілді. 1908 жылғы Алабама штатындағы көмір ереуілі – 1908 жылдың маусым-тамыз айларында болды. Осы факті сегрегацияланған штатта ереуілшілерге қарсы саяси оппозицияны күшейте түсті. Губернатор жұмыс тоқтауын тоқтату үшін Алабама штатының милициясын пайдаланды. Ұйымға төнген саяси қауіпті азайту мақсатында кәсіподақ Алабама штатында жұмысшыларды нәсілдік бөліске түсірді. Вестморленд округінің көмір ереуілі – 1910–1911 жылдары, Пенсильванияда 16 айға созылған көмір ереуілі, көбінесе словак иммигранттарымен жүргізілді, бұл ереуілге 15 000 көмір шахтері қатысты. Ереуіл кезінде 16 адам қаза тапты, олардың көпшілігі ереуілші шахтерлер немесе олардың отбасы мүшелері болды. Колорадодағы көмір кеніштері соғысы – 1913 жылдың қыркүйегінен 1914 жылдың желтоқсанына дейін. Джон Д. Рокфеллер-кішінің Колорадо отын және темір компаниясына қарсы жиі зорлық-зомбылыққа толы ереуіл. Көптеген ереуілшілер мен қарсыластар 1914 жылдың 20 сәуірінде Лудлоуда болған қырғыннан кейін зорлық-зомбылықтың шыңына жетті. Қарулы полиция, жалдамалы қарушылар және Колорадо Ұлттық гвардиясы компанияға тиесілі үйлерден шығарылған шахтерлердің отбасылары құрған шатырлы лагерьді таратып жіберген кезде әйелдер мен балаларды қоса алғанда, шамамен 20 адам қаза тапты. Ереуілге UMWA ұйымдастырушысы Джон Р. Лоусон және белгілі белсенді Матер Джонс жетекшілік етті. UMWA Лудлоу жерінің бір бөлігін сатып алып, қаза тапқандардың құрметіне Лудлоу монументін тұрғызды. Хартфорд көмір шахтасындағы тәртіпсіздік – 1914 жылдың шілдесінде болды. Прери Крик көмір кенішіндегі жер үсті зауыты қиратылды, ал кәсіподаққа мүше емес екі шахтер кәсіподақ шахтерлері мен олардың жақтастары тарапынан өлтірілді. Кен иелері Біріккен шахтерлер одағының жергілікті және ұлттық ұйымдарына сот ашты. Ұлттық UMWA кінәлі емес деп танылды, бірақ жергілікті UMWA тәртіпсіздікке ықпал еткені үшін кінәлі деп танылды және 2,1 миллион АҚШ доллары төлеуге міндеттелді. Біріккен шахтерлер одағының 1919 жылғы көмір ереуілі – 1919 жылдың 1 қарашасы. Біріккен шахтерлер одағының 400 000-ға жуық мүшесі 1919 жылдың 1 қарашасында ереуілге шықты, бірақ Бас прокурор А. Митчелл Палмер қажеттіліктерді өндіруге немесе тасымалдауға кедері келтіруді қылмыстық қылған соғыс уақытындағы Левер заңын қолданды және 31 қазан күні ереуілге тыйым салды. Көмір өндірушілер ереуілшілерді Ресейдің коммунистік көшбасшылары Ленин мен Троцкий ереуілге бұйрық беріп, оны қаржыландырып отыр деген айыппен қаралады, ал кейбір баспасөз бұл мәлімдемелерді қайталады. Матеван, Батыс Вирджиния – 1920 жылдың 19 мамырында. Қала тұрғындары мен кен иелері жалдаған Болдуин-Фелтс детективтік агенттігі арасындағы атыс салдарынан 12 адам қаза тапты. Осы оқиғалар негізінде режиссер Джон Сейлс «Матеван» көркем фильмін түсірді. «Қызыл терістес соғысы» – 1920–1921 жылдары. Жалпы алғанда, бұл қақтығыс Матеван қырғынымен басталды деп есептеледі және Батыс Вирджинияның оңтүстік-батыс аймағын кәсіподаққа біріктіру үшін күресті қамтыды. Ол Логан округінің орталығына 10 000 қарулы шахтердің шеруіне әкелді. Блэр тауындағы шайқаста шахтерлер мемлекеттік милициямен, жергілікті полициямен және шахта күзетшілерімен шайқасты. Бұл оқиғалар Денис Джардинаның «Storming Heaven» (1987) және Джонатан Линннің «Blair Mountain» (2005) романдарында бейнеленген. 1920 жылғы Алабама штатындағы көмір ереуілі, Бермингем маңындағы көмір шахталарында кәсіподақ тануға жетуге бағытталған ұзақ, зорлық-зомбылыққа толы, қымбат және нәтижесіз әрекет 16 адамның өмірін қиды; бір қара нәсілді адам линчеленді. 1922 жылғы UMW жалпы көмір ереуілі, 1922 жылдың 1 сәуірінде 610 000 шахтер бүкіл ел бойынша ереуілге шықты, бұл елдегі көптеген операцияларды тоқтатты. 1922 жылдың маусымында Иллинойс штатының Херрин қаласында болған Херрин қырғынында 19 ереуіл бұзушы және 3 кәсіподақ шахтері 1922 жылдың 21-22 маусымы аралығында наразылық көтерілісі кезінде қаза тапты.

