Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Илоило муниципалитеті, Филиппин.
Municipality in Iloilo, Philippines
Яниуай, ресми түрде Яниуай муниципалитеті (Janiuay, , ) – Филиппиннің Илоило провинциясындағы бірінші класс муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 66 786 адамды құрайды. 1769 жылы құрылған.
Janiuay, officially the Municipality of Janiuay (, , ), is a 1st class municipality in the province of Iloilo, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 66,786 people. It was created in 1769.
Тарих
1578 жылдың жазында Тала-уги тайпасы Суаге өзені бойындағы ішкі аймаққа қарай, жағалаудан жоғалап қоныс тебу үшін келді. Алғашқы қоныстанушылар Гамук, Хутикон, Уганет және Пагдактон отбасыларының бастауымен, қазіргі Матаг уб, Данао, Ябон және Кипот ауылдарында орналасты. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, испандықтар Панай аймағына келді. 1738 жылдың басында Ябоннан Дату Бухави испан үкіметін мойындап, өзін және ауылын испан билігіне бағындырды. Алайда, жақын орналасқан Убианнан Дату Думагтол оған қарсылық көрсетті. Ол халқын испан отарлаушыларына қарсы күресу үшін тауларға бастап кетті. Испан губернаторы Франсиско Байот де Окампо, Принципалияға үкімет орталығын көшіруді ұсынды, ал келесі жылы (1770 ж.) елді мекендер әкімшілік тұрғысынан нығайтылып, "Жаниуай" деп аталды. Бұл жердің атына қатысты бірнеше аңыз бар. Бірінде, жердің аты билеуші Датудың "Хан" және "Оуэй" есімді ұлдарынан шыққан деседі. Екіншісінде, "хани" (сыбырлау) және "оуэй" (ратан) сөздері біріктірілген. 2008 жылдың маусым айындағы қатты тайфун мен ауыр жаңбыр Суаге өзенінің тасып, жағалаудағы елді мекендерге және инфрақұрылымға зиян келтірді. Су тасқыны өзен арнасын өзгертіп, бастапқы орналасқан жерінен шамамен 200 метрге жағалауды кеңейтті. Суаге көпірі су тасқынына және жағалаудың кеңеюіне қарамастан, берік күйінде қалды.
In the summer of 1578, the natives of Tala ugis trudged up from the coast to establish a settlement northward in the interior along Suage River. The first settlers were led by families of Gamuk, Hutikon, Uganet and Pagdakton, who settled themselves in what is currently known as barangays Matag ub, Danao, Yabon and Quipot. More than a century later, Spaniards came along these parts of Panay. Early in 1738, Datu Buhawi of Yabon recognized the Spanish government, thus subjugating himself and his barangay to Spanish rule. But, Datu Dumagtol of nearby Ubian refused to follow suit. He led his subjects to the mountains to resist against the Spanish colonizers. The Spanish governor Francisco Bayot de Ocampo recommended to the Principalía to transfer the seat of government, and in the following year (1770), the settlements were strengthened in their administration in what they called "Janiuay". While there is no certainty, there are several legends of how the place got its name. One is that it came from the ruling Datu's sons named "Han" and "Oway". Another is that the words "hani" (whisper) and "oway" (rattan) were combined. A strong typhoon followed by heavy rain in June 2008 caused the Suage river to overflow, damaging river bank communities and infrastructures. The flooding caused the river to be re drawn and encroached the river banks by about 200 meters from its original location. Suage bridge remains structurally sound despite the flooding and encroachment.
География
Солтүстік-батыстан ағып келетін екі өзен Жаниюай қаласынан қатар өтеді. Олардың бірі – Суаге өзені, екіншісі – Магапа өзені. Бұл өзендер негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын Жаниюай қаласын табиғи суару арқылы қолдайды. Суаге өзенінің көпірі бір кезде жапон императорлық әскерлері мен филиппин және американ әскерлері арасындағы, соның ішінде белгілі Илонгго партизандары қатысқан қызыл қанды шайқастарға куә болған. Магапа өзенінің көпірі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынды. Жаниюай қаласы Илоило қаласынан шалқары орналасқан.
