Кіріспе
1970 жылдардағы Никсон әкімшілігінің басты оқиғалары – Уотергейт жанжалы. Уотергейт жанжалы – президент Ричард Никсонның қайта сайлау науқанының мүшелерінің Демократиялық Ұлттық Комитетінің Уотергейт кешеніндегі кеңсесіне еніп, заңсыз тыңдау құралдарын орнатуы, содан кейін бұл бұзушылықты жасыру әрекеттері, нәтижесінде Никсон 1974 жылдың 9 тамызында отставкаға кетті, сондай-ақ жанжал барысында Никсонның Ақ үйінен билікті теріс пайдаланғанының басқа да фактілері анықталды.
The Watergate scandal refers to the burglary and illegal wiretapping of the headquarters of the Democratic National Committee, in the Watergate complex by members of President Richard Nixon's re election campaign, and the subsequent cover up of the break in resulting in Nixon's resignation on August 9, 1974, as well as other abuses of power by the Nixon White House that were discovered during the course of the scandal.
1960 жылдар
1968 жылдың 5 қарашасында Ричард Никсон президент сайланды. 1969 жылдың 20 қаңтарында Ричард Никсон АҚШ-тың 37-ші президенті қызметіне кірді.
1970 жылдар
1 шілде 1971: Дэвид Янг пен Эгил "Бад" Крог Дэниел Эллсбергтің Пентагон құжаттарын жариялауына жауап ретінде кейін "Ақ үйдің сантехниктері" деп аталған ұйым құруды ұсынатын хат жазады. 21 тамыз 1971: Никсонның жауларының тізімі Ақ үйдің көмекшілері тарапынан басталады (дегенмен Никсонның өзі осы туралы білмеген болуы мүмкін); "саяси қарсыластарымызды қиындату үшін барлық федералдық мүмкіндіктерді пайдалану". 3 қыркүйек 1971: "Ақ үйдің сантехниктері" – Э. Говард Хант, Г. Гордон Лидди және басқалары Джон Эрлихманның немесе оның Ақ үйдегі қызметкерлерінің басшылығымен Дэниел Эллсбергтің психиатры Льюис Филдингтің кеңсесіне кіріп, Эллсбергтің беделін түсіруге болатын материалдарды іздейді. Бұл "Сантехниктердің" алғашқы маңызды операциясы болды. 1972 жылдың басына қарай, сол кезде Президентті қайта сайлау комитетіне (қысқартылған CRP, бірақ көбінесе CREEP деп қысқартып айтылатын) бекітілген "Сантехниктер", оларға қосымша тапсырмалардың берілмеуіне және ұсынған жоспарларының қабылданбауына наразы болды. Лидди мен Хант өз шағымдарын Ақ үйге – ең алдымен Чарльз Колсонға – жеткізіп, жаңа операцияларды жүктеу үшін CRP-ге қысым жасауды сұрады. Колсон мен Ақ үй штабының бастығы Х.Р. Холдеман да солай істеген болуы мүмкін, бұл бірнеше айдан кейін Уотергейт оқиғасына әкелген оқиғалар тізбегін бастады. Бұл әңгіме 1973 жылдың 21 наурызында Никсон мен Ақ үй кеңесшісі Джон Дин арасындағы әйгілі "Президенттікке қатерлі ісік" әңгімесінде расталды. 2 мамыр 1972: Дж. Эдгар Гувер қайтыс болды; Л. Патрик Грей ФБР директорының міндетін атқарушы болып тағайындалды. 28 мамыр 1972: Лиддидің тобы алғаш рет Уотергейт кешеніндегі DNC штаб-пәтеріне кіріп, қызметкерлердің телефондарын тыңдайды. 17 маусым 1972: "Сантехниктер" Демократиялық Ұлттық Комитетінің кеңсесіне қарақшылық жасап, бақылау құрылғыларын орнату кезінде түнгі сағат 2:30-да ұсталды. 19 маусым 1972: Стив Кингтің күш-жігеріне қарамастан, Марта Митчелл Лос-Анджелес Таймс газетінің көшірмесін алып, Уотергейт тонаушыларының бірі Джеймс В. Маккордтің есімін таниды. 20 маусым 1972: Deep Throat (ФБР-дің көмекші директоры Марк Фелт) берген ақпаратқа сүйене отырып, Боб Вудвард The Washington Post газетінде ұрлардың бірінің Э. Говард Ханттың адрестік кітапшасында болғанын және Ханттың қолы қойылған чектерге ие болғанын, сондай-ақ Ханттың Чарльз Колсонмен байланыста болғанын хабарлайды. Сол күні Никсон мен Холдеман Ақ үйдің таспаға түсіру жүйесімен жазылған әңгімелеседі. Осы әңгіменің 18 жарым минуты кейін жойылды. 23 маусым 1972: Овалдық кабинетте Х.