Кіріспе
Француз-американдық дирижер Лорин Маазель (/m//ə/'/z//ɛ//l/, 6 наурыз 1930 – 13 шілде 2014) – американдық дирижер, скрипкашы және композитор. Ол сегіз жасында дирижерлікпен айналыса бастады және 1953 жылға қарай музыкалық мансапты таңдады. 1960 жылға қарай Еуропаның концерт залдарында өзінің беделін қалыптастырды, бірақ салыстырғанда, АҚШ-тағы мансабы әлдеқайда баяу дамыды. Ол Кливленд оркестрінің, Orchestre National de France, Питтсбург симфониялық оркестрінің, Бавария радиосының симфониялық оркестрінің және Нью-Йорк филармониясының музыкалық директоры қызметін атқарды. Маазель дирижерлік техникасымен танымал болды және ноталарға керемет жадысы болды. Репетиция кезінде шаршаңқы және қатал мінезді болған ол, қарт жасында көңілділенді.
Lorin Varencove Maazel (/m//ə/'/z//ɛ//l/, March 6, 1930 – July 13, 2014) was an American conductor, violinist and composer. He began conducting at the age of eight and by 1953 had decided to pursue a career in music. He had established a reputation in the concert halls of Europe by 1960 but, by comparison, his career in the U. S. progressed far more slowly. He served as music director of The Cleveland Orchestra, Orchestre National de France, Pittsburgh Symphony Orchestra, Bavarian Radio Symphony Orchestra, and the New York Philharmonic, among other posts. Maazel was well regarded in baton technique and possessed a photographic memory for scores. Described as mercurial and forbidding in rehearsal, he mellowed in old age.
Ерте өмір
Маазель Франциядағы Нойли-сюр-Сен қаласында американдық ата-анасының отбасында, орыс еврейі болып дүниеге келген. Оның әкесі Исаак Маазель (1873–1925), Украинаның Полтава қаласында туған, ол кезде Ресей империясының құрамында, Метрополитен операсы оркестрінің скрипачисі болған. Ол және оның әйелі Эстер Глейзер (1879–1921), бастапқыда Украинаның Харьков қаласынан, содан кейін Ресей империясынан, 1900 жылы үлкен ұлы Марвин (1899–1988) туғаннан кейін Солтүстік Америкаға келді, ол кейін пианист және композитор болды. Маазель АҚШ-та, негізінен Питтсбург қаласының Окленд ауданындағы ата-анасының үйінде өсті. Оның әкесі Линкольн Маазель (1903–2009) әнші, дауыс және фортепиано сабақтарын беруші, актер (ол Джордж А. Ромероның 1978 жылғы «Мартин» қорқыныш фильмінде түсті); ал анасы Марион "Мари" Шульман Маазель (1894–1992) Питтсбург жастар симфониялық оркестрін құрды. Маазель дарынды бала болды және абсолютті тыңдау қабілетіне ие еді. Жеті жасында Владимир Бакалеиниковтан дирижерлік сабақ алды, ал сегіз жасында 1938 жылы Лос-Анджелесте Шуберттің «Аяқталмаған» симфониясын Айдахо университетінің оркестрімен дирижерлік дебют жасады. Сол жылы ол Мичиган штатының Интерлохен қаласындағы Ұлттық музыка лагерінде Ұлттық орта мектеп оркестрін басқарды. Келесі жылы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде сол оркестрдің 11 концертіне дирижерлік етті. Он бір жасында ол радиода NBC симфониялық оркестрін басқарды. Он екі жасында ол АҚШ бойынша гастрольдік сапармен жүріп, ірі оркестрлерді дирижерлік етті. 1943 жылы Нью-Йорк қаласындағы Льюисон стадионында Филармониялық симфониялық оркестрінің дирижері болып, Сезар Франктің ре-минор симфониясын орындады. Ол он бес жасында скрипкамен дебют жасады. Бала кезінде Питтсбург университетінің Фанни Эдель Фолк зертханалық мектебінде оқыды, содан кейін Пибоди орта мектебі мен Питтсбург университетіне қабылданды. 1945 жылы Маазель Пьер Монтеux-тен қысқа мерзімді оқыды.
