Кіріспе

Джон Персиваль (3 сәуір 1779 – 7 қыркүйек 1862), «Мад Джек» Персиваль деп белгілі болған, Франциямен болған Квази соғысы, 1812 жылғы соғыс, Батыс Үндістан қарақшыларына қарсы күрес және Мексика-Америка соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің танымал офицері болды.

Ерте өмір

Массачусетс штатының Батыс Барнстабл қаласында туған Персиваль он үш жасында Кейп-Кодтағы үйін тастап, Бостондық жағажай кемесінде кабиналық болып жұмыс істеді. Ол сауда флотына ауысып, екінші сержант болды, ал Лиссабонда ол Корольдік теңіз флотының құрамына алынды. Алдымен Лорд Джервис басшылығымен қызмет етті, жақын арада тұтқынға алынған испан сауда кемесінің экипажына тағайындалды. Тәртіптің жұмсақтығынан пайдаланып, Персиваль көтеріліс ұйымдастырып, америкалық "Вашингтон" сауда кемесіне қашып кетті. Үйге қайту жолы тағы да тоқтап қалды, бұл жолы голланд теңіз флоты оны ұстады. Екінші рет қашып құтылғаннан кейін, ол 1799 жылы АҚШ теңіз күштеріне қабылдануға шешім қабылдады. Содан кейін Францияға қарсы соғыста мастердің көмекшісі және мичман ретінде қызмет етті. 1801 жылы демобилизация кезінде босатылып, қайтадан сауда флотына оралды. Персиваль 1809 жылы Нью-Джерси штатының Трентон қаласынан Мария Пинкертонға үйленді. Олардың балалары болмады, бірақ Мария Уикс деген туысын ресми емес түрде асырап алды.

Соғысқа дейінгі кезең

1809 жылы ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қайта оралып, Норфолк теңіз кеме жасаушылығындағы "Сирена" кемесіне желкенші офицері болып бекітілді.

HMS Eagle-ті тұтқындау және тұтқындау

1813 жылы британдық Корольдік теңіз флоты Американың маңызды порттарын блокадалауды жалғастырды. Британдық флагмандық кеме HMS Poictiers, коммодор Дж. Б. Бересфорд басқаруымен, Нью-Йорк шығанағындағы Сэнди-Хуктан сыртқа қарай орналасып, HMS Eagle шхунасымен қолдау көрді. HMS Epervier кемесін басып алғандағы батылдығы үшін ол лейтенант шеніне көтеріліп, Конгресс оған арнайы қылыш сыйлады, ол 1860 жыл шамасындағы қоса берілген суретте көрсетілген.