Р. Холдеман президент Никсонға Уотергейт оқиғасы бойынша ФБР тергеуін тоқтатуға тырысуды ұсынады, ол үшін ЦРУ директоры Ричард Хелмс пен директордың орынбасары Вернон А. Уолтерс ФБР директорының міндетін атқарушы Л. Патрик Грейге "Бұл іске араласпауды" айту керек. Холдеман Грей ФБР директорының орынбасары Марк Фелттен кеңес сұрап, оның Ақ үйдің нұсқауларын орындайтынын күтеді. Никсон келісіп, бұйрық береді. Әңгіме жазылған. 15 қыркүйек 1972: Хант, Лидди және Уотергейт тонаушыларына федералдық үлкен қазылар айып тағып отыр. 7 қараша 1972: Никсон Джордж Макговернді жеңіп, АҚШ тарихындағы ең көп дауыспен қайта сайланды. 8 қаңтар 1973: Бес күдікті сот басталғанда өз кінәларын мойындады. Лидди мен Джеймс В. Маккорд сот аяқталғаннан кейін сотталды. 20 қаңтар 1973: Никсон екінші мерзімге инаугурацияланды. 28 ақпан 1973: Л. Патрик Грейді ФБР директоры қызметіне бекіту бойынша тыңдаулар басталды. Бұл тыңдаулар кезінде Грей Джон Диннің Уотергейт ісі бойынша күнделікті жаңалықтарды беру туралы бұйрығына бағынғанын, сондай-ақ Диннің ФБР тергеушілеріне "мүмкін өтірік айтқанын" мәлімдеді. 17 наурыз 1973: Уотергейт тонаушысы Маккорд судья Джон Сирикаға хат жазып, оның кейбір куәліктері қысыммен жалған куәліктер екенін және ұрлық ЦРУ операциясы емес екенін, бірақ басқа үкімет шенеуніктерінің қатысқанын, осылайша тергеуді Ақ үйге жеткізетінін мәлімдеді. 21 наурыз 1973: Дин Никсонға президенттікке "қатерлі ісік" бар екенін айтады. 23 наурыз 1973: Маккордтың хаты судья Сирика тарапынан Маккордтың үкім шығару отырысында ашық сотта жарияланды. 6 сәуір 1973: Ақ үй кеңесшісі Джон Дин федералдық Уотергейт прокурорларымен ынтымақтастыққа кіріседі. 27 сәуір 1973: Л. Патрик Грей Е. Говард Ханттың сейфінен файлдарды жойғаны белгілі болғаннан кейін отставкаға кетеді. Уильям Рюккельшаус оның орнына тағайындалады. 30 сәуір 1973: Ақ үйдің жоғары лауазымды шенеуніктері Эрлихман, Холдеман және Ричард Кляйнденст отставкаға кетеді, ал Джон Дин жұмыстан босатылады. 17 мамыр 1973: Сенаттың Уотергейт комитеті ұлттық телеарнада тыңдауларын бастайды. 19 мамыр 1973: Тәуелсіз арнайы прокурор Арчибальд Кокс президенттік бұзушылықтарды тергеуді қадағалауға тағайындалады. 3 маусым 1973: Джон Дин Уотергейт тергеушілеріне ол Никсонмен кемінде 35 рет жасыру туралы сөйлескенін айтады. 13 шілде 1973: Александр Баттерфилд, бұрынғы президенттік тағайындамалар хатшысы, Никсон кеңсесіндегі барлық әңгімелер мен телефондық қоңыраулар 1971 жылдан бері таспаға түсірілгенін жариялайды. 18 шілде 1973: Никсон Ақ үйдің таспаға түсіру жүйесін ажыратуға бұйрық береді. 23 шілде 1973: Никсон президенттік таспаларды Сенаттың Уотергейт комитетіне немесе арнайы прокурорға беруден бас тартады. Вице-президент ауыстырылды: 10 қазан 1973: Спиро Агню Мэриленд штатының губернаторы болған кезіндегі сыбайлас жемқорлық фактілеріне байланысты АҚШ вице-президенті қызметінен кетті. 12 қазан 1973: Джеральд Форд 25-ші түзетуге сәйкес вице-президенттікке үміткер болып ұсынылды. 20 қазан 1973: "Сенбілік сойғын" – Никсон Эллиот Ричардсон мен Рюккельшаусты арнайы прокурор Коксты қызметтен босатуға бұйрық береді. Олар екеуі де бұйрыққа бағынбай отставкаға кетеді. Роберт Борк отставкаға кете алады, бірақ бұйрықты орындайды. 1 қараша 1973: Леон Джавоски жаңа арнайы прокурор болып тағайындалады. 17 қараша 1973: Никсон Флорида штатындағы Диснейлендте өткен телеконференцияда "Мен ұры емеспін" деген сөздерді айтады. 27 қараша 1973: Сенат Фордты вице-президент қызметіне 92 дауысқа 3 дауыспен бекітеді. 6 желтоқсан 1973: Палата Фордты вице-президент қызметіне 387 дауысқа 35 дауыспен бекітеді, ол дауыс беруден бір сағат өткен соң қызметке кіріседі. 28 қаңтар 1974: Никсонның науқандық көмекшісі Герберт Портер жалған куәлік беруде кінәлі деп танылды. 25 ақпан 1974: Никсонның жеке кеңесшісі Герберт Кальмбах екі заңсыз науқандық әрекеттерге кінәлі деп танылды. 1 наурыз 1974: Жеті бұрынғы президенттік көмекшілеріне қатысты айыптамада, судья Сирикаға және сот комитетіне жіберілген мөрленген портфельде Никсон айыптаудан тыс серіктес ретінде аталды. 