Ерте мансап
1950 жылдардың басында Маазель Гершвин концерттік оркестрімен дирижер ретінде гастрольде болды. Оркестр 25 мүшеден және танымал солистер тобынан тұрды. Оркестр Айра Гершвиннің қатысуымен ұйымдастырылды, мақсаты – тыңдаушыларға Гершвиннің толыққанды бағдарламасын ұсыну болды. Солистер қатарында Джордж Гершвиннің досы, Хесус Мария Санрома, Кэролин Лонг және Теодор Уппман болды. 1960 жылы Маазель Байройт Фестшпильхаусының сахнасында дирижерлік еткен алғашқы американдық атанды. 1965-1971 жылдары ол Берлиндегі Deutsche Oper операсының бас дирижері, ал 1964-1975 жылдары Берлин радио симфониялық оркестрінің (RSO) бас дирижері қызметін атқарды.
Кливлендтегі қызмет мерзімі
13 жасында Лорин Маазель 1943 жылғы 14 наурызда Кливленд тұрғындарына қоғамдық залда өткен зейнетақы қорының концертінде таныстырылды. Ол Вагнердің «Риенци» операсынан овертюра және Шуберттің «Аяқталмаған» симфониясынан үзінділерді дирижерлік етті, ал оркестрінде 14 жасар скрипкашы Патрисия Траверс өнер көрсетті. Жасынан бастап Маазель NBC симфониясы, Нью-Йорк филармониясы, Лос-Анджелес филармониясы және Питтсбург симфониясы оркестрлеріне қонақ дирижер болып шақырылған. Осы кезде Артур Родзинский Кливлендтен Нью-Йорк филармониясына өту шешімін қорғап, жартылай әзілмен: «Маазельге көңіл қойыңыз, ол сіздің келесі дирижеріңіз болуы мүмкін» деді, сондай-ақ Decca Records компаниясымен жазба жасауға келісімшарт жасау мүмкіндігін айтты. Концертке 5000-нан астам адам қатысып, Маазельдің Кливлендтегі алғашқы маусымының мәнге толы аяқталуы болды. Бір айдан кейін оркестр үш жылдан кейін алғашқы жазбасын жасады – «Декка» компаниясы үшін Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» шығармасын. Ансамбль 1973-1974 жылдар маусымында халықаралық гастрольдерге шықты, алғаш рет Австралия мен Жаңа Зеландияны аралады. Тығыз кестеге байланысты дирижерлік міндеттерді Станислав Скровачевский және бұрынғы музыкалық директор Эрих Лейнсдорф бөлісті. Маусымда Кливлендтегі Северанс залы мен Нью-Йорктегі Карнеги залы сахналарында Штраустың «Электра» операсының бір актілік қойылымы да көрсетілді. 1974-1975 жылдары Маазель оркестрді Оңтүстік және Орталық Америкада гастрольдік сапарға алып шықты. Ол сондай-ақ Гершвиннің «Порги мен Бесс» операсын жаздырды – оркестрдің операны алғаш жаздыруы және «Декка» компаниясының Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы опералық жазбасы. Үш жылдан кейін, 1978 жылдың 10 желтоқсанында, ол оркестрдің 60 жылдығына арналған концертке жетекшілік етті, онда Виктор Герберттің «Американдық фантазиясы» да орындалды. Бұл шығарма ансамбльдің 1918 жылдың 11 желтоқсанындағы тұңғыш концертінде де орындалған болатын. Келесі күзде Маазельдің Вена мемлекеттік операсының директоры лауазымына басты үміткер екендігі туралы әңгімелер тарады. Тағайындау әлі бірнеше жылға соққан болса да, Маазельге Еуропаға аттанбас бұрын 1981-82 жылдар маусымында Кливленд оркестрін басқаруға рұқсат берілді. Кливлендте Маазельдің соңғы жылдары Музыкалық өнер қауымдастығы доктор Мартин Лютер Кингтің өмірі мен шығармашылығына арналған концерт ұйымдастырды, ол жыл сайынғы дәстүрге айналды. Оркестр Северанс залының 50 жылдығын атап өту үшін 1931 