Кіріспе
Американдық дирижер, продюсер, педагог және жазушы Джон Фрэнсис Мосери (12 қыркүйек 1945 жылы туған) – американдық дирижер, продюсер, педагог және жазушы. Кәсіби дирижерлік дебютін жасағаннан бері шамамен жарты ғасыр өткен, ол әлемдегі ең танымал оркестрлермен бірге өнер көрсетті, әйгілі опера театрларында қонақ дирижер болды, «Тони» және «Оливье» сыйлықтарын жеңіп алған Бродвей мюзиклдерін продюсерлік етіп, музыкалық жетекшілігін жүргізді, сондай-ақ университетте оқытушы және әкімші болып қызмет атқарды. Әртүрлі мансабында ол көптеген музыка жанрларын сақтау және орындау ісінде жетекшілік етті, Дебюсси, Стокгаузен, Корнгольд, Хиндемит, Бернштейн, Сибелиус, Айвс, Эльфман және Шор сияқты композиторлардың маңызды премьераларын қадағалап, дирижерлік етті. Ол сонымен қатар Үшінші рейх тарапынан тыйым салынған музыканы, әсіресе Голливудқа эмиграциялаған композиторлардың музыкасын орындаудағы жетекші шебер.
John Francis Mauceri (born September 12, 1945) is an American conductor, producer, educator and writer. Since making his professional conducting debut almost half a century ago, he has appeared with most of the world's great orchestras, guest conducted at the premiere opera houses, produced and musically supervised Tony and Olivier Award winning Broadway musicals, and served as university faculty and administrator. Through his varied career, he has taken the lead in the preservation and performance of many genres of music and supervised and conducted important premieres by composers as diverse as Debussy, Stockhausen, Korngold, Hindemith, Bernstein, Sibelius, Ives, Elfman and Shore. He is also a leading performer of music banned by the Third Reich and especially music of Hollywood's émigré composers.
Ерте өмір жолы мен білімі
Нью-Йорк қаласында туған Маусери Лонг-Айлендтегі Ист-Медоу орта мектебінде оқыды. Кейін Йель университетінде музыка теориясы мен композицияны оқып, 1967 жылы музыка теориясы бойынша бакалавр, ал 1972 жылы философия магистрі дәрежесін алды. Оның ұстаздарына Уильям Г. Уэйт, Клод В. Палиска, Бекман Каннон, Леон Плантинга және Роберт Бейли музыкологиядан; Мел Пауэлл, Дональд Мартино, Аллен Форте және Питер Скульторп теория мен композициядан; Дональд Курриер фортепианодан; және Густав Мейер дирижерлік өнерден сабақ берді. Сонымен қатар, ол Винсент Скаллимен 20 ғасыр сәулет өнерін, Анри Пейремен француз әдебиетін, дінтануды (Пеликан мен Каттнер) және психологияны (Логан мен Чайльд) зерттеді. Йель университетінің музыка теориясы бойынша аспирантурасына толық стипендиямен қабылданған ол, көп ұзамай Йель симфониялық оркестрінің музыка директоры (1968–1974) болып тағайындалды және Йель музыка мектебінің опера бағдарламасының қонақ дирижері және музыка директоры ретінде жалпы он бес жыл қызмет етті. Маусери Йель симфониялық оркестрін әлемдегі ең беделді студенттік оркестрлердің біріне айналдырғаны үшін мақталады. YSO-мен жұмыс істеген кезінде ол оркестрді Парижге (Théâtre des Champs Élysées) Айвстың 4-ші симфониясының, Дебюссидің «Хамма» және Скрябиннің «Прометей» шығармаларының Париж премьерасын қою үшін әкелді. Ол Венада Леонард Бернштейннің «Месса» операсының еуропалық премьерасын қойып, жүргізді (PBS, BBC және ORF арналарында бүкіл әлемге таратылды), Чарльз Айвстың «Нью-Англиядағы үш орын» шығармасының әлемдік премьерасын, сондай-ақ Айвстың оркестрлік жинағының 2-ші нөмірінің тұңғыш орындалуын ұйымдастырды. Оның бағдарламалары жеті жыл бойы толық залға көрермен жиып, Дебюссидің 1913 жылғы «Хамма» балетінің, Штраустың 1926 жылғы «Розенкавалье» үнсіз фильмінің американдық премьераларын, Карлхайнц Стокхаузеннің «Гимндерінің» толық сахналанған нұсқасының әлемдік премьерасын (Yale Cross Campus-та 1000-нан астам қатысушымен), Хиндэмиттың «Das Marienleben» оркестрлік әндерінің американдық премьерасын, сондай-ақ Скрябиннің «Прометей: От поэмасы» (лазерлермен үйлестірілген), Джон Кейдждің «Atlas Eclipticalis», Вагнердің «Das Rheingold», Шёнбергтің «Gurre Lieder», Мессианның «Réveil des oiseaux» және Стравинскийдің «Agon» сияқты сирек қойылатын туындыларды қамтыды. 1973 жылы Маусери Лос-Анджелес филармониясымен кәсіби оркестрлік дебютін жасады, сондай-ақ «Волк Трап» фестивалінде Меноттидің «Бликер көшесінің әулиесі» операсын қойып, опералық дебютін өткізді.