Two rivers coming from the north west cuts in parallel through Janiuay. One is the Suage River and the other is the Magapa River which provide natural irrigation supporting the mainly agricultural town of Janiuay. The Suage river bridge was once witness to fierce fighting between Japanese Imperial forces and the combined Filipino and American troops including the recognized Ilonggo guerrilla fighters. The Magapa river bridge was built after World War II. Janiuay is from Iloilo City.
Санто-Томас
Санто-Томас халқының шамамен саны 500–800 адамды құрайды. Санто-Томас (жергілікті тұрғындар арасында Паколь деп аталады) шығысында Мадонг, солтүстік-шығысында Мангиль және оңтүстік-батысында Данаомен шектеседі. Оған шығыс, оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс жақтан үш C класты қоректендіру жолы арқылы қол жеткізуге болады. Ауыл шаруашылығы негізінен күріш, жүгері, кофе, бұршақ, қант қамысы және копра өндіруге бағытталған. Әсіресе, мемлекеттік бастауыш мектептің жанында тәтті манго бақтарының көрінісі көбейіп келеді. Жалпы жер бедері шығысында жалпақ күріш далаларынан, ал қалған бөлігінде бамбук, кофе, манго, банан, кокос және басқа жеміс ағаштары бар төбелер мен жартастардан тұрады. Су көздері терең ұңғымалар арқылы қамтамасыз етіледі, ал күріш өнімі жауын-шашынға тәуелді. Мотоцикл және трицикл ең қолайлы көлік құралдары, сондай-ақ мерекелік шараларда төрт дөңгелекті көліктер де пайдаланылады. Қала орталығынан шамамен 30 минуттық сапарда. Халықтың 15–25 пайызы электр қуатына қол жеткізеді. Сымсыз байланыс операторы SMART аймақты қамтиды және халықтың 20–25 пайызы үшін қолжетімді. Ағылшын тілі жергілікті тұрғындар тарапынан белгілі бір жағдайларда, әсіресе шетелдіктермен сөйлескенде түсініліп, қолданылады. 1950 жылдары салынған Данао Санто-Томас бастауыш мектебі айналасындағы ауылдардың ең биік төбесінде орналасқан, шығыстағы күріш далаларының әсем көрінісін ұсынады, әсіресе таңертең. Мектеп аумағында 1960 жылдары мектепке терең су жеткізу мақсатында салынған ескі артезиандық құдық бар (WVA).
Santo Tomas approximate population is 500–800. Santo Tomas (Pakol to locals) is bounded by Madong in the east, Mangil in the north east and Danao in the south west. It is accessible by three class C feeder roads in the east, south west and south east. Agriculture centers around rice, corn, coffee, beans, sugar cane, and copra. Traces of sweet mango farms are starting to gain roots especially close by the public elementary school. General topography is flat rice fields on the east and hill valley hill dotted by bamboos, coffee, mango, banana, coconuts and other fruit tree crops in the remaining areas. Water source are via deepwells and rice produce is primarily dependent on rainfall. Motorbike and tricycle are the easiest mode of transportation and also four wheels during festive events. Ride is some 30 minutes from the town proper. Electricity is subscribed by 15 25% of the population. Wireless cellphone carrier SMART covers the area and is generally available in 20 25% of the population. English language is generally understood and spoken fairly by locals in certain situation with foreigners. Danao Santo Tomas Elementary School established during the 1950s is located on the highest hill of the surrounding barangays and view of rice fields in the east is impressive especially in the morning. An old artesian well stands within the school grounds part of an effort to secure deep water for the school in the 1960s (WVA).
