Кіріспе
Мадлен Л'Энглдің 1965 жылғы романы "Жұлдыздың қолы" – Мадлен Л'Энглдің жасөсперімдерге арналған романы, алғаш рет 1965 жылы жарық көрді. Бұл Полли О'Киф және О'Кифтер отбасы туралы алғашқы роман, "Уақыттағы бүктеме" (1962) оқиғаларынан кейін бір буын өткен соң жазылған. Романның мазмұны жоғары деңгейдегі жаңару зерттеулеріне қатысты болғандықтан, оны ғылыми фантастика жанрына жатқызуға болады, бірақ оны құпиялы триллер деп те атауға болады.
The Arm of the Starfish is a young adult novel by Madeleine L'Engle, first published in 1965. It is the first novel featuring Polly O'Keefe and the O'Keefe family, a generation after the events of A Wrinkle in Time (1962). The plot concerning advanced regeneration research puts this novel in the science fiction genre, but it could also be described as a mystery thriller.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Сюжет осылай өрбиді: жас теңіз биологиясы студенті Адам Эддингтон Португалия жағалауындағы шалқар Гая аралына жазғы жұмысқа келеді, ол әйгілі ғалым доктор О’Кифке көмектесу үшін шақырылған. Адам JFK әуежайынан ұшып шығар алдында, Еуропада тұратын бай американдық өнеркәсіпшінің әдемі, көп саяхат жасаған қызы Кэролин ("Кали") Каттер оған жоласады. Ол Адамды тағы бір жолаушы – канон Таллистен сақтандырады. Таллис Келвин О’Кифтің үлкен қызы, он екі жасар Поли О’Кифті Женеваға алып бара жатқан еді, бірақ нашар ауа райы мен түсініксіз қауіптер олардың жоспарларын өзгертті. Оның орнына Адам Полиді Мадридтен Лиссабонға қысқа рейсте сүйемелдейді. Рейс барысында Поли дәретханаға барғанда, ол ұшақтан мүлдем жоғалып кетеді, ал экипаж оның бортында болғанын жоққа шығарады. Кейін Калидің әкесі, Тайфон Каттер, Адамға Полиді ұрлаушылардан құтқаруға көмектеседі, бұл Адамның кімге сену керектігін анықтаудағы шатасуын күшейтеді. Оқиға дамыған сайын, кем дегенде екі топ доктор О’Кифтің ағзаларды жаңарту жөніндегі зерттеулеріне мүдделі екені, бірақ мақсаттары әртүрлі екені анық болады. Адам осы екі топтың бірін таңдауға мәжбүр болғанда бірқатар этикалық дилеммаларға тап болады. Соңында Адам О’Кифтердің "құс құласа да" алаңдайтынын түсінеді, олардың досы Джошуа Арчердің айтуынша, бұл басқаларға, тіпті әлсіз және маңызсыз көрінетіндерге де қамқорлық жасау туралы Библиядағы ұғым. Адам Кали мен оның қатал әкесімен енді қарым-қатынас жасағысы келмейді, бірақ О’Кифтер одан Калимен кездесуді сұрайды, осылайша Адам қос агент ретінде әрекет ете алады, жалған зерттеу қағаздарын Каттерлерге жеткізеді және шынайыларын Лиссабондағы сенімді адамдарға жеткізеді. Адам келіседі. Алайда, бұл жоспар Калидің күтпеген мәлімдемесімен күрделенеді: ол әкесінің опасыздығын білгенін және Адамның оны қорғап, құпиясын сақтауын қалайды. Адамның осыған тырысуы, Калидің және екі жақтан келген тыңшылардың қатысуымен, нақты қағаздарды жеткізуді мүмкін емес етеді. Ақырында Джошуа Адамға көмектесуге келеді, бірақ оққа ұшырайды, және Адам Калидің әкесінің тапсырмасымен әрекет еткенін біледі. Каттерлер тұтқындалады, бірақ олардың бостандыққа шығуына жеткілікті қаражаты бар. Кейін Адам Калиден паспортын алу үшін Каттерлердің қонақ үйіне барады. Ол оны ойыншықтап, мұхитқа қарай қуалайды, онда оған акула шабуыл жасайды. Адам Поли берген арнайы пышақты қолданып, акуламен күресіп, Калиді жағаға жеткізеді. О’Киф өзінің аяқ-қолдарды жаңарту туралы тәжірибелік білімін Калиге көмектесу үшін пайдаланады.
Адам Эддингтон
Ақылды, принципиалды және сәл наив, 16 жасар Адам Эддингтон биология мамандығын оқып, жазда Массачусетс штатындағы Вудс-Холда стажировкадан өтеді, бірақ "Ескі дәрігер" Дидимус оны Кальвин О'Кифпен жұмыс істеуге жібереді. "Жұлдыздың қолы" Адамның Л'Энгл романдарындағы тұңғыш рет пайда болуы және О'Киф сериясындағы жалғыз қатысуы. Кейін ол Остин отбасының романдары "Шеңберсіз жарық сақинасы" және "Жұлдызды мазалау" ішінде де кездеседі.
