Колумбиядағы Невадо-дель-Руис жанартауының трагедиясы

Кіріспе

1985 жылғы желтоқсанда Колумбиядағы вулкан жарылысы Армеро трагедиясы 1985 жылдың 13 қарашасында Колумбияның Толима аймағында Невадо-дель-Руис стратовулканының жарылуынан болды. 69 жылдан бері тыныш жатқан вулканның жарылуы жақын жердегі қалаларды дайынсыз ұстады, тіпті вулканологиялық ұйымдар екі ай бұрын вулкандық белсенділікті анықтағаннан кейін үкіметке аймақты эвакуациялауды ұсынған болатын. Вулкан кратерінен шыққан пирокластикалық ағындар таудың мұздықтарын ерітіп, төрт ірі лахарды (вулкандық саз ағындары, көшкіндер және қиыршық ағындары) оның беткейлерімен төмен қарай жіберді. Лахарлар шатқалдарда жылдамдық алып, Армеро қаласын жайлады, шамамен 29 000 тұрғынының 20 000-нан астамын қаза қылды. Басқа қалаларда, әсіресе Чинчинадағы қазалардың саны жалпы өлім-жұлымды 23 000-ға жеткізді. Апаттың құрбаны болған жас Омайра Санчестің суреттері мен бейнелері бүкіл әлемге тарады. Лахарлар мен апаттың салдары туралы басқа да суреттер әлемдік қауымдастықтың назарын аударды және Колумбия үкіметінің апатқа қаншалықты жауапты екені туралы пікірталас тудырды. Ибагуэдегі көпшілік жерлеу рәсіміндегі баннерде: "Вулкан 22 000 адамды өлтірген жоқ. Үкімет өлтірді" деп жазылған еді. Саздың құрамы құтқару жұмыстарын қиындатты, оны басып өтуге мүмкін болмады. Төтенше жағдай қызметкерлері жарылыстан кейін он екі сағаттан соң Армероға жеткенде, ауыр жарақат алған көптеген құрбандар көз жұмған еді. Құтқарушылар құлаған ағаштар, деформацияланған денелер мен үйлердің қирандыларынан қорқыныш білдірді. Бұл 20 ғасырдағы екінші ең қасіретті вулкандық апат болды, 1902 жылы Пеле тауының жарылысынан кейін осы көрсеткіш бойынша екінші орынды иеленді және 1500 жылдан бері тіркелген төртінші ең қасіретті вулкандық оқиға болып табылады. Оқиға вулканның құрылымдық тарихы туралы халықтың білімі жетіспеуінен туындаған болжамды апат еді; геологтар және басқа да сарапшылар жарылысқа дейін күндер мен апталар бойы билік органдары мен БАҚ-ты қауіп туралы ескертті. Қауіп карталары жасалды, бірақ олар жеткілікті түрде таралмады. Жарылыс күні бірнеше эвакуациялау әрекеттері жасалды, бірақ қатты дауыл байланыс желісін шектеді. Көптеген адамдар өз үйлерінде қалды, себебі оларға эвакуациялау туралы нұсқау берілген және жарылыс тоқтады деп сенді. Дауылдың шуы көптеген адамдарға жарылыстың дыбысын естімей қалуына себеп болуы мүмкін, бірақ бұл тым кеш болды. Невадо-дель-Руис 1985 жылдан бері бірнеше рет жарылып, Комбейма, Чинчина, Коэльо-Тоше және Гуали өзендерінің аңғарларында тұратын 500 000-ға жуық адамды қауіпке ұшыратуда. 1985 жылғы оқиғаға ұқсас лахар (немесе лахарлар тобы) жанартаудан шамамен алысқа дейін жүре алады және кішкентай жарылыспен туындауы мүмкін. Осы қауіпке қарсы тұру үшін Колумбия үкіметі табиғи апаттарды анықтау, алдын алу, дайындық және басқару жөніндегі ұлттық жүйені басқаратын арнайы кеңсе құрды, яғни Табиғи апаттар қаупін басқару жөніндегі ұлттық бірлік (Sistema Nacional de Gestión del Riesgo de Desastres [es]). АҚШ Геологиялық қызметі де Вулкандық апатқа көмек көрсету бағдарламасын және Вулкандық дағдарысқа көмек көрсету тобын құрды, ол 1991 жылы жарылысқа дейін Пинатубо тауының айналасындағы аймақтан шамамен 75 000 адамды эвакуациялады. Колумбияның барлық округтері заң бойынша табиғи қауіптерді анықтауды, құрылыс рұқсаттарын беруді және Армеро трагедиясынан бері көптеген табиғи апаттарда өмірді сақтауға көмектескен жоспарлау бағдарламалары арқылы табиғи апаттардың алдын алу және басқаруға дайындықты қамтитын аумақтық жоспарға ие. 1988 жылы, жарылыстан үш жыл өткен соң, Луизиана штатының Университетінің Стэнли Уильямс: "Вашингтон штатындағы Сент-Хеленс тауынан басқа, Батыс жарты шардағы ешбір вулкан Невадо-дель-Руис сияқты мұқият бақыланбайды" деді. Вулканның жанында тұратын қауымдар вулкандық белсенділікке абай болып жүрді: 1989 жылы ол жарылғанда, оның айналасында тұратын 2300-ден астам адам эвакуацияланды.