Музыканың дамуы
Американың екі өнер түрін – Бродвей мюзиклін және Голливуд кино музыкасын сақтап қалуға міндеттенген ол көптеген қалпына келтірулер мен тұңғыш орындауларды жасады, соның ішінде Роджерс пен Хаммерштейннің 1943 жылғы «Оклахома!» туындысының толық қалпына келтірілуін, Гершвиннің «Порги мен Бесс», «Гелл Крейзи» және «Страйк-ап-Бэнд», Бернштейннің «Кандида» және «Тыныш орын» операларын, сондай-ақ Миклош Роза, Франц Ваксман, Эрих Вольфганг Корнгольд, Макс Штайнер, Элмер Бернштейн, Джерри Голдсмит, Дэнни Элфман және Говард Шордың кино музыкаларын орындады. Decca Records компаниясының «Entartete Musik» жүлделі сериясындағы екі дирижердің бірі ретінде Маучери нацистер «деградациялық музыка» деп тыйым салған музыканы тарихи тұңғыш рет жаздырды. Еуропаның «дегенеративті композиторлары» мен Голливудқа босқындар ретінде келген композиторлардың байланысы оның зерттеулері мен жазбаларының маңызды бөлігін құрайды. Бұған қоса, Маучери Верди, Дебюсси, Хиндемит, Айвс, Стокгаузен және Вейлдің маңызды туындыларының премьераларын өткізді.
Музыкалық театрдағы жұмысы
Маусери 1974 жылдың 10 наурызында Бруклин музыка академиясында шектеулі түрде басталған Леонард Бернштейннің «Кандид» операсының Хал Принс қойылымын музыкалық жетекші ретінде таныстырып, Бродвейдегі дебютін жасады. Шоудың бұл нұсқасы «Америкалық музыкалық театрының дамуына» арналған арнайы «Тони» сыйлығымен марапатталды. Кейіннен ол «Кандидтің» «Опера үйі» нұсқасының музыкалық жетекшісі болды (қосымша оркестрлеулерді жасап, Хью Уилердің кітабының мәтініндегі музыканың орналасуын қадағалады), ол 1982 жылы Нью-Йорк қалалық операсында тұңғыш рет көрсетілді. 1986 жылы жазылған ән Маусериге «Үздік опералық жазба» үшін «Грэмми» сыйлығын әкелді. 1988 жылы Шотландия операсының музыкалық директоры ретінде Маусери Джон Уэллс адаптациялаған Вольтердің шығармалары негізінде үшінші нұсқаны бастады, ал режиссурасын Джонатан Миллер жүзеге асырды. Маусери Бернштейннің 1956 және 1971 жылдар аралығында «Кандидтің» әртүрлі нұсқалары үшін жазған барлық музыкасын пайдалана алды. Бұл соңғы нұсқаның әлемдік премьерасы Глазгодағы Корольдік театрда Бернштейннің қатысуымен өтті және BBC телеарнасынан көрсетілді. Одан кейін ол Лондонның Садлер Велс театрына көшірілді, онда 1988 жылы «Жылдың музыкалық туындысы» ретінде «Оливье» сыйлығын жеңіп алды. Бернштейн бұл нұсқаны Лондон қаласында жазды, ол оған 1990 жылы «Үздік классикалық альбом» үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Маусери