Полихимния ("Поли") О'Киф
12 жасар Поли қызыл шашты және өзін "жиырма, жиырма, жиырма" деген өлшемдері бар деп сипаттайды. Ақылды, білуге құштар және мейірімді Поли ағылшын, испан, неміс, португал, орыс және гаэ тілдерінде сөйлейді. "Жұлдыздың қолы" Полидің алғашқы пайда болуы, бірақ Мег Мюрри О'Киф "Жылдам қисайған планета" романы жазылған кезде оны күтіп жүрген. Оның ерекше есімін Canon Tallis берген, содан кейін О'Кифтер оған басқа балаларына ат қоюға рұқсат бермеді. Кейінірек Поли өзінің есімін Полли деп жаза бастайды, өйткені Полихимния, гректердің қасиетті музыка музасының атымен аталғаны туралы ұзақ түсіндірулерден және оның атын созыңқы "о" әрпімен айтудан қашынғысы келді.
Чарльз О'Киф
Чарльз О'Киф – Полидің үлкен кіші ағасы, жас жағынан да, достастық жағынан да оған ең жақын. Сыртқа жабық, ойлы және басқаның сезімін түсіне білетін Чарльз, Чарльз Уоллес Мюрри сияқты ерекше ой-қырлылығын көрсетеді, осы атпен оның анасының ең кіші ағасы аталған.
Джон "Том" Таллис
Канон Таллис – қабағы жоқ, шашы түскен дін қызметкері, Кореядағы қиын жағдайға төтеп бергендіктен шашын жоғалтқан деген әңгіме бар. Л’Энглдің пікірінше, ол өте тікелей, өткір мінезді және діншіл емес. Ол дін қызметкерінің дәстүрлі бейнесінен мүлдем өзгеше, ал Адамға алғашқыда қорқынышты көрінеді. Епископтық канон ретінде ол халықаралық сындардың қауіпті суларында өте шебер (бірақ мінсіз емес). Канон Таллис Остин отбасының романы «Жас бірмүйіздерде» қайта пайда болады, онда ол Нью-Йорктегі Әулие Иоанн соборында қызмет етеді – Мадлен Л’Энгл көп жылдар бойы тұрақты жазушы болып жұмыс істеген собор. Ол сондай-ақ О’Киф отбасының екінші романы «Судағы дракондарда» да кездеседі. Таллис, Талис канонын жазған тарихи композитор Томас Таллис есімімен «Том» немесе «Әке Том» деп аталады.
Доктор Кальвин О'Киф
Келвин О'Киф – теңіз биологы, Мегтің күйеуі және жеті баланың әкесі, олардың үлкені Поли. Кальвин алғаш рет «Уақыт сырғымасы» кітабында 14 жастағы жоғары сынып оқушысы ретінде, 11 балалы отбасынан шыққан, танымал және спортқа бейім, бірақ көңілсіз жасөспірім болып көрінеді. Осы кітапта оның есімі, Кальвин, ешқашан айтылмайды. Есейген соң Кальвин махаббатқа толы және қамқор әкеге айналады. Ол сонымен қатар елші де болған.
Маргарет "Мег" Мюрри О'Киф
Мег О'Киф – бұрынғы жасөспірім Мег Мюрри, ол "Уақыт сырғымасы" кітабында ұзақ уақыттан бері жоғалған әкесін қараңғы планета Камазоцтан құтқарады. "Жұлдыз бауының қолы" кітабынан бастап ол ғалым және математик (докторантурасы болмаса да), балалық шағының досы және күйеуі Кальвиннің жұмысына көмектеседі, сонымен қатар үлкен отбасын тәрбиелеуге де қатысады. Өнеркәсіптілігімен ерекшеленген жасөспірім кезінен айырмашылығы, ересек күйінде ол "ұзын бойлы, көзге ұнайтын әдемі әйел" деп сипатталады.