December 1985 volcanic eruption in Colombia

The Armero tragedy (lang es tɾaˈxeðja ðe aɾˈmeɾo) occurred following the eruption of the Nevado del Ruiz stratovolcano in Tolima, Colombia, on November 13, 1985. The volcano's eruption after 69 years of dormancy caught nearby towns unprepared, even though volcanological organizations had warned the government to evacuate the area after they detected volcanic activity two months earlier. As pyroclastic flows erupted from the volcano's crater, they melted the mountain's glaciers, sending four enormous lahars (volcanically induced mudflows, landslides, and debris flows) down its slopes at The lahars picked up speed in gullies and engulfed the town of Armero, killing more than 20,000 of its almost 29,000 inhabitants. Casualties in other towns, particularly Chinchiná, brought the overall death toll to 23,000. Footage and photographs of Omayra Sánchez, a young victim of the disaster, were published around the world. Other photographs of the lahars and the impact of the disaster captured attention worldwide and led to controversy over the degree to which the Colombian government was responsible for the disaster. A banner at a mass funeral in Ibagué read, "The volcano didn't kill 22,000 people. The government killed them." The relief efforts were hindered by the composition of the mud, which made it nearly impossible to move through without becoming stuck. By the time relief workers reached Armero twelve hours after the eruption, many of the victims with serious injuries were dead. The relief workers were horrified by the landscape of fallen trees, disfigured human bodies, and piles of debris from entire houses. This was the second deadliest volcanic disaster of the 20th century, surpassed only by the 1902 eruption of Mount Pelée, and is the fourth deadliest volcanic event recorded since 1500. The event was a foreseeable catastrophe exacerbated by the populace's unawareness of the volcano's destructive history; geologists and other experts had warned authorities and media outlets about the danger in the weeks and days leading up to the eruption. Hazard maps for the vicinity were prepared but poorly distributed. On the day of the eruption, several evacuation attempts were made, but a severe storm restricted communications. Many victims stayed in their houses as they had been instructed, believing that the eruption had ended. The noise from the storm may have prevented many from hearing the sounds of the eruption until it was too late. Nevado del Ruiz has erupted several times since 1985, and continues to threaten up to 500,000 people living along the Combeima, Chinchiná, Coello Toche, and Guali river valleys. A lahar (or group of lahars) similar in size to the 1985 event might travel as far as from the volcano and could be triggered by a small eruption. To counter this threat, the Colombian government established a specialized office which administers the national system for identification, prevention, preparedness and management of natural disasters, the National Unit for Management of Disasters Risk (Sistema Nacional de Gestión del Riesgo de Desastres [es]). The United States Geological Survey also created the Volcano Disaster Assistance Program and the Volcano Crisis Assistance Team, which evacuated roughly 75,000 people from the area around Mount Pinatubo before its 1991 eruption. All Colombian counties, by law, have a territorial plan that includes the identification of natural threats, treatment for building permits and preparedness for the prevention and management of natural disasters through planning programs which have helped save lives in many natural disasters since Armero's tragedy. In 1988, three years after the eruption, Stanley Williams of Louisiana State University stated that, "With the possible exception of Mount St. Helens in the state of Washington, no other volcano in the Western Hemisphere is being watched so elaborately" as Nevado del Ruiz. Communities living near the volcano have become wary of volcanic activity: when it erupted in 1989, more than 2,300 people living around it were evacuated.