жылы концерт залының ашылу кешінде орындалған бағдарламаны қайтадан орындады: Бахтың до мажордағы пассакалиясы, Шарль Мартин Леффлердің шақыруы, Брамстың бірінші симфониясы және Бетховеннің «Solemnis Missa» шығармасынан үзінділер. Маазельдің Кливленд оркестрімен өткізген соңғы маусымында ол маусымдық концерттердің тек жетісіне дирижерлік етті. Оның Северанс залындағы соңғы қойылымы 1982 жылдың 15 мамырында Вердидің «Реквиемін» ұсынды, ол келесі аптада Линкольн орталығында, Карнеги залында және Йель университетінің Вулси залында турнеге шықты. Верди 1972 жылы Маазельдің Кливленд оркестрімен Нью-Йорктегі дебюттік шығармасы болды. 1993 жылдан 2002 жылға дейін ол Мюнхендегі Бавария радиосының симфониялық оркестрінің бас дирижері болды. 2000 жылы Маазель Нью-Йорк филармониясымен екі апталық абоненттік концерттерде қонақ дирижер ретінде өнер көрсетті, бұл оркестр музыканттарынан жағымды пікірлер алды. Бұл келісім 2001 жылдың қаңтарында Курт Масурдың орнын басып, 2002 жылдан бастап оркестрдің келесі музыкалық директоры болып тағайындалды. Маазель Нью-Йорк филармониясын 2008 жылдың 26 ақпанында Солтүстік Кореяның Пхеньян қаласына жасаған тарихи сапарында жетекшілік етті. Ол оркестрді Солтүстік Корея мен АҚШ-тың ұлттық әнұранын, Дворжактың «Жаңа әлем симфониясын», Джордж Гершвиннің «Париждегі америкалық» әнін орындап, дәстүрлі корей халық әні «Арирангпен» аяқтады. Маазель 2008/09 маусымынан кейін Нью-Йорк филармониясынан кетіп қалды. 2004 жылы Маазель Артуро Тосканини филармониясының музыкалық директоры болды. 2006 жылдың қыркүйегінен 2011 жылдың наурызына дейін Валенсияның Палау де лес Артс опера үйінің оркестрінің музыкалық директоры болды. Мұнда оның соңғы концерті 2011 жылдың 6 наурызында 81 жасқа толған күні, өзінің жалғыз операсы «1984»-ті жүргізді. 2010 жылдың наурыз айында Маазель Мюнхен филармониясының 2012/13 маусымынан бастап бас дирижері болып тағайындалды. 2014 жылдың басында Маазель денсаулығының нашарлауы салдарынан концерттік келісім-шарттарын тоқтатты. Кейін 2014 жылдың маусым айында Мюнхен филармониясының музыкалық директоры лауазымынан шұғыл түрде кетіп қалды. Маазель үш опералық фильмге – «Дон Джованни» (1979), «Кармен» (1984) және «Отелло» (1986) музыкасын жазды. Оның өзінің шығармаларына Джордж Оруэллдің «1984» романы негізінде жазылған сынға ұшыраған опера «1984» және Джеймс Гэлвейд үшін жазған оркестр, флейта және баяндамашыға арналған әзілдік шығарма «Ирландтық бу және ойын-сауық» кірді. Ол 2005 жылы шығарылған австриялық пошта маркасында Венаның Жаңа жылдық концертін дирижерлік еткен күйінде бейнеленген. Маазель және оның әйелі Дитлинде Турбан Вирджиния штатындағы Каслтон фермасында «Каслтон фестивалі» атты жазғы музыка фестивалін ұйымдастырды. Маазель Вагнердің «Сақина циклын» «Сөзсіз Сақина» атты 70 минуттық сюитаға айналдырып, 1987 жылы Берлин филармониясымен жаздырды.
Өлім
Маазель 2014 жылғы 13 шілдеде Вирджиния штатындағы Кастлтон фермасында пневмонияның салдарынан қайтыс болды.
Құрметтер
Маазельдің каталогында Бетховен, Брамс, Малер, Моцарт, Шуберт, Рихард Штраус және тағы да басқа композиторлардың 300-ден астам жазбасы болды. Ол 10 рет «Grand Prix du Disque» жүлдесіне ие болды.