Данао
Пуэбло Данао имеет историю. Он был основан отцом Эухенио Мойей в 1766 году. Существовал восемь лет, пока отец Моя не был вынужден переехать в соседний Пуэбло Ябон из-за страха за свою жизнь перед местными жителями и мятежными моро. Моро и местные жители разбили лагерь в лесу Данао, подальше от указа о принудительном труде, изданного испанской Принципалией, и находились под управлением священников из Poblacion Janiuay. Моро и местные жители подняли оружие против обращения в католическую веру и пытались отравить и убить отца Мойю. Пуэбло Данао стал ценным владением, за которое оспаривали Пуэбло Кипот и Принципалия Масин (ныне Маасин) из-за его плодородных земель на западе, ограниченных рекой Суаге, и слухов о богатых месторождениях полезных ископаемых в холмах Кантонг (ныне Данао Гантонг). Когда Пуэбло Кипот был перенесен в Poblacion Janiuay в 1769 году, Пуэбло Данао был понижен в статусе до баррио и стал частью Janiuay. Данао разделен на три небольших поселения (мини-барангая): Данао I, Данао 2 и Данао Гантонг. В каждом мини-барангае проживает около 300-400 человек. Данао граничит с Санто-Томас (Северо-Запад), Мангил (Север), Мадонг (Восток), Тамбал (Юго-Запад), Калмай (Запад), Караудан (Запад) и Агуингай (Юго-Запад). Добраться сюда можно по двум дорогам класса C, ведущим из Poblacion Janiuay на востоке, юго-западе и юго-востоке. Сельское хозяйство сосредоточено вокруг риса, кукурузы, кофе, бобов, сахарного тростника и копры. Следы плантаций сладкого манго начинают приживаться, особенно рядом с государственной начальной школой. Общий топографический рельеф – это плоские рисовые поля на востоке и холмистая местность, усеянная бамбуком, кофе, манго, бананами, кокосами и другими фруктовыми деревьями в остальных районах. Источниками воды являются река Суаге на юго-западе, а также глубокие колодцы и сезонные дожди на востоке. Транспорт осуществляется на четырехколесных транспортных средствах, включая мотоциклы и трициклы. Поездка занимает около 30 минут от центра города. Электричеством пользуется 15-25% населения. Оператор беспроводной сотовой связи SMART охватывает территорию и обычно доступен для 20-25% населения. Английский язык обычно понимают и довольно свободно говорят местные жители в определенных ситуациях с иностранцами. Начальная школа Данао Санто-Томас, основанная в 1950-х годах, расположена между Сто-Томас и Данао Гантонг. К северу от школьной территории находится старый артезианский колодец – часть усилий по обеспечению школы глубокой водой в 1960-х годах (WVA). Считается, что колодец был разведочной скважиной для определения и анализа минерального состава недр окружающей территории. Образцы скважин, включая образцы осадочных пород из окружающих открытых колодцев (Рапо, Брасилено, Касипле), были собраны и отправлены на анализ. Бюро шахт не запрашивает новые образцы. Лоренцо Арильо – самый долгое время занимавший должность капитана баррангая Данао (1960-2003 гг.).
