Кіріспе

Американдық саясаткер Томас Бенттон Катрон (6 қазан 1840 – 15 мамыр 1921) – АҚШ-тың Нью-Мексико штатын құруға зор ықпал еткен және оның алғашқы АҚШ сенаторларының бірі болған американдық саясаткер және заңгер. Катронның жақтастары бар, бірақ қарсыластары оны «ашкөз жер иеленуші және қатал саясаткер» деп сипаттайды. Катрон Миссури штатында туған және Миссури университетін бітірген. Ол Америка Азамат соғысында Конфедерация армиясының қатысушысы болды. Соғыстан кейін ол Нью-Мексико территориясына көшіп, испан тілін үйреніп, құқық білімін алып, адвокаттық практикамен айналыса бастады. Көптеген оңтүстік аймақтың тұрғындары демократтар болғанымен, Катрон заң және саясат саласында өзін таныстырды, аудандық прокурор, территориялық бас прокурор (1869–1872) және Нью-Мексикодағы АҚШ прокуроры (1872–1878) қызметтерін атқарды. Кейіннен ол Нью-Мексико территориялық кеңесінде (1884, 1888, 1889) жұмыс істеді, Конгресске территориялық делегат (1895–1897), Нью-Мексико адвокаттар қауымдастығының президенті (1895) және Санта-Фе қаласының мэрі (1906–1908) болды. Заңгерлік практикамен қатар Катрон Санта-Фе тобының (танымал адвокаттар, саясаткерлер және жер спекулянттары) мүшесі болды. Ол Нью-Мексиконың испандық және мексикалық жер иелену туралы білімін пайдаланып, ағылшын заңдары мен тіліне бейім емес, тіпті өздерінің жерге иелік құқығына күмәндік туып жатқанын білмейтін испандық қоныс аударушылардан жер сатып алды. Ол, мүмкін, 400 мың акрдан астам жерге иелік етіп, АҚШ-тың ең ірі жер иесіне айналды. Нью-Мексико штат мәртебесіне қол жеткізген кезде, заң шығарушы орган Катронды штаттың алғашқы АҚШ сенаторларының бірі етіп сайлады. Ол 1912 жылдан 1916 жылға дейін сенатор болып қызмет етті және 1916 жылы қайта сайлануға үміткер болғанда сәтсіздікке ұшырады. Ол Санта-Феде қайтыс болды және Санта-Федегі Фэрвью зиратына жерленді.

Ерте өмір

Катрон 1840 жылғы 6 қазанда Миссури штатының Лексингтон қаласының жанында Джон Катрон мен Мэри (Флетчер) Катронның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Миссури сенаторы Томас Харт Бентонның құрметіне аталған. Оның әулеті 1765 жылы Германиядан Вирджинияға көшіп келген. Ол Лексингтон қаласының мемлекеттік мектептерінде және Лексингтондағы масондық колледжде білім алды. 1860 жылы Миссури университетін бітірді.

Азаматтық соғыс

Америка Азамат соғысы кезінде Катрон Конфедерация армиясына қосылып, Хирам М. Бледсоу батареясында, Стерлинг Прайс басқаруындағы бөлімде қызмет етті. Катрон Карфаген, Уилсон кригі, Екінші Лексингтон және Пи Ридж шайқастарына қатысты. Соғыс аяқталған кезде Катрон 3-Миссури батареясының аға лейтенанты және командирі болды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде ол Теннесси, Алабама және Миссисипи штатындағы шайқастарда қызмет етті, содан кейін соғыс аяқталғанда Миссисипиде Ричард Тейлор басқаруындағы күштердің құрамында капитуляциялады.