Өмірбаян

Армеро, Невадо-дель-Руис жанартауынан және Колумбияның астанасы Боготадан орналасқан, Ибагье және Эспинал қалаларынан кейін Толима департаментінің үшінші ірі қаласы болды. Бұрынғы егістік қала, жарылыстан бұрын Колумбияның күріш өнімінің шамамен бес бөлігіне және мақта, сорго және кофе өнімдерінің үлкен үлесіне жауапты болды. Бұл өркендеудің көбі Невадо-дель-Руизге байланысты, өйткені құнарлы жанартаулық топырақ ауыл шаруашылығының өсуін ынталандырады. 1595 жылы үш рет жарылып, 636 адамның өмірін жалмаған лахарлар пайда болды. Руиз үш ерекше жарылу кезеңінен өтті, алғашқысы 1,8 миллион жыл бұрын басталды. Қазіргі кезеңде (11 000 жыл бұрын басталған) ол кем дегенде он екі рет жарылып, күл төгілді, пирокластикалық ағындар мен лахарлар құрады. Тарихи жазбалардағы жарылыстар негізінен орталық кратерде (кальдерада) жарылудан кейін жарылғыш жарылудан, содан кейін лахарлардың пайда болуынан басталды. Руиздің ең ерте кездескен Голоцен жарылуы шамамен б.з.д. 6660 жылы болды, ал одан әрі жарылыстар шамамен б.з.д. 1245, 850, 200 жылдары және шамамен 350, 675 жылдары, 1350, 1541 (мүмкін), 1570, 1595, 1623, 1805, 1826, 1828 (мүмкін), 1829, 1831, 1833 (мүмкін), 1845, 1916, 1984 жылдың желтоқсанынан 1985 жылдың наурызына дейін, 1987 жылдың шілдесіне дейін және мүмкін 1994 жылдың сәуірінде болды. Бұл жарылыстардың көбі орталық кратердегі жарылыс, бүйірлік кратердегі жарылыс және фреатикалық (бу) жарылысын қамтыды. Руиз – Колумбиядағы Галерастан кейінгі екінші белсенді жанартау. Жарылыстан бір апта бұрын марксистік көтерілісшілер Боготадағы Әділет сарайына шабуыл жасап, қоршауға алды, Колумбия президенті Белисарио Бетанкурды сотқа тартуды жоспарлады. Бетанкур қатысудан бас тартып, Ұлттық армияны ғимаратқа жіберді. Шабуылшылар бірнеше жүз тұтқынды ұстап отырды, оның ішінде 24 Жоғарғы Сот судьясы және тағы 20 судья. Екі күш арасындағы шайқаста 75-тен астам тұтқын (соның ішінде 11 судья) қаза тапты. Бұл апат, Армеро трагедиясымен бірге Колумбия үкіметін қауіп-қатерлердің кең ауқымына дайындалуға итермеледі. Басқа бір топ жергілікті билік өкілдеріне сейсмографтарды берді, бірақ оларды қалай пайдалану керектігі туралы нұсқаулар бермеді. 1985 жылдың қарашасында магма жер бетіне жақындаған сайын жанартаулық белсенділік тағы да артты. Жанартауда күкірт диоксиді мен күкірт элементтеріне бай газдар көбейе бастады. Фумарольдердегі газдардың су мөлшері азайды, ал Руиз маңындағы су көздері магмадан сіңген магний, кальций және калиймен байыды.

