Непал корольы Гирван Юддха Бикрам Шах және Англо-Непал соғысы
Girvan Yuddha Bikram Shah
Непал тарихы: Гирван Юддха Бикрам Шах – Непалдың 4-ші патшасы, әкесінің ұлы. Билікке 1,5 жасында келді, регенттік кезеңде өмір сүрді. Өмірі мен тағына отыруы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гирван Юддха Бикрам Шах (19 қазан 1797 – 20 қараша 1816), сондай-ақ Гирваниуддха Бикрама Шах деп те аталады, Непалдың төртінші патшасы болған. Ол таққа заңды мұрагер болмаса да, әкесі оны өзінің сүйікті әйелі Кантавати Джаның ұлы болғандықтан мұрагер етіп белгіледі. Ол патша Рана Бахадур Шахтың ұлы және әкесі аскет болу үшін тақтан бас тарғанда 1 жас жарымда таққа отырды. Ол Непал патшайымы Трипурасундари мен премьер-министр Бхимсен Тапаның регенттігімен билік етті. Ол 19 жасында қайтыс болды, ал оның орнына жас ұлы Ражендра Бикрам Шах келді.
Girvan Yuddha Bikram Shah (19 October 1797 – 20 November 1816), also called Girvanyuddha Bikrama Shah, was the fourth King of Nepal. Although he was not the legitimate heir to the throne his father made him the heir for being the son of his favourite wife Kantavati Jha. He was the son of King Rana Bahadur Shah, and ascended the throne at the age of 1 and 1/2 years when his father abdicated to become an ascetic. He ruled under the regency of Queen Tripurasundari of Nepal and Prime Minister Bhimsen Thapa. He died at age 19 and was succeeded by his young son Rajendra Bikram Shah.
Англия-Непал соғысы
Горкха соғысы (1814–1816), немесе Англо-непал соғысы, Непал Корольдігі мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясы арасында шекаралық даулар мен екі тараптың да кеңейіс іздеуі салдарынан болды. Соғыс 1816 жылы Сугаули шартына қол қоюмен аяқталды, ол Непалдың аумағының шамамен үштен бірін британдықтарға өткізді. Ұсталған аумақтардың көп бөлігі Непал соңғы 10-20 жылда басқа патшалықтардан соғыс арқылы алған еді, және бұл патшалықтар ешқашан Непалдың құрамына кірген емес. Британдықтар шабуыл жасаған күштер болды, ал непалдықтар қорғаныс позициясын ұстады. Британдықтар екі кезеңде шабуылдады. Бұл Лорд Мойраның басшылығымен жүргізілген ең қымбат соғыс болды.
The Gorkha War (1814–1816), or the Anglo–Nepalese War, was fought between the Kingdom of Nepal and the British East India Company as a result of border disputes and ambitious expansionism of both the belligerent parties. The war ended with the signing of the Treaty of Sugauli in 1816, which ceded around a third of Nepal's territory to the British. Most of the ceded territories had been acquired by Nepal by war only in the last 10 to 20 years from other kingdoms that had never been a part of Nepal. The British were the invading forces, while the Nepalese maintained a defensive position. The British attacked in two successive waves of invasion. It was the most expensive war waged during the governorship of Lord Moira.
Макуанпур гадхи шайқасы
Бимсен Тапаның ағасы, полковник Раннабир Сингх Тапа Макаванпур-Харихарпур бағытының секторлық қолбасшысы болуға тиіс болды. Оған үлкен бекініс пен 4 мыңға жуық әскер, ескі мылтықтар мен бірнеше зеңбірек берілді. Бірақ британдықтар шекарадан одан әрі жылжуға мүмкіндік таппады. Полковник Раннабир Сингх Тапа жауды өзі таңдаған қырғын алаңына әкелуге тырысты. Бірақ генерал-майор Вуд Бара-Гадхиден алға жылжуға батыл болмады және ақырында Беттияға қайта шегінді.
Colonel Ranabir Singh Thapa, brother of Bhimsen Thapa, was to be the Sector Commander of Makawanpur Hariharpur axis. He was given a very large fortress and about 4,000 troops with old rifles and a few pieces of cannons. But the British could not move forward from the border. Colonel Ranabir Singh Thapa had been trying to lure the enemies to his selected killing area. But Major General Wood would not venture forward from Bara Gadhi and he eventually fell back to Bettiah.
Харихарпур гадхи шайқасы
Бірінші жорықта Харихарпур-Гадхи бекінісінде ешқандай арнайы әскери операция болған жоқ. Генерал-майор Баннет Марли мен генерал-майор Джордж Вуд Макаванпур және Харихарпур-Гадхи бекіністеріне қарсы шабуылға көше алмады.
No special military action had taken place in Hariharpur Gadhi fortress in the first campaign. Major General Bannet Marley and Major General George Wood had not been able to advance for an offensive against Makawanpur and Hariharpur Gadhi fortresses.