Азамат соғысынан кейінгі кезең

Соғыстан кейін Катрон Миссуриге оралып, құқық тануды оқуға кірісті. 1866 жылы ол Нью-Мексико аумағына көшіп, Месиллаға қоныстанғанға дейін Лас-Крусесте тұрды. Ол Нью-Мексикоға екі арба ұнмен сапар шекті, оны құқық тану оқуын қаржыландыру үшін сатты, сондай-ақ испан тілі грамматикасының кітабын алып келді, оның көмегімен тіл үйренуді бастады. (Көп ұзамай испан тілінде сөйлейтін қауымдастармен араласып, тек испанша сөйлейтін болды.) Катрон құқық тану оқуын аяқтап, 1867 жылы адвокаттыққа қабылданды.

Саяси мансап

Конфедерацияны қолдаған көптеген оңтүстіктерден өзгеше, Катрон республикашыл болды. Құқық қызметін бастағаннан кейін-ақ, Катрон үшінші сот округінің (қазіргі Дона-Ана округі) округтік прокуроры болып тағайындалды және 1868 жылға дейін қызмет етті. 1869 жылы ол Нью-Мексико территориясының бас прокуроры болып тағайындалды. 1872 жылы ол Нью-Мексико округінің АҚШ прокуроры болып тағайындалды, бұл лауазымды бұрын оның заңгер серіктесі, Азамат соғысының әріптесі және республикашыл Стивен Бентон Элкинс атқарған, ол Конгресске сайланған еді. Катрон 1878 жылға дейін АҚШ прокуроры қызметін атқарды. АҚШ прокуроры лауазымында болғанда Катрон Санта-Феге көшті. 1884 жылы Катрон Нью-Мексико территориялық кеңесіне сайланды және 1888 және 1890 жылдары қайтадан қызмет етті. 1892 жылы Катрон Конгресске делегат болып сайлануға үміткер болды, бірақ сәтті болмады. 1894 жылы ол тағы да үміткерлікке түсіп, жеңіске жетті, 1895 жылдың 4 наурызынан 1897 жылдың 3 наурызына дейін бір мерзім қызмет етті. 1895 жылдан 1896 жылға дейін Катрон Нью-Мексико адвокаттар қауымдастығының президенті болды. 1896 жылы ол Конгресске қайта сайлануға үміткер болды, ал 1899 және 1905 жылдары тағы да территориялық кеңесте қызмет етті. 1906 жылдан 1908 жылға дейін Катрон Санта-Фе қаласының мэрі болды.

Жерді сатып алу

Ескі мексикалық жер гранттарының қыр-сырымен жақсы таныс заңгер ретінде Катрон 34 грантқа қызығушылық танытты немесе олардың құқығын алды. "Санта-Фе сақинасы" деп аталатын жер спекулянттары тобының мүшесі ретінде ол 1894 жылға қарай АҚШ-тың ең ірі жер иесіне айналды. 1848 жылы Нью-Мексиконы қосып алғаннан кейін, АҚШ испан және мексикалық жер гранттарын АҚШ соттары мен Конгресс арқылы "растауды" талап етті. Жер гранттарындағы жерге талапкер болған испандықтар көбінесе ағылшын тілін білмейтін және испандықтардан мүлдем өзгеше болған американдық құқықтық жүйеге күдікпен қарап, онымен таныс емес еді. Көптеген талапкерлер кедей болып, талапты растау үшін ұзақ және қымбат заңдық процеске қатыса алмады. Сонымен қатар, АҚШ тағайындаған жер өлшеушілер испандықтардың жерге қатысты қағидалары мен әдет-ғұрыптарын білмейтін. "Жағдай алдап-арбауға толықтай дайын болды. Нәтижесінде "спекулянттарға тиесілі ірі гранттар қате расталды; расталуға тиіс басқа гранттар расталмады [және] кейбір жарамды гранттар расталды, бірақ дұрыс емес адамдарға". Санта-Фе сақинасы – адвокаттар мен саясаткерлердің тобы, көбінесе Бас жер өлшеушілермен бірігіп, сот жүйесін өздерінің пайдасы үшін теріс пайдаланды. Катронның сатып алғандарының ішінде Tierra Amarilla жер гранты болды. Меншік құқығына қатысты даулар 21-ші ғасырға дейін жалғасты және кем дегенде бір рет зорлық-зомбылыққа ұшырады, 1967 жылы Рейес Тихерина мен испандық талапкерлер жер грантына ие болу үшін Рио-Ариба округінің сотына шабуыл жасады.