Armero, located from the Nevado del Ruiz volcano and from Colombia's capital of Bogotá, was the third largest town in Tolima Department, after the towns of Ibagué and Espinal. A prominent farming town before the eruption, it was responsible for roughly one fifth of Colombia's rice production and for a large share of the cotton, sorghum, and coffee crops. Much of this prosperity can be attributed to Nevado del Ruiz, as the fertile volcanic soil stimulates agricultural growth. Built on top of an alluvial fan In the 1595 eruption, three distinct Plinian eruptions produced lahars that claimed the lives of 636 people. Ruiz has undergone three distinct eruptive periods, the first beginning 1.8 million years ago. During the present period (beginning 11,000 years ago), it has erupted at least twelve times, producing ashfalls, pyroclastic flows, and lahars. The historically recorded eruptions have primarily involved a central vent eruption (in the caldera) followed by an explosive eruption, then the formation of lahars. Ruiz's earliest identified Holocene eruption was in about 6660 BC, and further eruptions occurred around 1245, 850, 200 BC, and in about 350, 675, in 1350, 1541 (perhaps), 1570, 1595, 1623, 1805, 1826, 1828 (perhaps), 1829, 1831, 1833 (perhaps), 1845, 1916, December 1984 through March 1985, 1987 through July 1991, and possibly in April 1994. Many of these eruptions involved a central vent eruption, a flank vent eruption, and a phreatic (steam) explosion. Ruiz is the second most active volcano in Colombia after Galeras. One week before the eruption, Marxist insurgents attacked and laid siege to the Palace of Justice in Bogotá, planning to hold a trial involving Colombian president Belisario Betancur. Betancur refused to participate and sent the National Army into the building. The attackers were holding several hundred prisoners, including the 24 Supreme Court justices and 20 other judges. In the ensuing battle between the two forces, more than 75 prisoners died (including 11 judges). This disaster, coupled with the Armero tragedy, spurred the Colombian government to predict and prepare for a broad range of threats. Another team gave the local officials seismographs, but no instructions on how to operate them. Volcanic activity increased again in November 1985 as magma neared the surface. Increasing quantities of gases rich in sulfur dioxide and elemental sulfur began to appear in the volcano. The water content of the fumaroles' gases decreased, and water springs in the vicinity of Ruiz became enriched with magnesium, calcium, and potassium, which leached from the magma.

Дайындық және эвакуациялау әрекеті

1985 жылдың қыркүйек айында жер сілкінісі мен фреатикалық жарылыстар аймақты қамтығанда, жергілікті билік эвакуация жоспарлай бастады. Қазан айында Руиз айналасындағы аймақ үшін қауіп картасы дайын болды. Бұл Колумбия вулканы үшін жасалған алғашқы қауіп картасы еді. Карта Руизден туындаған қауіпке ұшыраған адамдарға жеткіліксіз таратылды: көптеген құтқарылғандар оның бар екенін естімеген, тіпті елдің ірі газеттерінің бірнешесінде картаның нұсқалары жарияланған болатын. INGEOMINAS (Колумбияның Тау-кен және геология институты) өкілі Генри Вильегас қауіп карталары Армероның лахарлардың әсеріне ұшырайтынын анық көрсеткенін, бірақ карта "экономикалық мүдделер тарапынан күшті қарсылыққа тап болды" деді. Ол, карта жарылысқа дейін көп бұрын дайындалмағандықтан, оны жаппай өндіру және уақытында тарату қиын болғанын қосты. Кем дегенде, Боготадағы El Espectador газетінде жарияланған қауіп карталарының бірінде айқын қателер болды. Дұрыс графиктік масштабтауыш болмағандықтан, картадағы қауіпті аймақтардың нақты мөлшері белгісіз болды. Картадағы лахарлардың нақты аяқталу нүктесі болмады, және басты қауіп саз ағынынан емес, пирокластикалық ағындардан туындаған сияқты көрінді. Карта көк, жасыл, қызыл және сары түстермен боялған болса да, әр түстің нені білдіретінін көрсететін түсіндірме болмады, ал Армеро жасыл аймақта орналасқан, бұл ең қауіпсіз аймақ деп қате түсіндірілді. Сағат 17:00-де төтенше жағдай комитетінің отырысы шақырылды, ол 19:00-де аяқталғаннан кейін бірнеше мүше Армеро, Марикита және Хонда қалаларындағы жоспарланған эвакуация туралы аймақтық Қызыл Крестпен байланысты.