Pueblo Danao has a history. It was established by Fr. Eugenio Moya in 1766. It lasted for eight years until Fr. Moya was forced to move to adjacent Pueblo Yabon for fear on his life on errant moros and the locales. The moros and the locales set camp in the forest of Danao away from forced labor edict from Spanish Principalia and administered by priests of Poblacion Janiuay. The moros and the locales raised in arms against Catholic conversion and had attempted to poison and kill Fr. Moya. Pueblo Danao became a prized possession disputed by Pueblo Quipot and Principalia Masin (now Maasin) because of its rich farmland in the west bounded by the Suage river and the rumor about rich mineral deposits in the hills of Kantong (now Danao Gantong). When Pueblo Quipot was moved to Poblacion Janiuay in 1769, Pueblo Danao was downgraded to a barrio and became part of Janiuay. Danao is divided into three mini locales (mini barrangay), Danao I, Danao 2 and Danao Gantong. Each mini barangay has about a population of 300 400. Danao is bounded by Santo Tomas (North West), Mangil (North), Madong (East), Tambal (South West),Calmay (West), Caraudan (West) and Aguingay (South West). It is accessible by two class C feeder roads from Poblacion Janiuay in the east, south west and south east. Agriculture centers around rice, corn, coffee, beans, sugar cane, and copra. Traces of sweet mango farms are starting to gain roots especially close by the public elementary school. General topography is flat rice fields on the east and hill valley hill dotted by bamboos, coffee, mango, banana, coconuts and other fruit tree crops in the remaining areas. Water source are Suage river in the south west and via deepwells and seasonal rainfall in the east. Four wheels are a means of transportation including motorbike and tricycle. Ride is some 30 minutes from the town proper. Electricity is subscribed by 15 25% of the population. Wireless cellphone carrier SMART covers the area and is generally available in 20 25% of the population. English language is generally understood and spoken fairly by locals in certain situation with foreigners. Danao Santo Tomas Elementary School established during the 1950s straddles Sto Tomas and Danao Gantong. An old artesian well stands north of the school grounds part of an effort to secure deep water for the school in the 1960s (WVA). It is believed that the well was an exploratory bore hole to determine and analyze the mineral content of the sub surface of the surrounding area. Bore hole samples including sediment samples from surrounding open wells (Rapo, Brasileno, Casiple) were collected and sent for analysis. No new samples are requested by the Bureau of Mines. lorenzo arillo is the longest brgy. captain of brgy. danao (1960 2003).
Матағ-уб
Матаг-уб 1766 жылы бұрын Пуэбло Биногсукан деп аталған. Аэта тайпасы осы аймақтарда лагерь құрып, мороларға шабуыл жасауға және Побласьон Джаньюайдағы Марин, Карвахал, Горросари және Ллоренте августиндік дін қызметкерлерімен мәжбүрлі еңбекпен шіркеулер мен зираттарды салуға қарсы соғыстарға көмектескен.
Matag ub was formerly Pueblo Binogsukan in 1766. Aetas set camp in these areas helping the Moros raid and fight wars with the Augustinian priests Marin, Carvajal, Gorrosari and Llorente of Poblacion Janiuay for forced labor erecting the churches and cemetery of Poblacion Janiuay.
Демография
2020 жылғы санақта Джаниуай халқының саны 66 786 адамды құрады, халық тығыздығы .
In the 2020 census, the population of Janiuay was 66,786 people, with a density of .
Экономика
Күріш, жүгері, қант, копра, кофе, банан, абака талшығы, құс (және әрекет құстары), ешкі және мал шаруашылығы – негізгі күнкөріс көздері. Осы өнімдердің саудасы көбінесе қала орталығындағы базарға жеткізіледі. Өнімдердің саудасы жаз айларында өзеннің тартылуына байланысты, жауын-шашын мөлшеріне байланысты өзгереді. Олардың көп бөлігі қаланың батысынан, солтүстік-батысынан және оңтүстік-батысынан түседі.
Cultivation of rice, corn, sugar, copra, coffee, banana, abaca fiber, fowls (and gamefowls), goat and cattle raising are the main sources of livelihood. Commerce for these products are generally brought into the town proper for market. The rainfall generally dictate the commerce of these products as the river go dry in summer months. Most of these are coming from the west, north west and south west of the town.
Көлік және телекоммуникация
Жаниуайға шығыс, солтүстік және оңтүстік бағыттарынан жақсы асфальтталған бетон және асфальт жолдар арқылы қол жеткізуге болады. Көлік құралдары ретінде джиптер, 2-5 адамға арналған кабиналары бар мотоциклдер (жергілікті атауы – үш дөңгелекті велосипедтер) ауыл ішіндегі қатынас үшін қолданылады. Елді мекендер арасында автобустар, джиптер және жеке микроавтобустар қатынайды. Қала ішінде 2 адамға арналған кабинасы бар "трисикад" велосипедтері жиі кездеседі. Байланыс қызметтері PLDT, Globelines және Smart сияқты ұлттық операторлар арқылы қамтамасыз етіледі, олар жергілікті және ескі аналогты Pantelco компаниясымен бәсекелеседі. Электр энергиясы Ileco II электр кооперативінен алынады, ол қаланың 75% және көршілес ауылдардың шамамен 25% -ын қамтиды.