Карьерасының ортасы

Соғыстан кейін Персивал Бостон әскери-теңіз кемежайына жіберілді. Бірнеше аптадан соң ол "Македония" кемесінде қызметке кірісті. Капитанның кеңсе қызметкері Чарльз Дж. Деблоис: "Лейтенант П. қолдарын жетілдіріп алып жүреді, оны Мад Джек деп атайды". Бұл Персивалдың есімдік лақабының ең алғашқы жазбасы. Оның қатаң басқару стиліне байланысты, әскери және теңіз офицерлеріне лақап қою сол кезде кең таралған. Оңтүстік Америкаға саяхат жасағаннан кейін ол Бостон кемежайының бас офицері ретінде қайта оралды. 1823 жылдың соңында ол Комодор Исаак Халлдың басқаруымен Тынық мұхитындағы "Америка Құрама Штаттары" фрегатына ауысты. Екі жаңа Англиялық өмір бойы жақын серіктес және дос болды. Халл Персивалды "мен көрген ең жақсы теңізші" деп атады. 1826 жылы Халл оны "Дельфин" кемесіне командир етіп тағайындап, оны Нантакет кит аулау кемесі "Глоб" бүлікшілерін іздеу үшін картаға түсірілмеген Тынық мұхитының алыс аймақтарына жіберді. Малгрейв аралдарында ол екі кінәсіз экипаж мүшесін, балық аулау кемесінен аман қалған жалғыз адамдарды құтқарып алды. Бүлікке кінәлілер бір-бірін өлтірді немесе жергілікті тұрғындар тарапынан жазаланды. Мад Джек Сандвич аралдары (Гавайи) арқылы қайтып келді, бұл орынға келген алғашқы американдық әскери кеме. Оның бұл жерде болған уақыты даулы болды және жылдар бойы жазушыларға материал берді. Америкалық миссионерлер жергілікті азаматтық билікке олардың ықпалын күдікке түсірген әскери офицермен қақтығысты. Келуші саудагерлер мен кит аулаушылар экипаждарының қысымымен билік өкілдері миссионерлер жақтаған жас әйелдердің кемелерге жүзуіне тыйым салған шешімді кері қайтарды. Миссионерлер өздерінің ықпалын жоғалтуда Персивалды кінәлады. Олардың Вашингтонға жолдаған наразылықтары Персивалды өзін ақтау үшін тергеу комиссиясын құруға мәжбүр етті. Комиссия оны кінәсіз деп тапты, ал бүгінгі күнге дейін Пёрл-Харбордағы АҚШ эсминецтері эскадрильясы әр жылдың 11 мамырында "Ақымақ Джек Персиваль" күнін тойлайды, бұл "Дельфин" аралдардан кеткен күн. Персиваль 1830-1831 жылдары Батыс Үндістан қарақшыларына қарсы жүргізілген шабуылда "Порпоайз" американдық шхунасына командирлік етті. 1832 жылы демалыста болған кезде департамент оған 1831 жылдың наурыз айынан бастап шебер командир атағы берілгенін хабарлады. Кейін, 1834-1835 жылдары Бразилия станциясында АҚШ "Эри" соғыс шлюбін басқарды. 1836 жылы ол Бостондағы бас офицер лауазымына қайта оралды. Осы қызметін атқару кезінде Персивал қарапайым теңізшілердің әл-ауқаты туралы алаңдады. Бруклин кемежайынан Бостонға ауысып бара жатқан теңізшілер тобының төртеуі ауыр жарақат алды, өйткені олардың пойізі жолдан шығып кетті. Төрт адамға барлығы 12 862 АҚШ доллары төленді. Персиваль ерікті түрде ерлердің игілігі үшін құрылған трастты басқаруға келісті. Ол бірнеше жыл бойы ақылмен және адалдықпен жұмыс істеді, барлық ақшаны бенефициарларға немесе олардың аман қалғандарына төледі. Персивалдың бұл мәселені мұқият және адал түрде шешкені туралы толық және егжей-тегжейлі мәліметтерді оның Массачусетс тарихи қоғамындағы құжаттарынан табуға болады. (Бұл салыстырмалы түрде маңызсыз оқиға осы қысқаша айтуға лайық, өйткені абайсыз жазушы жеткіліксіз зерттеулерге сүйеніп, Персивал қаражатты алып қашқан деп қате айыптады. Бұл қате ақпарат уақыт-уақыт қайталанады.) 1838 жылы ол екінші сыныпты "Циан" кемесіне командирлікке тағайындалды және тағы да Халлдың басқаруымен Жерорта теңізіне аттанды. Оның негізгі қосымша міндеті жас матростарды оқыту және тәрбиелеу болды. Персиваль бұл міндетті құлшыныспен орындады. Белгілі адамдар мен офицерлердің ұлдары жасөспірімдерін Мад Джектың қатаң қамқорлығына алуды сұрады. Жастар әрқашан оны бағалай бермейтін, бірақ көбі кейіннен белгілі мансапқа ие болды. Мысалы, Густав В. Фокс круизде Персивалдың тәртіпті ұстанымынан наразы болды, бірақ Линкольннің әскери-теңіз флотының көмекшісі болды. Басқалары соғыста ерекше көзге түсті. "Циан" кемесінің мичманы Джон Л. Уорден адмирал болды және Хэмптон Роудс шайқасының батыры ретінде еске алынды. Круиздегі ең қиын мичманның бірі болғанына қарамастан, ол өзінің капитанын танып, бағалады. Генри А. Уайз қызметтегі барлық адамның сезімін былай түйіндеді: "Капитан Персивальдан артық теңізші жоқ, немесе теңізшіге қажетті қасиеттері бар жақсы шешім қабылдайтын адам жоқ. Оның шыдамсыз және құмар мінезінен, қауіп төнген жағдайда ол өзін-өзі бақылауын жояды деп ойласаң. Керісінше, ешкім одан салқынқандырақ және өз лауазымының міндеттерін орындауға қабілетті емес. Шайтанға лайық нәрсені беру үшін - мен теңіздегі төтенше жағдайларда өмірімді оған сеніп тапсыруға АҚШ Әскери-теңіз флотындағы кез келген адамнан көбірек сенер едім". Персиваль 1839 жылдың соңында денсаулығының нашарлауына байланысты "Циан" кемесінен кетті. Жаңа тапсырма күтіп отырғанда, ол 1841 жылдың қыркүйегінде капитан атағын алды, сол кездегі АҚШ Әскери-теңіз флотының ең жоғары атағы.