Жарылыс

1985 жылдың 13 қарашасында сағат 21:09-да Невадо дель Руис вулканы атмосфераға дацит тефрасын шығарды. Жарылыстың жалпы массасы (магманы қоса алғанда) 35 миллион метрикалық тоннаны құрады. Жарылыс вулкандық жарылыс индексі бойынша 3-ке жетті. Шығарылған күкірт диоксидінің массасы шамамен 700 000 метрикалық тоннаны құрады, бұл жарылған қатты материалдың массасының шамамен екі пайызына тең.

Жарылыс пірокластикалық ағындарды тудырды, олар шыңдағы мұздықтар мен қарды ерітіп, төрт қалың лахарды құрады, олар вулканның етегіндегі өзен аңғарларымен төмен құлады. Олар вулканның беткейлерімен орташа жылдамдықпен қозғалды, тастарды жылдырып, өсімдіктерді жойды. Вулканның беткейінен мыңдаған метр төмен сырғып өткеннен кейін, лахарлар вулканнан басталатын алты өзен аңғарынан өтіп, көлемі бастапқы көлемінен шамамен төрт есеге дейін өсті. Гуали өзенінде лахар ең көп еніне жетті. Армеро қаласында аман қалғандар сол түнді "тыныш" деп сипаттады. Күн бойы вулкандық күл жауды, бірақ тұрғындарға алаңдауға негіз жоқ екені айтылды. Түстен кейін ұзақ үнсіздіктен кейін күл қайтадан жауа бастады. Жергілікті радиостанциялар тұрғындарға сабырлы болуға және күлге мән бермеуге кеңес берді. Бір аман қалған адам өрт сөндіру бөліміне барып, күлдің "ешқандай қауіпті емес" екенін естіді. Сағат 23:30-да алғашқы лахар келді, одан кейін басқалары да соқты. Чиньчина өзенінің аңғары арқылы келген тағы бір лахар шамамен 1800 адамды өлтіріп, Чиньчинадағы 400 үйді қиратты. Барлығы 23 000-нан астам адам қаза тауып, шамамен 5 000 адам жарақат алды, ал 5 000 үй қирады. 230 000-ға жуық адам зардап шекті, байланыс жолдары бұзылды және шамамен 20 000 аман қалған босқын болды. Бұл 1500 жылдан бері тіркелген төртінші ең қорқынышты жанартау жарылысы. Сонымен қатар, бұл ең қауіпті лахар және Колумбиядағы ең ірі табиғи апат.