1922-1925 Жаңа Шотландия ереуілдері

1920 жылдары шамамен 12 000 Жаңа Шотландия шахтерлері UMWA арқылы өкілдік етілді. Бұл жұмысшылар компаниялық қалаларда өте қиын экономикалық жағдайда тұрды. Доминион болат және көмір корпорациясы, сондай-ақ Британ империясы болат корпорациясы немесе BESCO деп белгілі, провинциядағы көптеген көмір шахталары мен барлық болат зауыттарын бақылады.

1970 жылдары және одан кейін

Диана Болдуин мен Анита Черри американдық көмір шахтасында жұмыс істеген алғашқы әйелдер деп саналады және UMW мүшесі болған шахтада жұмыс істеген алғашқы әйелдер еді. Олар бұл жұмысты 1973 жылы Кентукки штатының Дженкинс қаласында бастады. Дегенмен, әйелдерді жұмысқа алудағы кемсітушілік кеңінен таралды. Ер адамдар арасында шахтаға әйел кірсе, жамандыққа ұшырайды және апат болады деген сенім қалыптасқан. 1978 жылы әйелдерді қолдайтын «Көмірмен жұмыс істеу жобасы» атты ұйым 153 көмір компаниясына қарсы кемсітушілік туралы шағым түсірді. Бұл шара АҚШ президенті Линдон Джонсонның 1965 жылы қол қойған 11246-шы жарлыққа негізделді, ол федералдық келісімшарттары бар компаниялардың жыныстық кемсітушілігіне тыйым салады. Шағымда әйелдер жұмыс күшінің 20 пайызын құрағанша, тәжірибесіз әр үш еркекке бір әйелді жұмысқа алу талап етілді. Бұл заңдық стратегия сәтті болды. 1979 жылдың соңына дейін жер астындағы шахталарда 3000-ға жуық әйел жұмысқа орналасты. Алайда, 1970-ші және 1980-ші жылдардағы кәсіподақтардың тиімділігінің жалпы төмендеуі, әсіресе 1970-ші жылдардың соңында жаңа белсенділік түрлеріне әкелді. Жұмысшылар өздерінің кәсіподақтарының агрессивті басқарудың алдында мойынсұнуын көрді. Кәсіподақтардың жалпы және UMW-нің төмендеуіне басқа да факторлар әсер етті. Көмір өнеркәсібі көмірге деген сұраныстың төмендеуіне экономикалық тұрғыдан дайын болмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көмірге сұраныс өте жоғары болды, бірақ соғыстан кейін басқа энергия көздерінің бәсекелесуіне байланысты күрт төмендеді. Ауа сапасын жақсарту мақсатында муниципалитеттер үй шаруашылығында көмірді отын ретінде пайдалануға тыйым сала бастады. Соғыс уақытындағы баға бақылауының аяқталуы, арзан көмір өндіру үшін бәсекелестікті күшейте отырып, жалақыға қысым жасады. UMW басшылығы жұмысшылардың ұйымдасу тәсілін өзгертуге басты күш болды және UMW 1935 жылы құрылған жаңа Өнеркәсіптік ұйымдар конгресінің негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Алайда, AFL басшылығы өндірістік кәсіподақтардың философиясына келіспеді, ал UMW және CIO құрамына кірген тағы тоғыз кәсіподақ 1937 жылы AFL-ден шығарылды. 1942 жылы UMW CIO-дан кетуге шешім қабылдады және келесі бес жыл бойы тәуелсіз кәсіподақ болды. 