Номенклатура
"Жұлдызшаның қолдары" атты шығармадағы кейіпкерлердің көпшілігі Киелі кітаптағы немесе діни тұлғалардың есімдерімен аталады. Адам екі жүзді доктор Елифаз Боллдың тегін бастапқыда Баал деп қате түсінеді, бұл ежелгі еврейлердің "жалған құдайлар" деп санаған бірнеше құдайларға берілген есім. "Елифаз" есімі Әйүптің жұбатушыларының бірінің есімін еске түсіреді; Киелі кітаптағы Елифаз ізгілер мен әділдердің азап тартпайтынына сенді, бірақ құпия күнәлар Құдай тарапынан жазалануы мүмкін – бұл Әйүп кітабының соңында дұрыс емес деп айтылған сенім. Canon Tallis ағылшын литургиялық композиторы Томас Таллистің есімімен аталады, ал "Адам" есімі Жаратылыс кітабынан алынған. Ritz қонақ үйінің консьержі Арканджело деп аталса, Doc Didymus елші Томаспен және діни жазушы Дидим Соқырмен бірдей есімді бөліседі. Сонымен қатар, 4-ші ғасырдың танымал Каппадокиялық аскеті Макринаның есімімен аталған ерекше дельфин бар, оның Григорий (яғни Ниссалық қасиетті Григорий) және Василий (яғни Кесариялық Ұлы Василий) есімді екі бауыры болған. (Базиль есімі кейіннен Адам танысы болған тағы бір дельфинге қолданылады.) Макринаның жазылған қанаты тарихи Макринаның жарасын еске түсіреді, оны оның бауыры Григорий "Макринаның өмірі" атты еңбегінде сипаттаған. Кітапта қолданылған классикалық есімдердің ішінде Полихимния, Жермен байланысты грек құдайының атымен аталған ойдан шығарылған португалдық Гая аралы және грек мифологиясындағы ең қауіпті жаратылыс, "Жәндіктердің әкесі" саналатын Тифон бар. Соңында, Кали Каттер мен Джошуа Арчердің есімдері де маңызды. Кали – индуизмдегі өзгеріс, күш және жойқындық құдайы, ал қыздың тегі оның және оның әкесінің басқаларды кесу (яғни жаралау) қабілетіне ие екенін көрсетеді, әдеби және нақты мағынада. Ал Джошуа есімі Киелі кітаптағы екі тұлғаның еврей атымен байланысты: Құдайдың бұйрығымен соғысқан қолбасшы Джошуа және Иисус.
Қабылдау
Кітап жарық көрген кезде Kirkus Reviews былай деп жазды: "Конфликт күшейе келе, оқиға әлсірейді. Жеке зерттеу дұрыс, бірақ көптеген адамдар жауаптарымен келіспеуі мүмкін, және ол толыққанды егжей-тегжейлі, қызықты оқиғамен бірге жүреді". Роберт Худ The New York Times газетінде: "Шыдамды, қиын, жақсы жоспарланған, "Жұлдыздың қолы" ересектерге арналған тыңшы романдарының барлық құрамдас бөліктеріне ие. 16 жастағы батырмен танысқан сәттен бастап, оның экзотикалық оқиғаларының соңына дейін оқиға нысанаға зымырандай жылдам қозғалады". 2012 жылы Tor.com сайтындағы эссесінде американдық автор және сыншы Мари Несс: "Жеке кітап ретінде ол жақсы жарайды. Алайда, "Жұлдыздың қолы" жеке кітап емес, себебі ол "Уақыт сырғымасы" кітабынан екі кейіпкерді қамтиды. Кітапта екі маңызды ересек кейіпкердің уақыт пен кеңістік арқылы саяхаттағаны туралы ешқандай ақпарат жоқ".
Сериялар туралы жазбалар
"Жұлдыздың қолы" – Поли (кейін Поли деп аталған) және О’Кифтер отбасы туралы төрт романның біріншісі. Қалған үшеуі – "Судағы дракондар" (1976), "Лотос сияқты үй" (1984) және "Қабылдауға лайықты уақыт" (1989). "Жұлдыздың қолы" Мюрри отбасы туралы кітаптардың соңғысы – "Жылдам қисайған планета" оқиғасынан шамамен он екі-он үш жыл кейін өтеді. Мюрри-О’Киф кітаптары Хронос немесе қалыпты уақытқа қарағанда Кайрос уақытында өтеді. Сондықтан оларды нақты бір жылда немесе тіпті онжылдықта болған деп анықтау қиын. Бұл, ішінара, кітаптардың бірнеше онжылдық бойы жазылуынан туындаған уақыт байланыстылығының мәселесі. Дегенмен, Л’Энглдің "Кайрос" терминін қолдануы (ол оны "Көп сулар" кітабының алдыңғы бетінде "шынайы уақыт, өлшемсіз таза сандар" деп сипаттайды) діни мағынаны да білдіреді. Екінші буын О’Киф кітаптары "Уақыт квартетімен" (кейін "Уақыт квинтеті") бірдей уақытта жазылды, ал "Жұлдыздың қолы" "Уақыттың бүктелуінен" үш жыл кейін жарық көрді. О’Киф сериясының соңғы кітабы "Қабылдауға лайықты уақыт" сонымен қатар "Уақыт квинтетінің" соңғы кітабы болып табылады. Мюрри-О’Киф кітаптарының басқа Л’Энгл туындыларымен де байланыстары бар. Остин отбасы кітаптарында О’Киф кітаптарымен үш маңызды түйіскен кейіпкер бар, олардың екеуі "Жұлдыздың қолында" таныстырылады. Canon Tallis Остиндермен "Жас біржан" романында кездеседі, ол "Жұлдыздың қолынан" кейін бірнеше ай өткен соң орын алады. Адам Эддингтон келесі жазда Вики Остинмен "Шеңберсіз жарық" романында кездеседі, ал Мег пен Чарльз Уоллес "Түндегі ай" романында есімдері аталады. Остин отбасы сериясы Кайрос емес, Хроноспен байланысты.