тарихи тұрғысынан дұрыс қойылымдары мен классикалық американдық мюзиклдердің жазбалары арқылы американдық музыкалық театты қайта бағалауда жетекші рөл атқарды, мысалы, Гершвиндердің 1930 жылғы «Girl Crazy» (Elektra Nonesuch 9 79250 2) 1990 жылы (Эдисон Классик сыйлығының иегері), Гершвиндердің 1927 және 1930 жылдардағы «Strike Up the Band» (1991 – Elektra Nonesuch 79273 2 және PS Classics PS 1100) және ең бастысы, 1936 жылғы Роджерс пен Харттың «On Your Toes» мюзиклі, оның бастамасымен және өндірісімен 1983 жылы айналысты. Кеннеди атындағы сахналық өнер орталығының өкілі Маусери Джордж Эбботты (сонда 96 жаста), Джордж Баланчинді (оның соңғы тапсырмасы) жалдап, бастапқы оркестрлеуші Ханс Спиалекті тауып, партитураны қалпына келтірді. «On Your Toes» Бродвейде 505 қойылым көрсетілді және 1930 жылдардағы мюзиклдің Бродвейде алғашқы рет түпнұсқалық музыкалық элементтерінің бәрі сақталған күйінде көрсетілгеніне бір буыннан астам уақыт өткен соң бұл оқиға болды. Оның актерлік құрамындағы альбомы Маусеридің жетекшілігімен жасалған Бродвейдің алғашқы толық цифрлық альбомы (TER Limited: CDTER 1063). Шоу бес Антуанетт Перри («Тони») сыйлығына ұсынылып, екеуін жеңіп алды: «Музыкалық қойылымды жаңғырту үшін» және «Музыкалық қойылымдағы ең жақсы актриса» (Наталья Макарова). Сонымен қатар, «On Your Toes» төрт «Drama Desk» сыйлығын жеңіп алды («Үздік қайта жаңғырту»; «Музыкалық қойылымдағы үздік актриса»; «Музыкалық қойылымның үздік режиссері»; «Үздік оркестрлеу»). Оның табысының нәтижесінде ескі мюзиклдерді қайта жазу және басқа шоулардан жаңа оркестрлеулер мен хит әндерді қосу туралы қалыптасқан пікір сынға алынып, классикалық американдық мюзиклдерді түпнұсқалық партитураларымен қалпына келтіретін ұйымдардың көбеюіне әкелді, бірақ бұл қойылымдар көбінесе жартылай сахналанған форматта өтеді. Эндрю Ллойд Веббер 1984 жылдың қысында Корольдік опера театрында Маусери дирижерлік еткен «Богема» қойылымын тамашалады, нәтижесінде ол оны 1985 жылдың 18 қыркүйегінде ашылған «Песня и танец» атты Бродвей қойылымының музыкалық жетекшісі болуға шақырды, ол сегіз «Тони» сыйлығына ұсынылып, Бернадетт Питерс үшін біреуін жеңіп алды. 1995 жылдың қазан айында «Эвита» саундтрегінің алғашқы жаздыру сессиясы сәтсіз аяқталғаннан кейін, «Эндрю бізді атақты американдық дирижер Джон Маусериді шақыруды ұсынды. Апта соңына дейін Маэстро Маусери Лондонның ең үздік оркестрлік музыканттарының керемет жиынтығымен өзінің сиқырын орындады және «Қара дүйсенбі» туралы барлық ойлар ұмытылды». Фильмдегі еңбегі үшін Маусериге фильмде бұрын-соңды болмаған нәрсе – толық экрандық несие берілді, тіпті оның жарнасы туралы ешқандай шарт болмаса да. Маусери Курт Вейлдің американдық шығармаларын қайта бағалауға жетекшілік етті, олар әдетте оның неміс шығармаларынан нашар деп есептелді. 