1947 жылы UMW тағы да AFL-ге қосылды, бірақ бұл одақ ұзаққа соқпады, өйткені UMW 1948 жылы AFL-ден шығарылды және сол кезде АҚШ-тағы ең ірі мүшесі жоқ кәсіподаққа айналды. 1982 жылы Ричард Трумка UMW басшысы болып сайланды. Трумка 1980-ші жылдарда UMW мен қазір біріккен AFL–CIO арасындағы араздықты жоюға күш салды (ол 1955 жылы AFL мен CIO бірігуі нәтижесінде құрылды). 1989 жылы UMW қайтадан ірі кәсіподақ одағына қабылданды. Ол Пинчер-Крик округінде екінші орын алды. UMW мен үкімет арасындағы ең үлкен қақтығыс Франклин Рузвельт АҚШ президенті және Джон Л. Льюис UMW президенті болған кезде болды. Бастапқыда екеуі жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ 1937 жылы Біріккен автомобиль жұмысшыларының General Motors компаниясына қарсы өткізген ереуілінен кейін Льюис Рузвельтке сенуді тоқтатты, Рузвельт уәдесінен бас тарды деп мәлімдеді. Бұл қақтығыс Льюистің CIO президенті лауазымынан кетуіне әкелді. Рузвельт кәсіподақ дауысының көп бөлігін бірнеше рет жеңіп алды, тіпті 1940 жылы Льюис Еуропаға қатысты изоляционистік ұстанымды қабылдағанда да, солшыл кәсіподақ элементтерінің талабы бойынша. Льюис Рузвельтті билікке құмар соғысқор деп айыптады және республикашыл Венделл Уилкиені қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі көшбасшы арасындағы шиеленіс күшейді. 1943 жылы Рузвельт Льюисті соғысқа қажетті антрацит көмір өндірісін тоқтату туралы үлкен ереуілмен қорқытқанына ашуланды. Ол үкіметтің араласуымен қатаң ескертті, ал Льюис мойынсұнды. UMW Батыс Вирджиния штатының көмір өндірушілерін өкілдік етеді және 2018 жылғы АҚШ Сенатына сайлауда Джо Манчинді (D W. Va.) қолдады. 2021 жылы кәсіподақ оны президент Байденнің «Жақсы құрылыс» жоспарына қарсылығын қайта қарауға шақырды, өйткені бұл заң жобасында қара өкпе ауруынан зардап шеккен көміршілерге жәрдемақы төлейтін қордың мерзімін ұзарту көзделген, ол жыл соңында аяқталады. UMWA сонымен қатар көмір кен орындарында мыңдаған жұмыс орындарын құратын өндіріс орындарын салуға ынталандыру беретін салық жеңілдіктерін де жақтады.

Соңғы сайлаулар

2008 жылы UMWA Барак Обаманы шахтерлердің құқықтарын арттыруға көмектесетін ең үздік кандидат деп танып, қолдады. 2012 жылы UMWA Ұлттық COMPAC Кеңесі АҚШ президенті сайлауында кандидаттардың ешқайсысы да «UMWA мүшелері мен олардың отбасыларын президент ретінде қорғайтынын көрсетпеген» деп мәлімдеп, ешкімді қолдамады. 2014 жылы UMWA Кентукки штатынан Демократиялық партия атынан сайланатын Элисон Лундерган Граймсті АҚШ Сенатына қолдады. 2023 жылы UMWA демократ Энди Беширды 2023 жылғы Кентукки штатының губернаторы сайлауына қолдады.