Налапани шайқасы
Налапани шайқасы – ағылшын-непал соғысының алғашқы шайқасы болды. Шайқас Дехрадун қаласының жанындағы Налапани бекінісі маңында өтті, британдық әскерлер 1814 жылдың 31 қазаны мен 30 қарашасы аралығында бекіністі қоршауға алды. Бекініс гарнизонының құрамында капитан Балбхадра Кунвар болды, ал шабуылды генерал-майор Ролло Гиллеспи басқарды, ол бұрын Жава шайқасында қатысқан еді. Оның әскерлері далалық бұйрықтарды орындамағандықтан, Гиллеспи қоршаудың бірінші күнінде, әскерін жинағанда қаза тапты. Сан жағынан және қару-жарақ жағынан айқын артықшылыққа ие болғанына қарамастан, Балбхадра және оның 600 сарбазынан тұратын гарнизоны 3000-нан астам британдық әскерге қарсы бір айдан астам уақыт бойы қарсы тұра алды. Бекіністі тікелей шабуылмен басып алуға жасалған екі қымбат және сәтсіз әрекеттен кейін, британдықтар тактикасын өзгертті және бекіністің сыртқы су көзінен айыру арқылы гарнизонды қарсылық көрсетуден бас тартуға мәжбүрлеуді көздеді. Үш күн бойы сусыз қалғаннан кейін, қоршаудың соңғы күні Балбхадра берілуден бас тартып, 70 сарбазынан тұратын топты қоршауға алған әскерге қарсы шабуылға жетектеді. Аман қалғандар бекіністен шығып, жақын маңдағы төбелерге қашты. Бұл шайқас ағылшын-непал соғысының бағытын анықтады, ал кейінірек болған бірнеше шайқастар, соның ішінде Джайтактағы шайқас та осыған ұқсас сипатта өтті. Налапанидегі оқиға британдықтарды қатты алаңдатты, сондықтан лорд Гастингс операция жоспарын өзгертті және Гурвалды басып алу үшін дивизияның бір бөлігін жіберуден бас тартты. Ол полковник Маубейге Дун айманын басып алу үшін бірнеше сарбазды мықты бекіністе қалдыруды және өзінің толық әскерін Амар Сингхтің ұлы, полковник Ранаджор Сингх Тапаға қарсы, Нахан қаласында орналасқан 2300-ге жуық Гурка элитасына қарсы жіберуді бұйырды. Бұл бекет Гурка территориясының батыс және шығыс бөліктері арасындағы байланыс жолындағы Джумна өткелдерін бақылап тұрды, сондықтан барлау үшін өте қолайлы жер болды. Джайтактағы бір күндік шайқаста британдықтар үш жүзден астам сарбазын жоғалтты және жараланды, бұл Мартинделлдің шайқасқа деген құлшынысын басып тастады. Ол бір жарым айдан астам уақыт бойы непал армиясына қарсы кез келген шара қолданудан бас тартты. Ақпан айының ортасына таман непал армиясымен кездескен төрт британдық қолбасшының ішінде Гиллеспи қаза тапты, Марли дезертир болды, Вуд әрекетсіздікке түсірілді, ал Мартинделл шамадан тыс сақтық салдарынан іс жүзінде әрекетке қабілетсіз болды. Бұл Окторонидің өзінің батырлығын көрсетіп, соғыстың барысын өзгертуге мүмкіндік берді.
The Battle of Nalapani was the first battle of Anglo Nepalese War. The battle took place around the Nalapani fort, near Dehradun, which was placed under siege by the British between 31 October and 30 November 1814. The fort's garrison was commanded by Captain Balbhadra Kunwar, while Major General Rollo Gillespie, who had previously fought at the Battle of Java, was in charge of the attacking British troops. The failure to obey the field orders by his men led Gillespie to be killed on the very first day of the siege while rallying his men. Despite considerable odds, both in terms of numbers and firepower, Balbhadra and his 600 strong garrison successfully held out against more than 3,000 British troops for over a month. After two costly and unsuccessful attempts to seize the fort by direct attack, the British changed their approach and sought to force the garrison to surrender by cutting off the fort's external water supply. Having suffered three days of thirst, on the last day of the siege, Balbhadra, refusing to surrender, led the 70 surviving members of the garrison in a charge against the besieging force. Fighting their way out of the fort, the survivors escaped into the nearby hills. The battle set the tone for the rest of the Anglo Nepalese War, and a number of later engagements, including one at Jaithak, unfolded in a similar way. The experience at Nalapani so discomforted the British that Lord Hastings so far varied his plan of operations as to forego the detachment of a part of this division to occupy Gurhwal. He accordingly instructed Colonel Mawbey to leave a few men in a strong position for the occupation of the Doon and to carry his undivided army against Amar Singh's son, Colonel Ranajor Singh Thapa, who was with about 2,300 elite of the Gurkha army, at Nahan. This station commanded the passes of the Jumna on the main line of communication between the western and eastern portions of the Gurkha territory, and thus was well chosen for procuring intelligence. A single day of battle at Jaithak cost the British over three hundred men dead and wounded and cooled Martindell's ardour for battle. For over a month and a half, he refused to take any further initiative against the Nepalese army. Thus by mid February, of the four British commanders the Nepalese army had faced till that time, Gillespie was dead, Marley had deserted, Wood was harassed into inactivity, and Martindell was practically incapacitated by over cautiousness. It set the scene for Octorloney to soon show his mettle and change the course of the war.