АҚШ сенаторы

Катрон Нью-Мексиконың штаттығын ертерек қолдаған, ал 1900 жылдардың басында аумақтық Республикалық партияны Нью-Мексиконың Одаққа қабылдануы үшін республикалықтарға ұлттық деңгейде лоббилеуге жұмылдырды. 1912 жылы Нью-Мексико 47-ші штат ретінде қабылданғанда, Нью-Мексико штатының заң шығарушы органы Катронды штаттың алғашқы АҚШ сенаторларының бірі ретінде сайлады. Катрон "ұзақ мерзімге" (төрт жыл) сайланды, ал Альберт Б. Фолл "қысқа мерзімге" (бір жыл) жеңіске жетті. Катрон 1912 жылдың 27 наурызында қызметке кірді. Сенатқа сайлауда жеңіске жету үшін Катрон Фоллмен жеке келісім жасады (кейіннен "Типот Дөңгелегі" жанжалына қатысқан), осылайша олардың екеуі де сайлануын қамтамасыз етті. Бұл келісім испандық тегі бар Нью-Мексико тұрғындарының наразылығын тудырды, олар өздерінен біреуі сенатор болады деп үміттенген еді. Сенаттағы мансабының басында Катрон Ішкі істер министрлігіндегі шығыстар жөніндегі комитеттің төрағасы болды. 1916 жылы ол қайта сайлануға түсті, бірақ Фрэнк А. Хаббеллге қарсы республикалық партияның ішкі сайлауында жеңіліске ұшырады. Хаббелл кейіннен жалпы сайлауда Андриус А. Джонсқа есе жіберді. Сенаттан кеткен соң Катрон Санта-Феге оралды, онда ол заңгерлік тәжірибесін және бизнес мүдделерін жаңартты, сондай-ақ Білім беру кеңесінің төрағасы сияқты жергілікті лауазымдарда қызмет етті. 1918 жылы Фолл қайта сайлануға қатыспаса, Катронның Сенатқа үміткер болуы мүмкін екені айтылды, бірақ Фолл үміткер болуға шешім қабылдады, республикалық партияның ішкі сайлауында жеңіске жетті және тағы бір мерзімге сайланды.

Зейнетақыға шығу, қайтыс болу және жерлеу

Сенаттан кеткеннен кейін Катрон Чили елшісі лауазымына тағайындалуға әрекет етті, бірақ сәтті болмады. Зейнетке шыққан соң Катрон Санта-Феде тұруын жалғастырды. Ол 1921 жылдың 15 мамырында Санта-Феде қайтыс болды және Фэрвью зиратындағы мавзолейге қойылды.

Отбасы

1887 жылы Катрон Огайо штатының тумасы Джулия Анна Уолцқа (28 наурыз 1857 ж. – 8 қараша 1909 ж.) үйленді. Ол Миннесота штатының Манкато қаласында тұрған, Оберлин колледжін бітірген және Катронмен танысқан кезде мектепте сабақ беріп жүрген. Олардың бес баласы болды, олардың төртеуі ересек шаққа жетті: Джон Уолц; Чарльз Кристофер; Томас Бентон II; және Флетчер Артур.

Марапаттар мен құрметтер

Катрон 1868 жылы Миссури университетінен құрметті өнер магистрі дәрежесін алды, ал 1920 жылы Миссури университеті оған құрметті LL.D. дәрежесін берді.

Нью-Мексико штатындағы Кэтрон округі оның құрметіне аталған.