Әсері

Өмірдің жоғалуы жанартаудың атылуының нақты мерзімін анықтай алмау және жергілікті биліктің қауіптің айқын белгілері болмағанда қымбат алдын алу шараларын қабылдауға құлықсыздық танытуынан одан әрі ушықты. Оның соңғы күшті атылуы 140 жыл бұрын болғандықтан, көптеген адамдар жанартаудың қауіптілігін қабылдауға қиналды; жергілікті тұрғындар оны тіпті "Ұйықтаған арыстан" деп атады. Армеро атылудан кейін толығымен суға батуы мүмкін екенін көрсететін қауіп карталары атылуға бір айдан астам бұрын таратылды, бірақ Колумбия Конгресі ғылыми және азаматтық қорғаныс органдарын үрей тудыруда айыптады. Бұл атылу Боготадағы партизандық соғыс өршіп тұрған кезде болды, сондықтан үкімет пен әскер атылу кезінде басқа мәселелермен айналысты. Апат туралы жаңалық әлемге тараған соң Колумбиядағы президенттік сайлау кампаниясы тоқтатылды, ал партизандар "ұлтымызға келген қайғылы оқиғаны ескере отырып" өздерінің науқанын тоқтатты. Колумбияның ұлттық футбол лигасының билеттеріне жәрдем көрсету үшін 5 центтік қосымша төлем алынды. Кейіннен сейсмограф деректерін талдаған ғалымдар атылуға дейін соңғы сағаттарда бірнеше ұзақ толқынды жер сілкінісі (күшті басталып, бірте-бірте әлсірейтін) болғанын анықтады. Вулканолог Бернард Шуэ: «Жанартау «Мен жарыламын!» деп айғайлап тұрды», – деді, бірақ Руизді зерттеу кезіндегі ғалымдар бұл сигналды оқи алмады.

Көмек көрсету шаралары

Невадо-дель-Руис вулканының жарылуы 1985 жылғы Мексика қаласындағы жер сілкінісінен кейін екі ай өткен соң орын алды, бұл екі апатқа да жөнелтілетін көмек заттарының мөлшерін шектеді. Lions Clubs International Foundation ұйымы тағы 50 000 доллар (1985 жылы 50 000 доллар қазіргі шақта <есептелген сомаға> тең) көмек көрсетті. Құтқару жұмыстары кейбір жерлерде өте терең болған жұмсақ лайдың кедергісінен қиынға соқты. Алғашқы құтқарылғандарды құтқаруға он екі сағат уақыт кетті, сондықтан ауыр, бірақ емделе алатын жарақат алғандар құтқарушылар келгенге дейін қайтыс болған болуы мүмкін. Клиникаларда жатқан 1244 науқастың ішінде 150-і инфекция немесе оған байланысты асқынулар салдарынан көз жұмды. Егер антибиотиктер дер кезінде қолжетімді болғанда және олардың барлық жаралары мұқият тазартылғанда, көптеген адамдарды құтқаруға болар еді. Бұл жарылыс Роберт Дежарлейс пен Леон Айзенбергтің "Әлемдік психикалық денсаулық: төмен кірісті елдердегі проблемалар мен басымдықтар" атты еңбегінде табиғи апаттардан кейінгі психиатриялық қалпына келтірудің мысалы ретінде пайдаланылды. Авторлар құрбандардың психологиялық жарақатына тек бастапқы көмек көрсетілгеніне алаңдады. Бір зерттеу көрсеткендей, жарылыстан зардап шеккендерде мазасыздық пен депрессия байқалды, бұл алкогольге тәуелділікке, отбасылық дау-дамаға және басқа да әлеуметтік проблемаларға әкелуі мүмкін.

Салдары

Дайындықсыздық салдарынан апаттың құрбандықтарының саны көп болды. Армеро аллювийлік конусқа салынған. Бұл фотосурет "ең маңызды журналистік оқиғаны бейнелегені" үшін "Жылдың әлемдік баспасөз суреті" атағын алды. "Майами Геральд" газетінің екі фотографы лахардың салдарынан түсірген суреттері үшін Пулитцер сыйлығына ие болды. Луизиана штатының университетінің профессоры Стэнли Уильямс жарылыстан кейін: "Вашингтон штатындағы Сент-Хеленс тауынан басқа, Батыс жарты шардың ешбір жанартауы осылай мұқият бақыланбайды", - деді. Жарылысқа жауап ретінде 1986 жылы USGS жанартау дағдарысына көмектесетін команда және жанартау апатына көмек бағдарламасы құрылды. Вулкан 1985 жылдан 1994 жылға дейін бірнеше рет қайтадан жарылды.