Janiuay can be accessed from all directions with good paved concrete and asphalt road infrastructures from the east, north and south. Mode of transport can either be jeeps, motorcycles fitted with cabs for 2 5 persons locally known as tricycles for inter barangay transport. Intertowns are plied by buses, jeeps and private vans. Within the town, "trysikad" a bicycle fitted with a cab for 2 people are commonly available. Communication is generally available with nationwide carriers such as PLDT, Globelines and Smart competing with local and aging analog Pantelco. Electricity is sourced from electric cooperative Ileco II supplying 75% of the town proper and about 25% of the neighboring barangays.
Мұралық ғимараттар
Жаниуай 1760 жылдан бері сақталған екі мәдени мұра нысанымен мақтанады. Жаниуай католик шіркеуі құмтас, әк тас және қабатты кірпіштен салынды және 1770 жылдың ақпан айында құрылысы аяқталды. Оның қоңырау мұнарасында үш әсем қоңырау болған, олардың ең ірісінің салмағы шамамен бір тоннаға жуық. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұнара зақымданып, соғыстан кейін қоңыраулар төмен түсірілді. Ең үлкен қоңырау көшіру барысында құлап, ернегінен бастап бойымен жарықтар пайда болды. Оны соққанда шақырымдарға естілетін ерекше баритон дыбыс шығарады. Қазір ол 60-шы жылдардың соңында салынған жаңа шіркеудің қоңырау мұнарасында орнатылған. Тағы бір мәдени мұра нысаны – Жаниуай зираты. Ол 1870 жылы салынды және ежелгі құмтас пен қазіргі Дингл қаласынан 30 шақырымдай қашықтықтағы жерлерден әкелінген кірпіштермен қоршалған. Испан дінтақымы Фр. Льоренте осы зираттың құрылысын өз заманының готикалық стилінде басқарды. Жаниуай қалалық зираты Жаниуай католик шіркеуінен шығысқа қарай бір шақырым жерде орналасқан. Жаниуайда испандық метистер мен швейцариялықтарға тиесілі бірнеше мәдени мұра шағын қант фабрикалары да бар. Бұл шағын фабрикалар өз уақытын көрді және бір кезде қоңыр қант өндірген. Су бұқалары немесе қарабағалармен қоздырылатын, шойыннан жасалған айналмалы ұсақтағыштар қант қамысынан қантты шығарып, оны үлкен ыдыстарда қоңырланып, қатқанша пісіреді.
Janiuay prides itself on two heritage infrastructure dating back from 1760. The Janiuay Catholic Church was built of sandstone, limestone and layered bricks and was completed in February 1770. Its belfry used to carry three magnificent bells, the largest weighing close to a ton. World War II damaged the belfry, and the bells were lowered to ground after the war. The largest bell crashed down during the relocation and suffered a crack in length from its lip upwards. When sounded it gives a distinct baritone rattling sound that can be heard for miles. It is now mounted in the new church's belfry built in the late 60s. Another heritage infrastructure is the Janiuay Cemetery. It was built much later, in 1870, and is also walled with ancient sandstone and bricks brought from distant locale some 30 km away in what is now known as the town of Dingle. Spanish Fr. Llorente directed the construction of this cemetery in the Gothic design of his time. The Janiuay town cemetery is located a kilometer east of Janiuay Catholic Church. Janiuay is also home to several heritage mini sugar mills owned by landed Spanish mestizos and Swiss descent. These mini sugar mills have seen their own time and once produces brown sugar. Wrought steel rotary crushers driven by water buffaloes or carabaos extract sugar from canes and cooked in large vat until brown and solid.