Айналма жүзу

Ол 1843 жылдың қараша айында өмірінің ең есте қаларлық кезеңін бастады. Фрегат «Конституция» департамент үшін үлкен алаңдаушылық тудырды. Кеменің жағдайы нашарлағандықтан, ол Норфолк портындағы қабылдау кемесі ретінде ғана пайдаланылды. Кеме құрылысының директоры Фостер Родс оны теңізге шығаруға 70 000 доллар қажет екенін есептеді. Бірақ департаменттің қолында жеткілікті қаражат болмады. Массачусетстен келген әрекет етуші хатшы Дэвид Хеншоу «Жабайы Джек» атты теңізшінің тәжірибесі мен шаруашылдығы туралы білген. Ол Персивальға мәселені қарап шығуды тапсырды. Персиваль жұмысты 10 000 долларға бітіре алатынын мәлімдеді. Персивальдың қорытындысына күмән келтіргендерге қарамастан, Хеншоу оған міндет жүктеді. 1844 жылдың қаңтар айының ортасында Персиваль хатшыға кеменің «екі, тіпті үш жылдық саяхатқа» дайын екенін «сенімді түрде» хабарлады. Ол өзінің бағасына «өмірі мен абыройымен» кепілдік берді. Сондықтан Хеншоу капитанға кемені теңізге шығаруға дайындалуды бұйырды. Персиваль 447 адамдық экипажды толықтыру үшін Нью-Йоркке баруға мәжбүр болды. Персивальға берілген бұйрықта Бразилиядағы АҚШ-тың алғашқы елшісін алып жету, Африканың шығыс жағалауына және Қытай теңіздеріне бару, содан кейін АҚШ-қа қайту тапсырылған. Ол 1844 жылдың мамыр айының соңында Нью-Йорктен шықты. 495 күннен кейін Бостонға оралған саяхаты барысында кеме 52 370,5 миль қашықтықты жүзіп өтті және өзінің тарихында бірінші және жалғыз рет әлемді айналып келді. Экипаждың көптеген мүшелері саяхаттың егжей-тегжейлі күнделіктерін сақтады, ал бір офицер жол бойындағы көріністер мен оқиғалардың әдемі акварель суреттерін салды. Ресми хаттармен бірге, бұл саяхат жақсы құжатталған. Бір оқиға ерекше көзге түседі. 1845 жылдың мамыр айының басында кеме Кочин-Китайдың (қазіргі Вьетнам) Турон шығанағына тоқтады. Екінші күні Персиваль француз миссионері, епископ Доминик Лефеверден жергілікті билік оны тұтқындап, өлім жазасына кескенін жазған хат алды. Бір сағаттың ішінде «Жабайы Джек» 80 қарулы сарбазды жағаға түсірді. Персиваль Кочин-Китай патшасына епископты босатуды талап ететін хат қалдырды. Осыны дәлелдеу үшін ол кемеге үш мандаринды кепіл ретінде алып оралды. Келесі күні Персиваль патшаға тиесілі үш джонканы жаулап алып, соғыс кемесін жергілікті бекіністерге жақындатты. Келесі күні жаулап алынған джонкалар қашып құтылуға тырысты, бірақ қысқаша шайқастан кейін қайта тартылып алынды. Персиваль, сондай-ақ Кочин-қытайлықтар да атысқанда ешкім зардап шеккенін жоққа шығарды. Дегенмен, қаза болғандар туралы әңгімелер 20-шы ғасырға дейін жалғасты, сонда бұл қақтығыс қазіргі Вьетнамға қарсы батыс елдерінің алғашқы қарулы шабуылы ретінде танылды. Қалай болғанда да, Лефевер көп ұзамай бостандыққа шықты және француздықтар оның өмірін құтқаруға америкалықтардың күш-жігерін мойындады. Патша Луи Филипп офицерлер мен экипажды марапаттағысы келді. Бірақ саяси жағдай бұған кедергі келтірді. Патша «өзінің астанасынан асығыс сапарға шыққандықтан, олардың еңбегіне америкалықтар ешқашан ризашылық білдірген жоқ». Олардың сыйақысы «Тюильри бақшасының қабырғасынан» асып, Луи-Филип Лондонға қашып кетті.