1978 жылы ол Нью-Йорк операсында Вейлдің 1947 жылғы «Стрит Сцена» операсын дирижерлік етті, ол өте сәтті болды, ол келесі маусымда PBS-тің «Линкольн орталығынан тікелей эфирде» көрсетілді. 1988 жылы Эдинбург фестивалінде Вейлдің «Қараңғыда әйел» қойылымынан бастап, содан кейін Ұлыбританияда «Көше сахнасы» атты алғашқы кәсіби қойылымнан кейін Маусери американдық шығармалар неміс шығармаларымен тең екенін және тікелей жалғасқанын мәлімдеді. Оның 1991 жылы шыққан «Стрит Сцена» (Decca 433 371–2) атты жазбасы Курт Вейлдің американдық театрлық шығармаларының алғашқы толық жазбасы болды. Маусери «Стрит Сценаны» Португалияда (Лиссабон операсы) және Италияда (Турин Корольдік театры) елдік премьераларын өткізді. Сонымен қатар, ол Вейлдің музыкасын Берлинге қайтарды, онда ол көбінесе ұмытылған еді. Юте Лемпермен жасалған екі жазба («Юте Лемпер Курт Вейлді орындайды, 1 және 2 томдары») Вейлдің неміс, француз және ағылшын тілдеріндегі мәтіндерімен музыкасын ұсынды, бұл композитордың стиль және идеяларының үздіксіздігін көрсетті. Сонымен қатар, оның берлиндегі жазбаларында Вейлдің «Жеті өлімдік күнә» (Die sieben Todsünden), «Шағын Магония» (Mahagonny Songspiel) және 1989 жылы шыққан (Decca 430 075 2 LH) «Үш тиындық опера» (Die Dreigroschenoper) неміс тіліндегі алғашқы жазбасы бар, соңғысы қырық жылдан астам уақыттан бері жасалмаған. 2000 жылы ол Курт Вейлдің 1933 жылғы «Мәңгілік жол» (Der Weg der Verheissung) атты библейлік пьесасының бірнеше қойылымдарын өткізді, онда ол және музыка зерттеушісі Эд Харш ешқашан естілмеген толық төртінші актымен және еуропалық премьерасы ешқашан өтпеген толық партитураны қалпына келтірді. Бұл қойылымдар Жаңа Израиль операсы, Германияның Хаймниц операсы және Бруклин музыка академиясының бірлескен өндірісі болды. Туған жерінен қоныс аударған Франц Верфельдің түпнұсқа неміс тіліндегі шығармасы орындалды және Хаймництен телеарнаға таратылды. 2001 жылы Маусери Вейлдің 1926 жылғы ерте опералық табысы «Der Protagonist» жазбасының әлемдік премьерасын өткізді (Capriccio 60 086), ол сондай-ақ берлиндегі филармонияда концерттік орындалыста неміс радиосынан көрсетілді.