4 наурыз 1974: "Уотергейт жетілігі" (Митчелл, Холдеман, Эрлихман, Колсон, Гордон С. Страхан, Роберт Мардиан және Кеннет Паркинсон) ресми түрде айыпталады. 18 наурыз 1974: Судья Сирика үлкен қазылардың мөрленген есебін Палатаның сот комитетіне жіберуге бұйрық береді. 5 сәуір 1974: Дуайт Чапин үлкен қазылар алдында жалған куәлік бергені үшін сотталды. 7 сәуір 1974: Калифорния штатының республикалық лейтенант-губернаторы Эд Рейнеке Сенат комитеті алдындағы үш жалған куәлік айыптамасы бойынша айыпталады. 16 сәуір 1974: Арнайы прокурор Джавоски Ақ үйдің 64 таспасын беруге талап қояды. 30 сәуір 1974: Ақ үй Никсонның таспаларының өңделген транскрипттерін жариялайды, бірақ Палата сот комитеті нақты таспаларды беруді талап етеді. 9 мамыр 1974: Палата сот комитетінде импичмент тыңдаулары басталады. 15 маусым 1974: Вудвард пен Бернштейннің "Президенттің барлық адамы" кітабы Саймон және Шустер баспасынан жарық көреді. 8 шілде 1974: АҚШ Жоғарғы Соты "АҚШ против Никсон" ісі бойынша жауапты тыңдайды. 24 шілде 1974: "АҚШ против Никсон" ісі бойынша шешім шығарылды: Никсон тергеушілерге таспаларды беруге міндетті. Конгресс Никсонды импичментке салуға көшеді. 27 шілде – 30 шілде 1974: Палата сот комитеті...
October 10, 1973: Spiro Agnew resigns as Vice President of the United States due to corruption while he was the governor of Maryland. October 12, 1973: Gerald Ford is nominated as vice president under the 25th Amendment. October 20, 1973: "Saturday Night Massacre" – Nixon orders Elliot Richardson and Ruckelshaus to fire special prosecutor Cox. They both refuse to comply and resign. Robert Bork considers resigning but carries out the order. November 1, 1973: Leon Jaworski is appointed new special prosecutor. November 17, 1973: Nixon delivers "I am not a crook" speech at a televised press conference at Disney World , Florida. November 27, 1973: the Senate votes 92 to 3 to confirm Ford as vice president. December 6, 1973: the House votes 387 to 35 to confirm Ford as vice president, and he takes the oath of office an hour after the vote. January 28, 1974: Nixon campaign aide Herbert Porter pleads guilty to perjury. February 25, 1974: Nixon personal counsel Herbert Kalmbach pleads guilty to two charges of illegal campaign activities. March 1, 1974: In an indictment against seven former presidential aides, delivered to Judge Sirica together with a sealed briefcase intended for the House Committee on the Judiciary, Nixon is named as an unindicted co conspirator. March 4, 1974: The "Watergate Seven" (Mitchell, Haldeman, Ehrlichman, Colson, Gordon C. Strachan, Robert Mardian, and Kenneth Parkinson) are formally indicted. March 18, 1974: Judge Sirica orders the grand jury's sealed report to be sent to the House Committee on the Judiciary. April 5, 1974: Dwight Chapin convicted of lying to a grand jury. April 7, 1974: Ed Reinecke, Republican lieutenant governor of California, indicted on three charges of perjury before the Senate committee. April 16, 1974: Special Prosecutor Jaworski issues a subpoena for 64 White House tapes. April 30, 1974: White House releases edited transcripts of the Nixon tapes, but the House Judiciary Committee insists the actual tapes must be turned over. May 9, 1974: Impeachment hearings begin before the House Judiciary Committee. June 15, 1974: Woodward and Bernstein's book All the President's Men is published by Simon & Schuster July 8, 1974: The United States Supreme Court hears oral argument in United States v. Nixon. July 24, 1974: United States v. Nixon decided: Nixon is ordered to give up tapes to investigators. Congress moves to impeach Nixon. July 27 to July 30, 1974: House Judiciary Committee passes Articles of Impeachment. Early August 1974: A previously unknown tape from June 23, 