Кейінгі өмірі

1845 жылдың қазан айында «Конституция» кемесі сапардан оралғаннан кейін капитан Персиваль демалысқа шықты және «күту тізімінде» деп тіркелді. 1855 жылы, Персиваль 76 жасқа толғанда, Теңіз министрлігі оны жаңадан құрылған «резерв тізіміне» енгізді, бұл зейнеткерлік тізімінің алғашқы үлгісі болды. Персиваль Америка Азамат соғысының бірінші жылында тірі болғанымен, соған қатыспады. Өмірінің соңғы жылдарында Персиваль жақын адамдарына күміс кеселер сыйлады. Олардың бірі, оның адвокатының ұлына сыйланған, оның мансабының қысқаша сипаттамасын берді. Шындығында, жазуда оның кім екені түсіндірілген. Персиваль былай деп жазды: «Бұл кесе, иесімен бірге, Тынық мұхитына үш рет, Жерорта теңізіне бір рет, Батыс Индияға екі рет және әлемді бір рет айналып, шамамен 150 000 миль жол жүрді. 37 жыл қызмет етті және ешқашан міндеттен бас тартқан емес». Бірнеше жыл бұрын жеке коллекционер осы кесені Лондонның аралық сауда орындарында тапты, ол 2016 жылғы Кейп-Код аукционында 10 000 долларға сатылды. Көбінесе жарқын деп сипатталатын «Ақымақ Джек» Хоторн, Мелвилл және Миченер сияқты белгілі авторлардың назарын өзіне тартты. Мелвилл, шын мәнінде, өзінің ойдан шығарған кейіпкері, лейтенант Мад Джекке Персивальдың бейнесін үлгі етіп алды. Соңында, Персивальдың аңызға айналуына оның алғашқы теңіз кемесі HMS Victory және соңғы USS Constitution, ең ескі әскери кеме және әлі де суға жүзіп жүрген ең ескі әскери кеме, әр ұлт үшін қасиетті орындар болып сақталуы себеп болды.

Өлім

Капитан Персиваль 1862 жылдың 7 қыркүйегінде 83 жасында Массачусетс штатының Дорчестер қаласында қайтыс болды және туған жеріне жақын, Батыс Барнстаблдегі ежелгі зиратта жерленген.

Атаулар ауыстырылуы

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екі кемесі USS Percival деп аталған. Персиваль драйв, Массачусетс штатының Батыс Барнстабл қаласында, оның туған жеріне жақын орналасқан, ал бұл үй бұрын қазір бұзылып кеткен. Дорчестердегі Митинг Хаус төбесіндегі Персиваль көшесі оның құрметіне аталған.