Операдағы жұмысы
1973 жылы «Волк Трап» фестивалінде опералық дебютін жасағаннан кейін, Мосери опералық репертуарын «Метрополитен Опера», «Ла Скала», «Корольдік опера театры», Берлиндегі «Deutsche Oper» және әлемнің көптеген басқа да театрларында дамытты. Сан-Франциско операсында ол 1976 жылы Эндрю Имбридің «Тыныштық бұрышы» операсының премьерасын өткізді. «Вашингтон Опера» мен «Ла Скала» театрларында Мосери 1984 жылы Леонард Бернштейннің «Тыныш орын» операсының американдық және еуропалық премьераларын өткізуге мүмкіндік алды. 1972 жылы Мосери «Мет» театрында Кармен операсының жаңа қойылымына Бернштейннің ассистенты ретінде шақырылды. Осыдан бастап екеуінің арасындағы байланыс 18 жылға созылды. Осы кезеңде Мосери композитордың тікелей өтініші бойынша Бернштейннің көптеген шығармаларын редакциялады, бақылады және әлемнің түкпір-түкпірінде өткізді, оның ішінде көптеген премьералар да болды. Әлемдегі танымал опера театрларында қонақ дирижер ретінде жұмыс істеумен қатар, Мосери Кеннеди орталығындағы «Вашингтон Операсының», сондай-ақ «Питтсбург Операсының» музыкалық директоры болды, ал Италияның Турин қаласындағы «Teatro Regio» театрының үш жыл бойы дирижері қызметін атқарды. Италиядағы жұмысынан бұрын ол Шотландия операсының музыкалық директоры болып жеті жыл қызмет етті, осы кезеңде 22 қойылым мен үш жазуды жүргізді. Мосери – Ұлыбритания немесе Италияда опера театрының музыкалық директоры лауазымын атқарған алғашқы американдық. 19 ғасырдың көрнекті операларын жан-жақты зерттеу арқылы Мосери «музыка зерттеушісі және теоретик» ретінде беделін қалыптастырды, себебі ол «Джузеппе Верди операларының құрылымдық элементі метрономдық темптер екенін алғаш рет баспа бетінде және орындау кезінде көрсетті». Ол композитордың ниетіне адалдық таныту және оны толық түсінудің қажеттілігі туралы көптеген мақалалар жазды және сөз сөйледі.
Голливудтық боулдағы уақыт
Қырық жылдық үзілістен кейін, 1991 жылы Лос-Анджелес филармониялық қауымдастығы Маусери үшін Голливуд Боул оркестрін қайта құрды. "Өзінің он алты маусымдық қызметі барысында Маусери және Голливуд Боул оркестрі Жапонияға төрт рет гастрольдік сапар жасады және 1996 жылдың қараша айында Рио-де-Жанейро және Сан-Паулу қалаларында (Бразилия) екі көпшілік концерт өткізді. Бұл американдық оркестрдің американдық киноның ұлы музыкасын орындау үшін Бразилияға алғаш рет шақырылуы болды". Ол "Боул" амфитеатрындағы барлық рекордтарды бұзып, 18 000 орындық сахнада 300-ден астам концерт өткізді, оның жалпы көрермендері төрт миллион адамды құрады. 2007 жылы Пласидо Домингомен бірге Голливудтың Даңқ залына енгізілгеннен басқа, Маусери Лос-Анджелес қазынасы сыйлығын, Жас музыканттар қоры сыйлығын және тіпті Калифорния штатының "Джон Маусери күні" деп аталатын жеке күнін алды.
Академиядағы еңбек
Маусери 2006 жылғы 2 мамырда президент Эрскин Боулз тарапынан Солтүстік Каролина университетінің Өнер мектебінің канцлері болып тағайындалды. Жеті жылдық қызметі барысында ол мектеп атауына «Университет» деген сөзді қосу үшін лоббиледі және бұл, мектепті өсіп келе жатқан өнерге бағытталған мектептерден ажыратуға және UNC жүйесімен байланысын нығайтуға мүмкіндік берді. Ол екі семестрлік оқу күнтізбесін енгізді және мектептің алғашқы толыққанды жазғы мектебін жоспарлап, іске асырды. Оның басшылығымен мектеп жүйедегі сақталу көрсеткіші UNC Chapel Hill-ден кейін екінші орында тұрды. Маусери UNCSA-ның эндаументін (қорын) 60%-ға арттырды және мектептің өмір сүруіне қауіп төндірген экономикалық қиындықтар кезінде NC Бас Ассамблеясынан мектепке тұрақты қаржыландыруды алу үшін сәтті лоббиледі, сондай-ақ ірі жеке қаражаттарды