Мұра

Невадо-дель-Руис жақын маңдағы қалалар мен ауылдар үшін қауіптің қатерінен әлі де шығарылмауда. Қауіптің ең үлкені – мұздықтарды тұрақсыздандырып, лахарларды тудыруы мүмкін шағын көлемді жарылыстар. Жанартаудың мұздық массасының көп бөлігі шегінгенімен, Руиздің үстінде және Руиз-Толима массивіне жататын басқа жанартауларда әлі де маңызды көлемде мұз сақталып қалған. Мұздың тек он пайызы еруі 1985 жылы Армероны қиратқан лахар сияқты көлемдегі лахарды құрауы мүмкін. Бұл лахарлар бірнеше сағаттың ішінде өзен аңғарларымен ұзаққа дейін жүре алады. Шағын жарылыстар жиірек болғанымен, Руиз-Толима массивінің екі миллион жылдық жарылыс тарихында көптеген ірі жарылыстар тіркелген, бұл үлкен жарылыс қаупін елемеуге болмайтынын көрсетеді. Армеро трагедиясы алдын ала ескертудің болмауынан ушықты, сондықтан болашақта мұндай оқиғалардың алдын алу үшін ерте хабарлау жүйесін құру қажет. Колумбияның барлық қалаларына табиғи апаттардың салдарын азайту үшін алдын алу жоспарларын дамыту тапсырылды және жанартау қауіптеріне байланысты эвакуациялар жүргізілді. 1989 жылы Невадо-дель-Руис тағы да жарылғанда, жақын маңдағы бес өзеннің бойында тұратын шамамен 2300 адам эвакуацияланды. 2008 жылдың сәуірінде Колумбияның тағы бір жанартауы – Невадо-дель-Уила жарылғанда, мыңдаған адамдар эвакуацияланды, себебі вулканологтар бұл жарылыс тағы бір «Невадо-дель-Руис» болуі мүмкін деп алаңдады. Армеро трагедиясынан алынған сабақтар Вашингтон штатындағы Рейниер тауы үшін лахар ескерту жүйесін құруға түрткі болды, себебі ол да лахарларға ұқсас қауіптің көзі. Армеро трагедиядан кейін қайта жаратылмады. Оның орнына аман қалғандар Гуаябал және Лерида қалаларына көшірілді, Армеро қаласын қараулы қалаға айналдырды.

Еске алу рәсімі

Бір жылға жуық уақыт өткен соң, Папа Иоанн Павел II Армеро қаласының үстінен ұшып өтіп, президент Бетанкурмен бірге Леридадағы босқындар лагерьлерін аралады. Ол осы апат туралы сөз сөйлеп, Армеро жерін "қасиетті жер" деп жариялады.

Медиа

1994 жылы шыққан Педро Рендон мен Шакираның қатысуымен түсірілген "Эль Оазис" телесериалы Армеро трагедиясынан аман қалған екі адам арасындағы махаббат оқиғасын баяндайды. Оны Cenpro TV компаниясы Canal A телеарнасы үшін өндірген. 1999 жылы Луис Оспинаның режиссерлік еткен "Soplo de vida" ("Өмір тынысы") колумбиялық фильмі Армеро трагедиясы аясындағы оқиғаны көрсетеді, ал басты кейіпкерлер – трагедиядан аман қалғандар. Кристиан Мантилланың режиссерлік еткен "Армеро" фильмі трагедия туралы 2017 жылдың 21 қыркүйегінде жарық көрді. Канадалық Orealis музыкалық тобы 1995 жылғы "Night Visions" альбомына "Armero" атты авторлық әнді қосты. Бұл альбомдағы жетінші трек, және ол Невадо-дель-Руис пен Армеро орналасқан Анд аймағына тән стиль мен аспаптарды қамтиды. Әннің мәтіні Армеро трагедиясын барлық қорқынышты бұлшық еттерімен сипаттайды.