1972 (recorded a few days after the break in) documenting Nixon and Haldeman formulating a plan to block investigations is released. This recording later became known as the "Smoking Gun". Key Republican Senators tell Nixon that enough votes exist to convict him. August 8, 1974: Nixon delivers his resignation speech in front of a nationally televised audience. August 9, 1974: Nixon resigns from office and Ford becomes president. September 8, 1974: President Ford ends the investigations by granting Nixon a pardon. October 17, 1974: Ford testifies before Congress on the pardon, the first sitting president to testify before Congress since President Lincoln. November 7, 1974: 94th Congress elected: Democratic Party picks up 5 Senate seats and 49 House seats. Many of the freshman congressmen are very young; the media dubs them "Watergate Babies". December 31, 1974: As a result of Nixon administration abuses of privacy, Privacy Act of 1974 passes into law. January 1, 1975: John N. Mitchell, John Ehrlichman and H. R. Haldeman convicted of conspiracy, obstruction of justice and perjury. July 27, 1975: Church Committee, chaired by Frank Church, commences to investigate foreign and domestic intelligence gathering activities. November 4, 1975: Ford replaces several Nixon cabinet members in the "Halloween Massacre", engineered by Ford aide Donald Rumsfeld. Richard Cheney, George H. W. Bush and Brent Scowcroft join Ford administration; Rumsfeld becomes Secretary of Defense; Henry Kissinger remains as Secretary of State but not National Security Advisor. May 5, 1976: Church Committee superseded by Senate Select Committee on Intelligence. November 2, 1976: Ford is defeated in the United States presidential election by Jimmy Carter. January 20, 1977: Jimmy Carter is inaugurated as the 39th President of The United States. May 4, 1977: Nixon gives his first major interview about Watergate with British TV journalist David Frost. May 15, 1978: Nixon publishes his memoirs, giving more of his side of the Watergate saga. October 25, 1978: Foreign Intelligence Surveillance Act enacted, creating Foreign Intelligence Surveillance Court and limiting federal government domestic surveillance powers. Recommended by Church Committee.
1990 жылдар
1990 жылдың мамыр айы: Стэнли Катлердің «Уотергейт соғыстары» атты еңбегі жарық көрді, ол көбінесе Уотергейт дауының толыққанды тарихы ретінде сілтеме жасалады. 1992 жылдың қаңтары: Журналистер Лен Колодни мен Роберт Гетлиннің «Тыныш төңкеріс» атты кітабы жарық көрді, онда Джон Дин Уотергейттегі бұзушылыққа кінәлі деп айыпталды, себебі ол сүйікті әйелінің проституция желісімен байланысын жасыруға тырысқан. Лиддидің Уотергейт ісі жөніндегі алғашқы маңызды мәлімдемесімен мақұлданған кітап, Диннің Лидди, Колодни және Гетлинге қарсы қорлауға байланысты сотқа жүгінуіне себеп болды. Диннің ісі соттан тыс келісіммен аяқталды; Лидди де проституцияны жасыруда кінәлі деп таныған Ұлттық демократиялық комитетінің хатшысы Ида «Максин» Уэллс, қорлау үшін сотқа жүгінді, бірақ қазылар алқасы келісімге не келе алмады және 2001 жылы судья істі тоқтатты. Көбінесе ревизионистік, Никсонды ақтау немесе қастандық теориясы ретінде қарастырылатын бұл кітапқа Роджер Стоун да қолдау көрсетті. 1994 жылдың 22 сәуірінде Ричард Никсон 81 жасында инсульттан кейін қайтыс болды. Өзінің тілегіне сәйкес, оған мемлекеттік жерлеу рәсімі өткізілмеді, бірақ бес күннен кейін өткен қоштасу рәсіміне барлық бес тірі АҚШ президенті және көптеген басқа да мәртебелі қонақтар қатысты.
2000 жылдар
2005 жылдың 31 мамыры: Уотергейт ісі кезінде ФБР-дің бұрынғы директорының орынбасары В. Марк Фелт өзінің Deep Throat болғанын мойындады; бұл жайт кейіннен журналистер Боб Вудвард пен Карл Бернштейн тарапынан расталды, алайда кейбір авторлар оған күмәнділік білдірді.