тартты. Ол қызметтен кеткен кезде мектепте 55 миллион долларлық капиталдық жобалар жүргізіліп жатты, оның ішінде жаңа кітапхана және киномектептің анимациялық ғимараты бар еді. Мектеп тарихында алғаш рет профессорлық-оқытушылық құрам рейтингтік жүйеге келісті, Kiplinger мектепті тарихында алғаш рет «Мемлекеттік білім берудегі 100 үздік құндылықтың» бірі деп атады, ал Маусери студенттік өнерлерін көрсетуге арналған телесерияны қолдау үшін қаржы жинады және оның өндірісіне де қатысты. Олардың ішінде Роджерс пен Хаммерштейннің 1943 жылғы «Оклахома!» операсының толыққанды қалпына келтірілуі (Ұлттық білім беру теледидар сыйлығының иегері) және Шекспирдің «Көп шудың аз маңызы» пьесасының толық сахналық қойылымында Эрих Вольфганг Корнгольдтың музыкасының американдық премьерасы (2013 жылғы «Үздік өнер бағдарламасы» үшін аймақтық Эмми сыйлығы) болды. Канцлер ретінде Маусери студенттерін Голливуд Боулл, Вена Концертхаусы, Дания Ұлттық оркестрі (Копенгаген), Кеннеди орталығындағы Ұлттық симфония, Испанияның Бильбао операсы, Аспен музыка фестивалі, Гремми сыйлығының 50 жылдығы, Равиния фестивалі, Вашингтон ұлттық операсы, сондай-ақ Солтүстік Каролина өнер мұражайының ашылуы мен 2013 жылғы «100 жылдағы Ритм» фестиваліне қатыстыруға мүмкіндік берді. UNCSA-да жұмыс істегенге дейін Маусери 15 жыл бойы өзінің альма-матері, Йель университетінің факультетінде қызмет етті, онда ол «оркестрация, дирижерлік, неміс және итальян тілдері кафедраларында қонақ лекциялар оқыды және Йель симфониясымен бірге ақпараттық теория, лингвистика және психоакустика саласындағы зерттеулеріне негізделген тақырыптық бағдарламалау тұжырымдамасын әзірледі». Маусери 1982 жылы Йель университетінің профессорлық-оқытушылық құрамын доцент ретінде тастап кетті, ал 1985 жылы Йельдің үздік түлектеріне арналған алғашқы өнер сыйлығымен марапатталды. 2001 жылы ол 20-ғасырдың эстетикалық тарихы және Екінші дүниежүзілік соғыстың классикалық музыканы қазіргі қабылдауға тигізген әсері туралы курс оқыту үшін альма-матеріне оралды. Сонымен қатар, ол Йель симфониясы мен Йель филармониясын 2001 жылғы 19 сәуірде Йель колледжінің құрылғанына 300 жыл толуын мерекелеуге арналған концертте жетекшілік етті.
UNCSA орта мектеп түлектерінің сот ісі
Маусери – 2021 жылдың күзінде Солтүстік Каролина университетінің өнер мектебіне және тағы 29 бұрынғы оқытушы мен қызметкерге қарсы 56 бұрынғы студент арыз жазған сот ісіндегі "жауапкер әкімші". Арыз авторының мәлімдемесіне сәйкес, олар бірнеше онжылдық бойы мектепте сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыраған. Барлық талапкерлер сол кезде зорлық-зомбылыққа ұшыраған кезде жоғары мектеп бағдарламасына қатысқан кәмелетке толмағандар еді. Маусери – сот ісінде аталған төрт бұрынғы университет ректорының бірі. Арызда былай делінген: «Оқуға келген студенттерге қатысты айқын міндеттемелеріне қарамастан, UNCSA және жауапкер әкімшілер олардың қамқорлығындағы жас студенттерге қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық пен қанау мәдениетіне жол берді, қатысты, ынталандырды, рұқсат берді, жалғастырды және/немесе кешірді».
БАҚ және марапаттар
Маусери 2022 жылғы «Тар» фильміне Тодд Филдтің сценарийі бойынша кеңесші ретінде жұмыс істеді, Лидия Тардың классикалық музыка және музыканттар туралы айтқан сөздерінің мәні мен дұрыстығын анықтауға көмектесті.
Жеке өмір
Маусери әйелі Беттимен Нью-Йорк қаласында тұрады.
Жарияланымдар
Ол көптеген еуропалық композиторлардың Америкаға қоныс аударуының классикалық музыкаға тигізген әсері туралы ойларын 2022 жылы жарық көрген "Музыкаға қарсы соғыс – ХХ ғасырды қайта жаңғырту" кітабында жариялады.