Сугаули келісім-шарты
Сугаули келісім-шарты 1816 жылғы 4 наурызда ратификацияланды. Келісімге сәйкес, Непал Сиккимді (Дарджилингті қоса алғанда), Кумаон және Гархвал аумақтарын, сондай-ақ Терай жерлерінің басым бөлігін жоғалтты. Мечи өзені жаңа шығыс шекара, ал Махакали өзені – корольдіктің батыс шекарасы болды. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Терай аймағынан түскен кірістің жоғалғаны үшін өтеу ретінде жыл сайын 200 000 рупия төлейтін болды. Катманду британдық резидентті қабылдауға мәжбүр болды. Бірақ Непал билеушілері резидентті оқшаулап, дерлік үй қамауында ұстағандықтан, Катмандуда британдық резидент болу қаупі негізсіз болып шықты. Дегенмен, Терай жерлерін басқару британдықтар үшін қиындыққа толы болды, сол себепті 1816 жылы олардың бір бөлігі корольдікке қайтарылды, ал жылдық төлемдер де тоқтатылды. Алайда, ағылшын-непал соғысы аяқталғаннан кейін де екі мемлекет арасындағы шекара мәселесі толық шешілмеді. Непал мен Оуд арасындағы шекара 1830 жылға дейін нақтыланбады, ал Непал мен британдық аумақтар арасындағы шекара талқылау тақырыбы ретінде екі үкімет арасында көп жыл бойы сақталды. Ұлыбритания Қытайдың тәуелділіктері мен олардың арасында орналасқан мемлекеттің болуын немесе тәуелсіздігін жоюға ешқашан ниеттенбеді. Лорд Хейстингс Қытайды ашудан қорқып, Непалды бөлу жоспарынан бас тартты, себебі Непал теория бойынша Қытайдың вассалы еді. 1815 жылы британдық әскерлер Непалдың батысында жорық жүргізіп жатқанда, жоғары дәрежелі маньчжур шенеунігі үлкен әскери күшпен Қытайдан Лхасаға қарай жылжыды. Ал келесі жылы, ағылшын-непал келісіміне қол қойылғаннан кейін, қытай армиясы тағы оңтүстіске қарай, тікелей Непал шекарасына жетті. Непалдықтар қорқып кетті, себебі 1792 жылғы қытай шапқыншылығының естеліктері әлі де жадында сақталған еді, соның салдарынан жедел дипломатиялық шаралар қабылданды. Хейстингс императорлық билікке сендіріп айтты және жаңадан Катмандуға келген британдық резидентке қораптарын жинап, қытайлықтар қайтадан шабуыл жасаса дереу кетуге дайын болуын бұйырды.
The Treaty of Sugauli was ratified on 4 March 1816. As per the treaty, Nepal lost Sikkim (including Darjeeling), the territories of Kumaon and Garhwal, and most of the lands of the Terai. The Mechi River became the new eastern border and the Mahakali river the western boundary of the kingdom. The British East India Company would pay 200,000 rupees annually to compensate for the loss of income from the Terai region. Kathmandu was also forced to accept a British Resident. The fear of having a British Resident in Kathmandu ultimately proved to be unfounded, as the rulers of Nepal managed to isolate the Resident to such an extent as to be in virtual house arrest. The Terai lands, however, proved difficult for the British to govern and some of them were returned to the kingdom later in 1816 and the annual payments accordingly abolished. However even after the conclusion of the Anglo Nepalese War, the border issue between the two states was not yet settled. The boundary between Nepal and Oudh was not finally adjusted until 1830; and that between Nepal and the British territories remained as a matter of discussion between the two Governments for several years later. The British never had the intention to destroy either the existence or the independence of a state which was usefully interposed between them and the dependencies of China. Lord Hastings had given up his plan to dismember Nepal from fear of antagonising China – whose vassal Nepal in theory was. In 1815, while British forces were campaigning in far western Nepal, a high ranking Manchu official advanced with a large military force from China to Lhasa; and the following year, after the Anglo Nepalese treaty had been signed, the Chinese army moved south again, right up to Nepal's frontier. The Nepalese panicked, because memories were still vivid of the Chinese invasion of 1792, and there was a flurry of urgent diplomatic activity. Hastings sent mollifying assurances to the imperial authorities, and ordered the British Resident, newly arrived in Kathmandu, to pack his bags and be ready to leave at once if the Chinese invaded again.